رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نماز جمعه و خطبه‌های آن و جایگاهش در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

خدمت به نماز جمعه، خدمت به دین و تقواست؛ چون نماز جمعه برای گسترش تقوا و روح دینی در مردم است؛ همچنان که خدمت به نماز جمعه، خدمت به آگاهىِ سراسری ملت ایران است؛ چون نماز جمعه یک عملِ صرفاً عبادی نیست؛ عملی است که در ذات و ترکیب خود، آگاهی بخش است؛ هم اجتماع عظیم مسلمانان را هر هفته تشکیل میدهد و به رخ دوست و دشمن میکشد و هم به وسیله خطیب جمعه، اوضاع و احوال سیاسی برای آنها تشریح و تبیین میشود. حقیقتاً نماز جمعه در اسلام ترکیب عجیبی است؛ از یک طرف، توصیه مردم به تقوا و پاکدامنی و اعراض از هواهای نفسانی است و از طرف دیگر، آگاه کردن مردم از جریانهای سیاسی و توطئه‌های دشمنان و نیازهای دوستان و اوضاع دنیای اسلام است. قدر این فریضه عظیم را باید خیلی دانست.
در این خطبه اولین مطلبی که عرض میکنیم، یاد نیک مرحوم آیةالله طالقانی (رضوان‌الله‌تعالیعلیه) است که نماز جمعه‌ی باشکوه تهران اول بار به امر امام بزرگوارمان به امامت ایشان برگزار شد. این مرحوم یک عالم مجاهدِ بااستقامتِ پارسا و پاکیزه‌ای بود؛ امتحان خوبی هم داد. هم در دوران مبارزه، هم پس از پیروزی انقلاب و در این معادلات پیچیده و بسیار دشواری که در زمینه‌های سیاسی و امنیتی بعد از انقلاب پیش آمد، مرحوم آیةالله طالقانی امتحان خوبی داد. نماز جمعه هم نهاد بابرکتی شد؛ چه در تهران، چه در سایر شهرهای این کشور. بتدریج نماز جمعه در شهرهای کوچک و کوچکتر هم در سرتاسر کشور اسلامی در هر نقطه‌ای تبدیل شد به کانونِ هم معنویت و هم مقاومت. نماز عبادی - سیاسی که تعبیری بود که آن روز ظاهراً از زبان امام بزرگوارمان صادر شد، به این معناست؛ هم مرکز عبادت است، هم مرکز آگاهی معنوی و سیاسی است؛ که این آگاهی موجب نلغزیدن، راه کج نکردن و به زانو در نیامدن یک ملت است. اغلب این شکستهائی که شما در صحنه‌ی سیاسی در دنیا برای ملتها مشاهده میکنید، منشأش ناآگاهیهائی است که ضربه‌های خود را در جاهای گوناگونی زده است. آگاهی، یک ملت را ضد ضربه میکند؛ او را آماده میکند برای مقاومت. بنابراین اینجا، هم پایگاه معنویت است، هم پایگاه مقاومت. قدر این نماز را، هم آحاد مردم بدانند، هم بخصوص جوانهای عزیزمان بدانند، و هم آقایان ائمه‌ی جمعه‌ی محترم در سراسر کشور بدانند؛ آنها هم قدر این نماز را بدانند؛ این یک منبری است که نظیر آن دیگر وجود ندارد. کاری کنند که جاذبه‌ی نماز جمعه، جوانها و دلهای پاکیزه و مشتاق را به این سمت بکشاند و این کانون روزبه‌روز گرمتر شود.
در مورد مسئله‌ی نماز جمعه باید عرض کنم که نماز جمعه یک قرارگاه است؛ قرارگاه ایمان، قرارگاه تقوا، قرارگاه بصیرت، قرارگاه اخلاق. از تعبیر قرارگاه نباید ما وحشت بکنیم، چون قرارگاه جزو تعبیرات و اصطلاحات مربوط به جنگ و مبارزه و این چیزها است. خب، این جنگ وجود دارد، بر ما تحمیل شده -ما درحال جنگیم، منتها جنگ نظامی نیست؛ جنگ معنوی است، جنگ اعتقادی و ایمانی است، جنگ سیاسی است- همچنان‌که در دفاع مقدّس هشت سال بر ما جنگ را تحمیل کردند. ما که دنبال جنگیدن با همسایه‌مان نبودیم، بر ما تحمیل شد؛ حمله کردند. ما ابتدا حمله نمیکنیم؛ حتّی در جایی که دفاع لازم نباشد، دفاع هم نمیکنیم؛ لَئِن بَسَطتَ اِلَیَّ یَدَکَ لِتَقتُلَنی مآ اَنَا بِباسِطٍ یَدِیَ اِلَیکَ لِاَقتُلَکَ اِنّی اَخافُ اللهَ رَبَّ العلَمین؛[2] ما این‌جوری هستیم. آنجایی که دفاع لازم است، چرا، وارد عرصه‌ی دفاع میشویم. و خدا را شکر که ملّت ایران، نیروهای انقلاب، رهبر بزرگ و عزیزِ فقیدِ ما -که بحمدالله نامش، یادش، راهش زنده است- نشان دادند که در زمینه‌ی دفاع، توانا هستند. ما در حال یک چنین نبردی هستیم؛ ما در حال یک چنین جهادی هستیم. به ایمان مردم ما حمله میکنند، به بصیرت مردم ما حمله میکنند، به تقوای ما حمله میکنند، به اخلاق ما حمله میکنند، ویروس‌های گوناگونِ خطرناکِ معنوی را در میان ما پراکنده میکنند؛ خب، ما چه کار کنیم؟ باید دفاع کنیم. این، قرارگاه لازم دارد، مثل قرارگاه‌های میدان جنگ؛ نماز جمعه یکی از مهم‌ترینِ این قرارگاه‌ها است؛ قرارگاه ایمان است، قرارگاه تقوا است. با این چشم به نماز جمعه نگاه کنیم. شما هم فرمانده قرارگاهید؛ قرارگاه‌های میدان جنگ هرکدام فرماندهی دارند؛ فرمانده قرارگاه امامت جمعه، شخص امام جمعه است.

