رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نماز جمعه و خطبه‌های آن و جایگاهش در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

خدمت به نماز جمعه، خدمت به دین و تقواست؛ چون نماز جمعه برای گسترش تقوا و روح دینی در مردم است؛ همچنان که خدمت به نماز جمعه، خدمت به آگاهىِ سراسری ملت ایران است؛ چون نماز جمعه یک عملِ صرفاً عبادی نیست؛ عملی است که در ذات و ترکیب خود، آگاهی بخش است؛ هم اجتماع عظیم مسلمانان را هر هفته تشکیل میدهد و به رخ دوست و دشمن میکشد و هم به وسیله خطیب جمعه، اوضاع و احوال سیاسی برای آنها تشریح و تبیین میشود. حقیقتاً نماز جمعه در اسلام ترکیب عجیبی است؛ از یک طرف، توصیه مردم به تقوا و پاکدامنی و اعراض از هواهای نفسانی است و از طرف دیگر، آگاه کردن مردم از جریانهای سیاسی و توطئه‌های دشمنان و نیازهای دوستان و اوضاع دنیای اسلام است. قدر این فریضه عظیم را باید خیلی دانست.
در این خطبه اولین مطلبی که عرض میکنیم، یاد نیک مرحوم آیةالله طالقانی (رضوان‌الله‌تعالیعلیه) است که نماز جمعه‌ی باشکوه تهران اول بار به امر امام بزرگوارمان به امامت ایشان برگزار شد. این مرحوم یک عالم مجاهدِ بااستقامتِ پارسا و پاکیزه‌ای بود؛ امتحان خوبی هم داد. هم در دوران مبارزه، هم پس از پیروزی انقلاب و در این معادلات پیچیده و بسیار دشواری که در زمینه‌های سیاسی و امنیتی بعد از انقلاب پیش آمد، مرحوم آیةالله طالقانی امتحان خوبی داد. نماز جمعه هم نهاد بابرکتی شد؛ چه در تهران، چه در سایر شهرهای این کشور. بتدریج نماز جمعه در شهرهای کوچک و کوچکتر هم در سرتاسر کشور اسلامی در هر نقطه‌ای تبدیل شد به کانونِ هم معنویت و هم مقاومت. نماز عبادی - سیاسی که تعبیری بود که آن روز ظاهراً از زبان امام بزرگوارمان صادر شد، به این معناست؛ هم مرکز عبادت است، هم مرکز آگاهی معنوی و سیاسی است؛ که این آگاهی موجب نلغزیدن، راه کج نکردن و به زانو در نیامدن یک ملت است. اغلب این شکستهائی که شما در صحنه‌ی سیاسی در دنیا برای ملتها مشاهده میکنید، منشأش ناآگاهیهائی است که ضربه‌های خود را در جاهای گوناگونی زده است. آگاهی، یک ملت را ضد ضربه میکند؛ او را آماده میکند برای مقاومت. بنابراین اینجا، هم پایگاه معنویت است، هم پایگاه مقاومت. قدر این نماز را، هم آحاد مردم بدانند، هم بخصوص جوانهای عزیزمان بدانند، و هم آقایان ائمه‌ی جمعه‌ی محترم در سراسر کشور بدانند؛ آنها هم قدر این نماز را بدانند؛ این یک منبری است که نظیر آن دیگر وجود ندارد. کاری کنند که جاذبه‌ی نماز جمعه، جوانها و دلهای پاکیزه و مشتاق را به این سمت بکشاند و این کانون روزبه‌روز گرمتر شود.
در مورد مسئله‌ی نماز جمعه باید عرض کنم که نماز جمعه یک قرارگاه است؛ قرارگاه ایمان، قرارگاه تقوا، قرارگاه بصیرت، قرارگاه اخلاق. از تعبیر قرارگاه نباید ما وحشت بکنیم، چون قرارگاه جزو تعبیرات و اصطلاحات مربوط به جنگ و مبارزه و این چیزها است. خب، این جنگ وجود دارد، بر ما تحمیل شده -ما درحال جنگیم، منتها جنگ نظامی نیست؛ جنگ معنوی است، جنگ اعتقادی و ایمانی است، جنگ سیاسی است- همچنان‌که در دفاع مقدّس هشت سال بر ما جنگ را تحمیل کردند. ما که دنبال جنگیدن با همسایه‌مان نبودیم، بر ما تحمیل شد؛ حمله کردند. ما ابتدا حمله نمیکنیم؛ حتّی در جایی که دفاع لازم نباشد، دفاع هم نمیکنیم؛ لَئِن بَسَطتَ اِلَیَّ یَدَکَ لِتَقتُلَنی مآ اَنَا بِباسِطٍ یَدِیَ اِلَیکَ لِاَقتُلَکَ اِنّی اَخافُ اللهَ رَبَّ العلَمین؛[2] ما این‌جوری هستیم. آنجایی که دفاع لازم است، چرا، وارد عرصه‌ی دفاع میشویم. و خدا را شکر که ملّت ایران، نیروهای انقلاب، رهبر بزرگ و عزیزِ فقیدِ ما -که بحمدالله نامش، یادش، راهش زنده است- نشان دادند که در زمینه‌ی دفاع، توانا هستند. ما در حال یک چنین نبردی هستیم؛ ما در حال یک چنین جهادی هستیم. به ایمان مردم ما حمله میکنند، به بصیرت مردم ما حمله میکنند، به تقوای ما حمله میکنند، به اخلاق ما حمله میکنند، ویروس‌های گوناگونِ خطرناکِ معنوی را در میان ما پراکنده میکنند؛ خب، ما چه کار کنیم؟ باید دفاع کنیم. این، قرارگاه لازم دارد، مثل قرارگاه‌های میدان جنگ؛ نماز جمعه یکی از مهم‌ترینِ این قرارگاه‌ها است؛ قرارگاه ایمان است، قرارگاه تقوا است. با این چشم به نماز جمعه نگاه کنیم. شما هم فرمانده قرارگاهید؛ قرارگاه‌های میدان جنگ هرکدام فرماندهی دارند؛ فرمانده قرارگاه امامت جمعه، شخص امام جمعه است.

