رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نماز جمعه و خطبه‌های آن و جایگاهش در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

خدمت به نماز جمعه، خدمت به دین و تقواست؛ چون نماز جمعه برای گسترش تقوا و روح دینی در مردم است؛ همچنان که خدمت به نماز جمعه، خدمت به آگاهىِ سراسری ملت ایران است؛ چون نماز جمعه یک عملِ صرفاً عبادی نیست؛ عملی است که در ذات و ترکیب خود، آگاهی بخش است؛ هم اجتماع عظیم مسلمانان را هر هفته تشکیل میدهد و به رخ دوست و دشمن میکشد و هم به وسیله خطیب جمعه، اوضاع و احوال سیاسی برای آنها تشریح و تبیین میشود. حقیقتاً نماز جمعه در اسلام ترکیب عجیبی است؛ از یک طرف، توصیه مردم به تقوا و پاکدامنی و اعراض از هواهای نفسانی است و از طرف دیگر، آگاه کردن مردم از جریانهای سیاسی و توطئه‌های دشمنان و نیازهای دوستان و اوضاع دنیای اسلام است. قدر این فریضه عظیم را باید خیلی دانست.
در این خطبه اولین مطلبی که عرض میکنیم، یاد نیک مرحوم آیةالله طالقانی (رضوان‌الله‌تعالیعلیه) است که نماز جمعه‌ی باشکوه تهران اول بار به امر امام بزرگوارمان به امامت ایشان برگزار شد. این مرحوم یک عالم مجاهدِ بااستقامتِ پارسا و پاکیزه‌ای بود؛ امتحان خوبی هم داد. هم در دوران مبارزه، هم پس از پیروزی انقلاب و در این معادلات پیچیده و بسیار دشواری که در زمینه‌های سیاسی و امنیتی بعد از انقلاب پیش آمد، مرحوم آیةالله طالقانی امتحان خوبی داد. نماز جمعه هم نهاد بابرکتی شد؛ چه در تهران، چه در سایر شهرهای این کشور. بتدریج نماز جمعه در شهرهای کوچک و کوچکتر هم در سرتاسر کشور اسلامی در هر نقطه‌ای تبدیل شد به کانونِ هم معنویت و هم مقاومت. نماز عبادی - سیاسی که تعبیری بود که آن روز ظاهراً از زبان امام بزرگوارمان صادر شد، به این معناست؛ هم مرکز عبادت است، هم مرکز آگاهی معنوی و سیاسی است؛ که این آگاهی موجب نلغزیدن، راه کج نکردن و به زانو در نیامدن یک ملت است. اغلب این شکستهائی که شما در صحنه‌ی سیاسی در دنیا برای ملتها مشاهده میکنید، منشأش ناآگاهیهائی است که ضربه‌های خود را در جاهای گوناگونی زده است. آگاهی، یک ملت را ضد ضربه میکند؛ او را آماده میکند برای مقاومت. بنابراین اینجا، هم پایگاه معنویت است، هم پایگاه مقاومت. قدر این نماز را، هم آحاد مردم بدانند، هم بخصوص جوانهای عزیزمان بدانند، و هم آقایان ائمه‌ی جمعه‌ی محترم در سراسر کشور بدانند؛ آنها هم قدر این نماز را بدانند؛ این یک منبری است که نظیر آن دیگر وجود ندارد. کاری کنند که جاذبه‌ی نماز جمعه، جوانها و دلهای پاکیزه و مشتاق را به این سمت بکشاند و این کانون روزبه‌روز گرمتر شود.
در مورد مسئله‌ی نماز جمعه باید عرض کنم که نماز جمعه یک قرارگاه است؛ قرارگاه ایمان، قرارگاه تقوا، قرارگاه بصیرت، قرارگاه اخلاق. از تعبیر قرارگاه نباید ما وحشت بکنیم، چون قرارگاه جزو تعبیرات و اصطلاحات مربوط به جنگ و مبارزه و این چیزها است. خب، این جنگ وجود دارد، بر ما تحمیل شده -ما درحال جنگیم، منتها جنگ نظامی نیست؛ جنگ معنوی است، جنگ اعتقادی و ایمانی است، جنگ سیاسی است- همچنان‌که در دفاع مقدّس هشت سال بر ما جنگ را تحمیل کردند. ما که دنبال جنگیدن با همسایه‌مان نبودیم، بر ما تحمیل شد؛ حمله کردند. ما ابتدا حمله نمیکنیم؛ حتّی در جایی که دفاع لازم نباشد، دفاع هم نمیکنیم؛ لَئِن بَسَطتَ اِلَیَّ یَدَکَ لِتَقتُلَنی مآ اَنَا بِباسِطٍ یَدِیَ اِلَیکَ لِاَقتُلَکَ اِنّی اَخافُ اللهَ رَبَّ العلَمین؛[2] ما این‌جوری هستیم. آنجایی که دفاع لازم است، چرا، وارد عرصه‌ی دفاع میشویم. و خدا را شکر که ملّت ایران، نیروهای انقلاب، رهبر بزرگ و عزیزِ فقیدِ ما -که بحمدالله نامش، یادش، راهش زنده است- نشان دادند که در زمینه‌ی دفاع، توانا هستند. ما در حال یک چنین نبردی هستیم؛ ما در حال یک چنین جهادی هستیم. به ایمان مردم ما حمله میکنند، به بصیرت مردم ما حمله میکنند، به تقوای ما حمله میکنند، به اخلاق ما حمله میکنند، ویروس‌های گوناگونِ خطرناکِ معنوی را در میان ما پراکنده میکنند؛ خب، ما چه کار کنیم؟ باید دفاع کنیم. این، قرارگاه لازم دارد، مثل قرارگاه‌های میدان جنگ؛ نماز جمعه یکی از مهم‌ترینِ این قرارگاه‌ها است؛ قرارگاه ایمان است، قرارگاه تقوا است. با این چشم به نماز جمعه نگاه کنیم. شما هم فرمانده قرارگاهید؛ قرارگاه‌های میدان جنگ هرکدام فرماندهی دارند؛ فرمانده قرارگاه امامت جمعه، شخص امام جمعه است.