شاهدها (۱۳۵ پاراگراف)

لزوم تحول و تکامل دائمی نماز جمعه و پرهیز از درجا زدن

و من از همه‌ى آقایان، بخصوص کسانى که صاحب فکر نو و ابتکارى و جرئت اقدام در گشودنِ راه‌هاى ناگشوده هستند، خواهش میکنم که سعی‌مان بر این باشد که به طور دائم این مجموعه‌ى سراسرىِ کشور را روزبه‌روز تکامل ببخشیم. اگر ما قانع باشیم که همان‌جورى که ده سال پیش نمازهاى ما برگزار میشد، حالا هم همان‌جور برگزار بشود، این غبن است: مَن ساوىٰ یَوماهُ فَهُوَ مَغبون.[2] قاعده‌ى هر کار مستمر، بخصوص وقتى وظیفه‌ى بزرگى بر عهده دارد، این است که به طور دائم در حال تحوّل و پیشرفت باشد. بالاخره مجموعه‌اى انسانى با ذخیره‌ى باارزشى از علم و معرفت و فرهنگ و تجربه و دانش، در مسئولیّتى والا قرار گرفته ــ که درباره‌ى این مسئولیّت و مانند اینها چون زیاد بحث شده، قصد ندارم که تکرار مطلب بکنم ــ این مجموعه با این مسئولیّت باید در حال پیشرفت و تحوّل …

لزوم اندیشیدن به جذب جوانان به نماز جمعه

ما اوّل باید فکر کنیم و ببینیم چگونه میشود جوانها را جذب کرد به نماز جمعه؛ روى این مسئله فکر بشود. بنده گزارشها را از نمازهاى جمعه‌ى مختلف در سرتاسر کشور و حتّى بعضى از بخشها، بمرور میبینم. آنچه این گزارشها به ما میگوید، ایجاب میکند که نسبت به این قضیّه بررسى بشود، فکر بشود. البتّه خیلى آسان میشود همه‌ى تقصیرها را گردن دیگران انداخت؛ بگوییم آقا، وضع اقتصادى این‌جور است، گرانى آن‌جور است، فوتبال آن‌جور است، پس مردم نمى‌آیند. خب میشود این را گفت، امّا این درست نیست، این صحیح نیست؛ اینها یک عواملى هستند گوشه‌‌وکنار، تأثیراتى هم …

لزوم جاذبه داشتن نماز جمعه و چاره‌اندیشی در شیوهٔ بیان

اصل قضیّه این است که باید این مرکز، جاذبه داشته باشد تا بکشاند. اگر جاذبه داشت، خواهد کشاند؛ از پاى تلویزیون هم میکشاند؛ هرجور انسانى را میکشاند؛ من این را عرض میکنم. آقایان! باید روى این فکر کرد و توقّع من این است و خواهشم این است که آقایان در این جلسات کمیسیونى، روى این مسئله فکر کنند که چه عواملى را میشود به کار گرفت براى این قضیّه؛ از چه شیوه‌ى بیانى باید استفاده کرد؛ از چگونه مطلبى باید استفاده …

نقش نماز جمعه در تقویت دل‌ها و ایمان و شجاعت مردم

ما نباید رها کنیم این مرکزِ به این مهمّى را؛ اساس کار ما اینجا است. نماز جمعه است که دلها را محکم میکند، ایمانها را قوى میکند، شجاعتِ اقدام به افراد میبخشد و این سربازان عظیم، این جنودالله را در هنگام لزوم به کار مى‌اندازد. اگر این حربه کُند شد، بسیارى از مشکلات به‌ وجود خواهد آمد.