لزوم تحول و تکامل دائمی نماز جمعه و پرهیز از درجا زدن

و من از همه‌ى آقایان، بخصوص کسانى که صاحب فکر نو و ابتکارى و جرئت اقدام در گشودنِ راه‌هاى ناگشوده هستند، خواهش میکنم که سعی‌مان بر این باشد که به طور دائم این مجموعه‌ى سراسرىِ کشور را روزبه‌روز تکامل ببخشیم. اگر ما قانع باشیم که همان‌جورى که ده سال پیش نمازهاى ما برگزار میشد، حالا هم همان‌جور برگزار بشود، این غبن است: مَن ساوىٰ یَوماهُ فَهُوَ مَغبون.[2] قاعده‌ى هر کار مستمر، بخصوص وقتى وظیفه‌ى بزرگى بر عهده دارد، این است که به طور دائم در حال تحوّل و پیشرفت باشد. بالاخره مجموعه‌اى انسانى با ذخیره‌ى باارزشى از علم و معرفت و فرهنگ و تجربه و دانش، در مسئولیّتى والا قرار گرفته ــ که درباره‌ى این مسئولیّت و مانند اینها چون زیاد بحث شده، قصد ندارم که تکرار مطلب بکنم ــ این مجموعه با این مسئولیّت باید در حال پیشرفت و تحوّل …

لزوم اندیشیدن به جذب جوانان به نماز جمعه

ما اوّل باید فکر کنیم و ببینیم چگونه میشود جوانها را جذب کرد به نماز جمعه؛ روى این مسئله فکر بشود. بنده گزارشها را از نمازهاى جمعه‌ى مختلف در سرتاسر کشور و حتّى بعضى از بخشها، بمرور میبینم. آنچه این گزارشها به ما میگوید، ایجاب میکند که نسبت به این قضیّه بررسى بشود، فکر بشود. البتّه خیلى آسان میشود همه‌ى تقصیرها را گردن دیگران انداخت؛ بگوییم آقا، وضع اقتصادى این‌جور است، گرانى آن‌جور است، فوتبال آن‌جور است، پس مردم نمى‌آیند. خب میشود این را گفت، امّا این درست نیست، این صحیح نیست؛ اینها یک عواملى هستند گوشه‌‌وکنار، تأثیراتى هم …