تأثیر نماز جمعه در هدایت ملت و حفظ وحدت و آگاهی دینی و سیاسی

نظر به اهمّیّت پایگاه نماز جمعه و تأثیر عظیم آن در جلب رحمت الهى با هدایت ملّت مسلمان و حفظ استقامت و وحدت و آگاهی‌هاى دینى و سیاسى آنان و به‌خاطر برگزارى هرچه بهتر این فریضه‌ی بزرگ در سراسر کشور، حضرات حجج اسلام، آقایان: خاتم، رسولى، ایروانى، صانعى، تقوى، قاضی‌عسکر و مدنى را به عضویّت در شوراى دبیرخانه‌ی مرکزى ائمّه‌ی جمعه، و حضرات آقایان: خاتم، قاضی‌عسکر، کشمیرى، مدنى، حجّتی‌زاده را به عضویّت در هیئت اجرائى آن، براى مدّت سه سال منصوب مینمایم. شرح وظایف هر یک از دو جمع، طبق آئین‌نامه تعیین گردیده است.

تأثیر تریبون نماز جمعه در هدایت فکر مردم و مقاومت در برابر دشمن

… که بعضى از افراد در آنجا با یک شعارى جلوى کار مسئولین را بگیرند. باید مانع بشوید.من قطعاً از حجّت‌الاسلام آقاى هاشمیان خواهم خواست که برگردند به رفسنجان و اقامه‌ی نماز جمعه کنند. ایشان باید برگردند؛ نماز جمعه را گرم بگیرید، اجتماع نماز جمعه را مغتنم بشمارید. نماز جمعه و امامت جمعه سِمت مهمّى است و در هدایت فکر مردم بسیار مؤثّر است و هرچه تریبون نماز جمعه قوی‌تر و بهتر و صادق‌تر و مستقیم‌تر باشد، مردم در مقابل فشار دشمن، صادق‌تر و مستقیم‌تر و قوی‌تر و مقاوم‌تر و هوشیارتر خواهند بود. ایشان باید برگردند و نماز جمعه را خوب و قوى اداره کنند.

از مهم‌ترین عوامل حفظ ایمان و روحیهٔ مردم و پایهٔ نظام اجتماعی

ایمان و روحیه را چه کسى براى مردم حفظ میکند؟ به نظر من یکى از مهم‌ترین عوامل حفظ ایمان و روحیه در مردم، همین نمازهاى جمعه و همین خطبه‌هاى جمعه و این حضور معنوى مردم در صحنه‌ی نماز جمعه است و اینکه یک نفر انسان امینى و یک زبان صادقى که مردم او را قبول دارند، هر جمعه می‌آید، از اوضاع کشور براى مردم میگوید، آنها را نصیحت میکند، جهت‌گیرى آنها را تصحیح میکند، به اعتقاد من این یکى از پایه‌هاى اساسى حفظ نظام اجتماعى ما است. آن‌جورى که بنده مشاهده میکنم، در تاریخ هم همین‌جور بوده؛ هم ائمّه‌ی عدل مثل رسول مکرّم اسلام (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) و صدر اوّل، و هم خود خلفاى جور ‌-مثل دوران بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس و امراى آنها در اقطار[9] بلاد اسلامى؛ [حتّى] آنها که نماز جمعه‌شان، …

امید به همکاری مردم در برگزاری هرچه باشکوه‌تر نماز جمعه

… شرعیّه از قبیل زکوات و کفّارات و مظالم عباد و صرف آنها در موارد مقرّره و همچنین مجازید در اخذ سهمین مبارکین و صرف نصف از سهم مبارک امام (علیه السّلام) در ترویج شریعت مقدّسه و پرداخت نصف سهم سادات را به سادات مستحقّ محل و ارسال مابقى سهمین را نزد اینجانب. امید است اهالى محترم فرصت را مغتنم شمرده، همکاری‌هاى لازمه را در انجام هرچه باشکوه‌تر نماز جمعه و وظایف محوّله با جنابعالى داشته باشند. موفّقیّت همگان را در این راه از خداى تعالى مسئلت دارم.

علاقهٔ مردم به مسائل روز و لزوم ایجاد جاذبه در نماز جمعه

… سراسرى ائمّه‌ی جمعه را عرض کنم که هم ارتباط و اتّصال آقایان بایستى روزبه‌روز مستحکم‌تر بشود و هم آنچه به مردم داده میشود، روزبه‌روز سطحش بالاتر برود. البتّه بعضى از جاها نمازهاى جمعه ‌-طبق گزارشها- آن شور و استقبال سابق را ندارد؛ ما باید این را تأمین کنیم. مردم به نماز جمعه، به امام‌جمعه، به یاد گرفتن، به فهمیدن از مسائل سیاسى عالم علاقه‌مندند. هر کسى بنشیند یک قدرى از اخبار و تحلیل‌ها و حرفهاى تازه‌ی دنیا و حرفهاى تازه‌ی کشور، براى مردم [حرف] بزند، مردم با شوق و علاقه دُور او جمع میشوند، به حرف او گوش میدهند؛ خب، اگر این در نماز جمعه باشد، بلاشک جاذبه پیدا خواهد کرد. باید با جاذبه‌هاى گوناگونى نماز جمعه را حقیقتاً مورد توجّه مردم قرار داد تا مردم بیایند و اهمّیّت آن را درک بکنند. این هم این مسئله.