اعطای نماز جمعه به ملت از سوی انقلاب و نقش آن در پیشرفت‌های کشور

امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در خطبه‌ى اوّل نماز، غالباً فقط درباره‌ى تقوا و توصیه به تقوا حرف میزدند. و به این مناسبت من راجع به نماز جمعه‌ها بگویم: ملّت ایران نماز جمعه نداشت و محروم بود از این نعمت؛ انقلاب به او نماز جمعه داد. در طول این دوازده سال، نمازهاى جمعه نقش بسیار بزرگى را در پیشرفتهاى این ملّت و این کشور و موفّقیّتها ایفا کردند؛ در بسیج نیروها، در سازندگى، در هدایت سیاسى، در هدایت دینى. اسلام براى نماز جمعه خیلى اهمّیّت قائل است و من امروز فکر کردم بعضى از این روایاتى را که در باب نماز جمعه هست، بخوانم تا ببینید چقدر مهم است این مراسم هفتگى.

تأکید پیامبر (ص) و ائمه (ع) بر اهتمام به نماز جمعه در روایات

از قول پیغمبر خدا (صلّى الله‌ علیه و آله) نقل شده که فرمود: مَن کانَ یُؤمِنُ بِاللهِ وَ الیَومِ الآخِرِ فَعَلیهِ بِالجُمُعَةِ یَومُ الجُمُعة؛[5] هر کس ایمان دارد، روز جمعه نماز جمعه را نباید فراموش کند. روایت دارد از امام باقر (علیه ‌السّلام) که فرمود: وَ‌اللهِ لَقَد بَلَغَنى اَنَّ اَصحابَ النَّبىِّ صَلَّى ‌اللهُ عَلَیهِ ‌وَ آلِهِ کانوا یَتَجَهَّزونَ لِلجُمُعَةِ یَومَ الخَمیس؛[6] اصحاب پیغمبر در روز پنجشنبه خودشان را آماده میکردند براى فردا که خواهند رفت به نماز جمعه. در یک روایت دیگر دارد که امیرالمؤمنین فرمودند: روز پنجشنبه دارویى نخورید که شما را در بستر خواهد انداخت، مبادا فردا نماز جمعه از دستتان برود.[7]

آداب احترام به نماز جمعه در روایات: آراستگی و زودتر آمدن

درباره‌ى احترام به نماز جمعه از امام صادق (علیه الصّلاة و السّلام) روایت است: لِیَتَزَیَّنَ اَحَدُکُم یَومَ الجُمُعَة؛ روز جمعه خود را زینت کنید. یَغتَسِلُ وَ یَتَطَیِّبُ وَ یُسَرِّحُ لِحیَتَه؛ غسل کنید، عطر بزنید، صورت خود را شانه بزنید؛ یعنى سر و صورت را مرتّب کنید. وَ یَلبَسُ اَنظَفَ ثِیابِه؛[8] تمیزترین لباسهایتان را بپوشید و بروید نماز جمعه. در یک روایت دارد که ملائکه‌ى الهى مى‌ایستند و مى‌بینند که چه کسى زودتر وارد صحنه‌ى نماز جمعه و مصلّا شد؛ نفر اوّل، نفر دوّم، نفر سوّم، نفر پنجم، نفر …

هشدار روایت دربارهٔ ترک بی‌اعتنایانهٔ نماز جمعه و لزوم قدر دانستن آن

در یک روایت فرمود: مَنَ تَرَکَ ثَلاثَ جُمَعٍ؛ هر کس سه جمعه پشت سر هم نماز جمعه را ترک کند، تَهاوُناً بِها؛ از روى بى‌اعتنائى ــ حالا کسى کارى داشته باشد، آن مورد بحث نیست ــ طَبَعَ اللهُ عَلىٰ قَلبِه؛[13] خدا بر قلب او مُهر میزند؛ این نماز جمعه است. نماز جمعه را در همه جاى کشور، مردم و خود ائمّه‌ى جمعه‌ى محترم قدر بدانند؛ نماز را با توجّه، با خضوع، با ذکر، با دعا به جا بیاورند؛ آنچه را براى مردم لازم است، در خطبه‌ى اوّل و دوّم بگویند؛ البتّه خطبه‌ى اوّل و دوّم را هر چه هم بتوانند مختصرتر بکنند، بهتر است. البتّه سنگ بناى خطبه‌هاى طولانى را خود ما یک وقتى در همین نماز جمعه‌ى …