لزوم جاذبه داشتن نماز جمعه و چاره‌اندیشی در شیوهٔ بیان

اصل قضیّه این است که باید این مرکز، جاذبه داشته باشد تا بکشاند. اگر جاذبه داشت، خواهد کشاند؛ از پاى تلویزیون هم میکشاند؛ هرجور انسانى را میکشاند؛ من این را عرض میکنم. آقایان! باید روى این فکر کرد و توقّع من این است و خواهشم این است که آقایان در این جلسات کمیسیونى، روى این مسئله فکر کنند که چه عواملى را میشود به کار گرفت براى این قضیّه؛ از چه شیوه‌ى بیانى باید استفاده کرد؛ از چگونه مطلبى باید استفاده …

نقش نماز جمعه در تقویت دل‌ها و ایمان و شجاعت مردم

ما نباید رها کنیم این مرکزِ به این مهمّى را؛ اساس کار ما اینجا است. نماز جمعه است که دلها را محکم میکند، ایمانها را قوى میکند، شجاعتِ اقدام به افراد میبخشد و این سربازان عظیم، این جنودالله را در هنگام لزوم به کار مى‌اندازد. اگر این حربه کُند شد، بسیارى از مشکلات به‌ وجود خواهد آمد.

کیفیت مطلوب نمازهای جمعه و خطبه‌های پرمحتوا در استان بوشهر

بنده هم بسیار خوشحالم که ساعتى را در خدمت شما برادران عزیز و ائمّه‌ى محترم جمعه‌ى استان و علماى محترم بوشهر و بعضى بلاد دیگر این استان باشم. آنچه در قدم اوّل در این استان معلوم شد ــ اگرچه پیش از آن هم در طىّ گزارشها براى بنده تا حدود زیادى معلوم بود ــ این بود که بحمدالله‌، هم در خود بوشهر و هم در سایر شهرهاى این استان، ائمّه‌ى محترم جمعه یک حضور قوى و صحیح و روشنگر، همراه با همکارى و همفکرى با مسئولین اجرائى استان دارا هستند و همچنین معلوم شد ــ و معلوم بود طىّ گزارشها ــ که بحمدالله‌ نمازهاى جمعه در این استان ــ هم در خود بوشهر و هم در شهرهاى دیگر این استان ــ از کیفیّت مطلوبى برخوردار است؛ خطبه‌ها بامحتوا و پُرمغزند. البتّه بنده نمیتوانم ادّعا بکنم که از اوضاع روحانیّت این استان به قدر کافى مطّلعم [امّا] آنچه اجمالاً در مجموع قضایاى این استان فهمیده‌ام، این است که روحانیّت نقش خوبى داشته است؛ حق هم همین است.

لزوم پرجاذبه کردن منبرهای جمعه و جذب جوانان

… و در اختیار ائمّه‌ى جمعه گذاشته بشود. اینها کارهایى است که خود این مجموعه باید انجام بدهند. این مجموعه یک سازمان‌دهىِ عمومى است در سطح کشور و کارهایش را باید خودش انجام بدهد؛ در درون خودش بایستی انجام بدهد. البتّه در مرکز، قهراً وظایفى بر عهده‌ى برادران هست. این طرق را باید انتخاب کرد: منبرهاى جمعه را بایستى پُرجاذبه کرد؛ جوانها را باید به آن جذب کرد؛ از چیزهایى که منفّرِ[16] طباع[17] سالم است، بایستى پرهیز کرد؛ از چیزهایى که ایمانها را سلب میکند از [یک] روحانى، بایستى اجتناب کرد؛ و یکى از وظایف عمده‌ى روحانیّت عبارت است از اینکه این ایمانها را حفظ کند؛ چون ایمان به روحانیّت، همواره ملازم بوده‌ است با …