سنگر مستحکم انقلاب و متضمن هدایت معنوی و سیاسی

با توجه به خدمات مستمر جناب‌عالی در دوران انقلاب و در طول سالیان جنگ تحمیلی، که مردم شریف رفسنجان به آنها وقوف کامل دارند و این‌جانب نیز از آن مطلع می‌باشم و جناب‌عالی را عالمی خدوم به اسلام و انقلاب می‌دانم، لازم است مانند گذشته به خدمات خود در آن سامان ادامه داده و فریضه‌ی الهی نماز جمعه را که سنگر مستحکم انقلاب و متضمن هدایت معنوی و سیاسی است، با جدیت کامل حفظ نمایید و به وظایفی که به اقتضای نمایندگی ولیّ‌فقیه برعهده دارید، قیام فرمایید و با همکاری سایر علمای محترم و مخلصین انقلاب، در انجام تکالیف مهم این دوران، جد و جهد لازم را مبذول نمایید. ان‌شاءاللَّه مردم شجاع و مؤمن و آگاه رفسنجان، مانند همیشه با شما معاونت و حمایت خواهند داشت.

اهمیت حیاتی نماز جمعه در حراست از انقلاب و ادارهٔ کشور

در درجه‌ى اوّل مایلم یک مطلب اساسى را عرض کنم؛ مطلبى که تازه نیست، بارها گفته شده، همه هم گفته‌ایم امّا اوّلاً باید در ذهنهاى خودمان و در ذهنهاى مسئولین کشور و مردم، درست جا بیفتد، ثانیاً خود ما ائمّه‌ى جمعه به لوازم آن ملتزم باشیم. آن مطلب مهم و غیر جدید عبارت است از اهمّیّت حیاتى نماز جمعه در حراست از این انقلاب و تأثیر آن در اداره‌ى کشور و پیشرفت امور جارى کشور. این مطلبى را که عرض کردم، بارها هم همه‌ى ماها گفته‌ایم، شما خودتان در نماز گفته‌اید، امام (رضوان الله‌ تعالى علیه) قولاً و عملاً بارها و مکرّراً آن‌ را بیان فرموده‌اند امّا گفتن یک مطلب، به زبان آوردن آن بلکه در ذهن به آن قانع شدن یک مطلب است، آن را به ‌صورت …

پایگاه‌های هدایت مردم و انجام بخشی از کار دستگاه رهبری

یک مجموعه‌ى عظیمى، یک صحنه‌ى عظیمى پُر از مردم را فرض کنید؛ اگر در وسط این تشکیلات، دستگاه هدایت عمومى و مرکزى را ــ یعنى دستگاه رهبرى را ــ فرض کنیم، آن پایگاه‌ها، آن مراکز نزدیک به ذهن مردم و به گوش مردم و به جسم مردم در سرتاسر کشور نمازهاى جمعه‌اند؛ یعنى نمازهاى جمعه در هر جایى از نقاط کشور، بهرى[15] و بخشى از کار دستگاه رهبرىِ این کشور را دارند انجام میدهند: مردم را توجیه میکنند، مردم را به استقامت در راه وادار میکنند، مردم را از اشتباهات دور نگه میدارند، ذهن مردم را با معارف لازم آشنا میکنند، دشمنان را نسبت به نفوذ در اذهان مردم مأیوس میکنند، مانع میشوند از اینکه دشمن بتواند روى مردم اثر سوء بگذارد، مردم را به حرکت و تلاش در مجموعه‌ى کلّى نظام وادار میکنند؛ چون وقتى نظام مردمى است، مردم همه باید حرکت کنند تا نظام راه بیفتد؛ وَالّا اگر عدّه‌اى از مردم حرکت نکردند، حرکت نظام کند خواهد شد. چه کسى در همه‌ى کشور مردم را به حرکت دائمى وامیدارد؟ ائمّه‌ى جمعه. مسئولان انقلاب در سرتاسر کشور، ائمّه‌ى جمعه‌اند؛ پایگاه‌هاى …

تأثیر نماز جمعه در هدایت ملت و حفظ وحدت و آگاهی دینی و سیاسی

نظر به اهمّیّت پایگاه نماز جمعه و تأثیر عظیم آن در جلب رحمت الهى با هدایت ملّت مسلمان و حفظ استقامت و وحدت و آگاهی‌هاى دینى و سیاسى آنان و به‌خاطر برگزارى هرچه بهتر این فریضه‌ی بزرگ در سراسر کشور، حضرات حجج اسلام، آقایان: خاتم، رسولى، ایروانى، صانعى، تقوى، قاضی‌عسکر و مدنى را به عضویّت در شوراى دبیرخانه‌ی مرکزى ائمّه‌ی جمعه، و حضرات آقایان: خاتم، قاضی‌عسکر، کشمیرى، مدنى، حجّتی‌زاده را به عضویّت در هیئت اجرائى آن، براى مدّت سه سال منصوب مینمایم. شرح وظایف هر یک از دو جمع، طبق آئین‌نامه تعیین گردیده است.

تأثیر تریبون نماز جمعه در هدایت فکر مردم و مقاومت در برابر دشمن

… که بعضى از افراد در آنجا با یک شعارى جلوى کار مسئولین را بگیرند. باید مانع بشوید.من قطعاً از حجّت‌الاسلام آقاى هاشمیان خواهم خواست که برگردند به رفسنجان و اقامه‌ی نماز جمعه کنند. ایشان باید برگردند؛ نماز جمعه را گرم بگیرید، اجتماع نماز جمعه را مغتنم بشمارید. نماز جمعه و امامت جمعه سِمت مهمّى است و در هدایت فکر مردم بسیار مؤثّر است و هرچه تریبون نماز جمعه قوی‌تر و بهتر و صادق‌تر و مستقیم‌تر باشد، مردم در مقابل فشار دشمن، صادق‌تر و مستقیم‌تر و قوی‌تر و مقاوم‌تر و هوشیارتر خواهند بود. ایشان باید برگردند و نماز جمعه را خوب و قوى اداره کنند.

از مهم‌ترین عوامل حفظ ایمان و روحیهٔ مردم و پایهٔ نظام اجتماعی

ایمان و روحیه را چه کسى براى مردم حفظ میکند؟ به نظر من یکى از مهم‌ترین عوامل حفظ ایمان و روحیه در مردم، همین نمازهاى جمعه و همین خطبه‌هاى جمعه و این حضور معنوى مردم در صحنه‌ی نماز جمعه است و اینکه یک نفر انسان امینى و یک زبان صادقى که مردم او را قبول دارند، هر جمعه می‌آید، از اوضاع کشور براى مردم میگوید، آنها را نصیحت میکند، جهت‌گیرى آنها را تصحیح میکند، به اعتقاد من این یکى از پایه‌هاى اساسى حفظ نظام اجتماعى ما است. آن‌جورى که بنده مشاهده میکنم، در تاریخ هم همین‌جور بوده؛ هم ائمّه‌ی عدل مثل رسول مکرّم اسلام (صلّى ا‌لله‌ علیه و آله و سلّم) و صدر اوّل، و هم خود خلفاى جور ‌-مثل دوران بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس و امراى آنها در اقطار[9] بلاد اسلامى؛ [حتّى] آنها که نماز جمعه‌شان، …

حضور گستردهٔ مردم در نماز جمعهٔ نصر با وجود تهدید دشمن

… ایران، رشادت ملّت ایران آشکار شد. ملّتها در مقابل حادثه‌ای مثل شهادت رئیس‌جمهورشان و جمعی از دولتمردانشان کمرشان خم میشود؛ ملّت ایران بازخورد این حادثه را در آن بدرقه‌ی عظیم حماسی نشان داد؛ [یعنی] نمایش عظیم حضور مردم در تشییع جنازه‌ی رئیس‌جمهور[9] محبوبشان. یا در نماز جمعه‌ی نصر[10] که دنیا متعجّب شد؛ در همه‌ی کشور آن نماز جمعه‌ی تاریخی اتّفاق افتاد، مردم حضور پیدا کردند. دشمن تهدید میکرد، میخواست ملّت احساس خطر کنند؛ ملّت سینه سپر کردند، آمدند؛ جمعیّت‌های کم‌نظیر. یا در انتخابات ریاست جمهوری،[11] نشاط مردم و آمادگی مردم برای اینکه نگذارند کار کشور زمین بماند؛ در انتخابات شرکت کردند و ظرف پنجاه روز، رئیس‌جمهور انتخاب کردند، دولت تشکیل دادند. در تشییع شهید هنیّه[12] و در تشییع‌های گوناگون، در برخورد …

رو به خدا و رو به خلق داشتن و در نظر گرفتن رضای خدا و نفع مردم

… حضرت حق و مانند اینها باشد ــ که اگر این معنا نباشد، و دل انسان خالی از قصد تقرّب و اخلاص لله باشد، حرف اثر نمیگذارد، نماز برکت پیدا نمیکند ــ هم این لازم است، هم توجّه به خلق لازم است. در نمازهای غیر جمعه، شاعر میگوید که «پشتم به خلایق است و رویم به خداست»؛ امّا در این نماز، [نه تنها] پشتتان به خلایق نیست، رویتان هم به خلایق است؛ هم رو به خلایق دارید، هم رو به خدا دارید؛ هم باید رضای الهی را در نظر بگیرید، هم باید نفع مردمی و رضای مردمی را در نظر بگیرید. خیلی سخت است دیگر؛ یکی از سخت‌ترین کارها این است. خب، بعداً یک مقداری درباره‌ی مسئله‌ی «رو به خلایق داشتن» صحبت میکنم، عرض میکنم.

تأمین هزینه‌ها با کمک مردم و نه با فعالیت اقتصادی

… مردم قرار گرفتند،‌ کنار مردم ماندند، با دولتها و قدرتها رودربایستی نداشتند. اگر در بین روحانیّون کسانی بودند که در یک موقوفه‌ای یا در یک جایی ارتباط داشتند، نتوانستند [کنار مردم بِایستند] و عقب ماندند. نه، ما مرتزقه‌ی[19] مردم هستیم، هیچ اشکالی هم ندارد. نماز جمعه هم همین جور است؛ مردم باید کمک کنند و کمک هم میکنند. وقتی شما فعّالیّت اقتصادی میکنید و دکّان درست میکنید و کارهایی مانند اینها، مردم میگویند «خب، اینها که دارند»، نه فقط کمکتان نمیکنند، از شما توقّع هم پیدا میکنند. خب، حالا اینها چند نکته در مورد منش امام‌جمعه.

امید به برپایی دوبارهٔ نماز جمعه و محافل دینی کاشان پس از رفع بیماری همه‌گیر

امید است با برطرف شدن بلای همه‌گیر بیماری، اجتماع نماز جمعه و محافل پر رونق دینی و معروف کاشان بار دیگر دل‌ها و جان‌های مردم عزیز را صفا و نورانیت بخشد.

تبیین و هدایت دینی و سیاسی در خطبه‌های نماز جمعه

… از پیروزی انقلاب و سپس حضور آنان در صحنه‌های حساس انقلابی و اجتماعی و سیاسی در همه‌ی دوران پس از انقلاب فراموش‌نشدنی است. توصیه‌ی مؤکد اینجانب حضور مردمی و ارتباط صمیمی جنابعالی با همه‌ی قشرهای مردم و رابطه‌ی گرم و پدرانه با جوانان و نونهالان آن منطقه است. تبیین و هدایت دینی و سیاسی در خطبه‌های بلیغ نمازجمعه توصیه‌ی دیگر اینجانب است.

بهترین جا برای پاسخ به سؤالات جوانان به‌سبب هفتگی بودن

امروز جوانهای ما درباره‌ی مسائل [مختلف] سؤالاتی دارند؛ چه سؤالات سیاسی، چه سؤالات دینی، چه سؤالات شخصی نسبت به ماها؛ باید بتوانیم این سؤالات را پاسخ بگوییم. بهترین جا هم نماز جمعه است، چون هر هفته است؛ منتها این نیاز را چگونه تشخیص بدهیم؟ یعنی از کجا بفهمیم که امروز ذهن جوان نیازمند چه ارشادی است، دنبال چه سؤالی است از ما؟ این را باید تشخیص داد. حالا مطالعه و بحث‌کردن و ملاحظه‌ی جوانب و مانند اینها که خب هست، [امّا] به نظر من یکی از راه‌هایش اُنس با خود …

پیشنهاد سخنرانی دانشجویان پیش از خطبه‌های نماز جمعه

… نشریّات دانشجویی چیز خوبی است؛ البتّه به شرطی که با این گرایشی که این آقای رئیس عزیز تشکیلات بیان کردند، وفادار بمانند و این استدلالهای انقلابی شما را منتشر بکنند تا مردم اینها را بخوانند؛ یعنی واقعاً تحلیلهای دانشجویی تحلیلهایی باشد که مردم مطّلع بشوند. خب، یکی از کارهای آسان به نظر من این است که در سخنرانی‌های قبل از خطبه‌های نمازجمعه یک برنامه‌ریزی بکنند، دانشجوهایی که اهل حرف زدن هستند، از طرف جمع پشتیبانی بشوند، کمک بشوند، متنهای خوبی تهیّه کنند، بروند در نماز جمعه [بخوانند]. مثلاً قبل از خطبه‌های نمازجمعه -که حالا مسئولین میروند و صحبت میکنند- یک فصلی هم برای دانشجوها گذاشته بشود. فرض کنید نماز جمعه‌ی یک شهری مثل تهران، مثل اصفهان، مثل مشهد، مثل تبریز، جای کوچکی نیست؛ یک دانشجو برود آنجا حرف بزند، یک عالَم مطلب بیان میکند؛ اینها چیزهای باارزشی است؛ یا مثلاً فرض کنید [نمازجمعه‌ی] تهران. دشمن هم بداند تحلیل شما را؛ یعنی وقتی‌که شما تحلیل …

پیشنهاد نمایش کتاب‌های خوب در محل‌های نماز جمعه

… سبک زندگی و عادات و روشهای خوب زندگی، مثلاً حالا کتاب‌خوانی [است‌]. البتّه در این گزارشی که فرمودند، یک اشاره‌ای به این معنا هست، منتها این خیلی مهم است که ما مردم را، جوانها را وادار کنیم به کتاب‌خوانی. کتاب خواندن خیلی مهم است؛ کتاب خوب را هم معرّفی کنید. حتّی بنده تصوّر میکنم -حالا البتّه این را باید آقایانی که مسئول هستند، جوانبش را بررسی کنند- و فکر میکنم خوب است که محلهای نماز جمعه، مرکز نمایش کتابهای خوب و کتابهای روز و کتابهای مطلوب باشد؛ که بیایند ببینند این کتابها هست، اگر میخواهند از همانجا یا از جای دیگر تهیّه کنند. مردم را وادار کنیم به کتاب‌خوانی؛ نخبگان را وادار کنیم به تولید کتاب؛ اینها یک چیزهایی است که لازم است. خب، این برخی از این مسائل بود.

نقد خطبه‌های نوشتهٔ دستگاه‌های اداری در برخی کشورهای اسلامی

به‌هرحال، فرصت امامت جمعه و توفیق اقامه‌ی جمعه در کشور ما حقیقتاً توفیق بزرگی است. در بعضی از کشورهای اسلامی، معمول است که [خطبه‌های‌] نماز جمعه را دستگاه‌های اداری روی کاغذ مینویسند و میدهند به امام‌جمعه، آن امام‌جمعه هم میرود و در آن منبر همان کاغذ را میخواند. این نماز جمعه نیست به نظر ما؛ این خطبه‌ی نماز جمعه نیست. این خواندن بخشنامه‌ی فلان اداره است؛ فلان اداره که مخصوص مسائل مذهبی است، یک چیزی مینویسد و میگوید آقا، این را شما برو آنجا بخوان، او هم میرود آنجا میخواند. خطبه‌ی نماز جمعه این نیست؛ خطبه‌ی نماز جمعه آن است که از دل و مغز فعّال امام‌جمعه میجوشد و تراوش میکند، بر زبان او می‌آید و با بیان بلیغ و …

نادرستی هتاکی در نماز جمعه و ترک خطبه در صورت قبول نداشتن خطیب

… مخلص میشوند و آنها را به یک سمتی و یک حرکتی میکشانند؛ از این هم نباید غفلت کرد؛ هم غفلتهای ناشی از احساساتی شدن، هم ناشی از ندیدن دستهای دشمن. بنابراین من بخصوص از جوانها میخواهم که نگذارند این فضای غیبت و تهمت و فحاشی و هتاکی و شکستن حرمتها ادامه پیدا کند. وقتی که ادامه پیدا کرد، طبعاً همان طور سرایت هم میکند - مثل بیماری مسری - ناگهان میبینید مثلاً در نمازهای جمعه که محل خشوع و ذکر و توجه است، یک چنین چیزهائی گاهی احیاناً دیده میشود، که غلط اندر غلط است. انسان اگر چنانچه آن خطیب نماز جمعه را قبول ندارد، خب، اصلاً پای خطبه‌اش نمینشیند، به او اقتداء هم نمیکند، می‌آید بیرون. یا حتّی گاهی اوقات در درسها، در محیطهای علمی و درسی از این چیزها دیده میشود؛ که اینها غلط است، مضر است و مخالف مصلحت انقلاب است؛ اینها همان ضربه زدن و شکاف ایجاد کردن و تَرکدار کردن هیئت عظیم و شفاف و باشکوه نظام اسلامی است که دارد با قدرت حرکت میکند و پیش …

انتخاب دانشگاه تهران به‌عنوان محل نماز جمعهٔ تهران و ملجأ مردم

… ما یک نشریه منتشر کردیم که چند شماره از همان روز اول آنجا منتشر شد؛ نشریه‌ی تحصن. این انسها و این ارتباطها ریشه در ذهنیات دارد، ریشه در سوابق دارد. یعنی هم ما نسبت به دانشگاه حسن ظن و نگاه مثبت داشتیم، هم دانشگاه نسبت به ما یک حالت خودمانی و پذیرائی داشت. بعد هم باز علیالظاهر به همین دلیل، محل نماز جمعه، دانشگاه تهران انتخاب شد. خوب، در تهران انسان میتوانست جور دیگری عمل کند. محل نماز جمعه، شد چمن دانشگاه تهران؛ تا الان هم ملجأ و محل رجوع مردم با انگیزه‌ی قلبی در روزهای جمعه دانشگاه تهران است، که این خیلی چیز مهمی است.

مرور و تلقین تقوا در نماز جمعهٔ هر هفته

… و دل دادن به رحمت و تفضل الهی در همه حال. اگر ما تقوای خدا را پیشه کنیم، اگر در همه حال دل را به خدا متوجه کنیم، حضور خود در مقابل ذات مقدس پروردگار را از یاد نبریم -که معنای حقیقی تقوا همین است- یقیناً برکات الهی، رحمت الهی، کمک الهی شامل حال ما خواهد شد. در نماز جمعه‌ی هر هفته دلهای نمازگزار و متوجه به خداوند متعال باید این حقیقت را، این معنای شگفت‌انگیز را با خود مرور کند؛ تقوا را به خود تلقین کند.

نماز جمعه مصداق ذکر الهی

… هست، فراگیری هم هست. در دعا هم تعلیم است، هم تزکیه هست. دعا هم ذهن را -این دعاهای مأثور از ائمه (علیهم‌السّلام)- روشن میکند، حقایقی را، معارفی را به ما میآموزد که در زندگی به آنها نیاز داریم، و هم دل را متوجه به خدا میکند. ذکر الهی را خیلی باید مغتنم بشمرید. همین نماز جمعه‌ی شما مصداق ذکر الهی است. «فاسعوا الی ذکر الله».[3] در اینجا آنچه بر دل شما، بر زبان شما، بر حرکات شما باید غالب باشد، یاد خداست. دل به یاد خدا، زبان متذکر به نام مقدس پروردگار، حرکات دست و پا و جسم هم حرکاتی در جهت یاد پروردگار و اطاعت اوامر الهی. این چیزی که مورد نیاز یکایک ماست، همین است.

آزادی امام جمعهٔ شیعه در بیان، برخلاف کشورهایی چون مصر و عربستان

… روحانیت شیعه زیر بار هیچ زور و قدرتی نمیرود و مرعوب نمیشود. روحانیت شیعه اگر احساس تکلیفی کرد، ملاحظه‌ی کسی را نمیکند. نه این‌که استثناء ندارد؛ چرا، استثناء هست. آدم بد همه‌جا هست؛ در میان اولاد پیغمبران و ائمه هم آدم بد داشتیم؛ اما طبع روحانیت شیعه این است. روحانیت شیعه برای نماز جمعه‌اش، از اداره به او کاغذنوشته نمیدهند. آقای محمدىِ امام‌جمعه اگر بخواهد در مصر و عربستان سعودی و کشورهای دیگر نمازجمعه بخواند، باید یک کاغذنوشته از اداره بیاورند به او بدهند و بگویند این را بخوان؛ اما این‌جا آقای محمدىِ ما هرچه بخواهد، بیان میکند؛ این درست است. این را فهمیده‌اند و اطلاع دارند؛ لذا از امثال آقای محمدی میترسند. آنها از زبان گویا میترسند. اگر این زبان گویا پشتوانه‌ی فکر و اندیشه‌ی عمیق و غزیر اسلامی هم داشته باشد، آنهابمراتب بیشتر میترسند؛ آن وقت مثل مطهری را شهید میکنند.

همکاری علما، حوزه، دانشگاه و مردم، سرمایهٔ اقامهٔ این فریضه

بی شک مساعدت و همکاری ارزشمند علمای اعلام و برجستگان حوزه و دانشگاه و عموم مردم مؤمن سرمایه ی ارزشمندی برای ایفای مسؤولیت های خطیر و اقامه ی هر چه بهتر این فریضه ی بزرگ خواهد بود انشاءالله.

لزوم قدردانی مردم و افزایش جاذبه‌های نماز جمعه

… این خدمات هم مشکور است. هم شما کارکنان و زحمتکشان و خدمتگزاران ستادهای نماز جمعه در فیض‌رسانىِ این فریضه بزرگ به مردم سهیم هستند و هم ائمّه محترم جمعه و مسؤولانی که در مراکز به امور نمازهای جمعه رسیدگی میکنند، در این فیض‌رسانی سهیمند. این را باید قدر دانست. مردم هم باید نماز جمعه را قدر بدانند و ائمّه جمعه و دیگر دست‌اندرکاران هم باید جاذبه‌های نماز جمعه را روزبه‌روز بیشتر کنند. نسل جوان ما تشنه حقیقت، فهمیدن و آگاه شدن است. نمازهای جمعه باید بتواند این تشنگی را به نحو نیکوتر رفع کند. باید به نیاز عمومی نسل جوان پاسخ داد. اگر با نگاه متدبّرانه‌ای به اوضاع کشور خود و گذشته و آینده آرمانی آن نگاه کنیم، نقش نماز جمعه و اهمیت این فریضه …