رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نماز جمعه و خطبه‌های آن و جایگاهش در جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

خدمت به نماز جمعه، خدمت به دین و تقواست؛ چون نماز جمعه برای گسترش تقوا و روح دینی در مردم است؛ همچنان که خدمت به نماز جمعه، خدمت به آگاهىِ سراسری ملت ایران است؛ چون نماز جمعه یک عملِ صرفاً عبادی نیست؛ عملی است که در ذات و ترکیب خود، آگاهی بخش است؛ هم اجتماع عظیم مسلمانان را هر هفته تشکیل میدهد و به رخ دوست و دشمن میکشد و هم به وسیله خطیب جمعه، اوضاع و احوال سیاسی برای آنها تشریح و تبیین میشود. حقیقتاً نماز جمعه در اسلام ترکیب عجیبی است؛ از یک طرف، توصیه مردم به تقوا و پاکدامنی و اعراض از هواهای نفسانی است و از طرف دیگر، آگاه کردن مردم از جریانهای سیاسی و توطئه‌های دشمنان و نیازهای دوستان و اوضاع دنیای اسلام است. قدر این فریضه عظیم را باید خیلی دانست.
در این خطبه اولین مطلبی که عرض میکنیم، یاد نیک مرحوم آیةالله طالقانی (رضوان‌الله‌تعالیعلیه) است که نماز جمعه‌ی باشکوه تهران اول بار به امر امام بزرگوارمان به امامت ایشان برگزار شد. این مرحوم یک عالم مجاهدِ بااستقامتِ پارسا و پاکیزه‌ای بود؛ امتحان خوبی هم داد. هم در دوران مبارزه، هم پس از پیروزی انقلاب و در این معادلات پیچیده و بسیار دشواری که در زمینه‌های سیاسی و امنیتی بعد از انقلاب پیش آمد، مرحوم آیةالله طالقانی امتحان خوبی داد. نماز جمعه هم نهاد بابرکتی شد؛ چه در تهران، چه در سایر شهرهای این کشور. بتدریج نماز جمعه در شهرهای کوچک و کوچکتر هم در سرتاسر کشور اسلامی در هر نقطه‌ای تبدیل شد به کانونِ هم معنویت و هم مقاومت. نماز عبادی - سیاسی که تعبیری بود که آن روز ظاهراً از زبان امام بزرگوارمان صادر شد، به این معناست؛ هم مرکز عبادت است، هم مرکز آگاهی معنوی و سیاسی است؛ که این آگاهی موجب نلغزیدن، راه کج نکردن و به زانو در نیامدن یک ملت است. اغلب این شکستهائی که شما در صحنه‌ی سیاسی در دنیا برای ملتها مشاهده میکنید، منشأش ناآگاهیهائی است که ضربه‌های خود را در جاهای گوناگونی زده است. آگاهی، یک ملت را ضد ضربه میکند؛ او را آماده میکند برای مقاومت. بنابراین اینجا، هم پایگاه معنویت است، هم پایگاه مقاومت. قدر این نماز را، هم آحاد مردم بدانند، هم بخصوص جوانهای عزیزمان بدانند، و هم آقایان ائمه‌ی جمعه‌ی محترم در سراسر کشور بدانند؛ آنها هم قدر این نماز را بدانند؛ این یک منبری است که نظیر آن دیگر وجود ندارد. کاری کنند که جاذبه‌ی نماز جمعه، جوانها و دلهای پاکیزه و مشتاق را به این سمت بکشاند و این کانون روزبه‌روز گرمتر شود.
در مورد مسئله‌ی نماز جمعه باید عرض کنم که نماز جمعه یک قرارگاه است؛ قرارگاه ایمان، قرارگاه تقوا، قرارگاه بصیرت، قرارگاه اخلاق. از تعبیر قرارگاه نباید ما وحشت بکنیم، چون قرارگاه جزو تعبیرات و اصطلاحات مربوط به جنگ و مبارزه و این چیزها است. خب، این جنگ وجود دارد، بر ما تحمیل شده -ما درحال جنگیم، منتها جنگ نظامی نیست؛ جنگ معنوی است، جنگ اعتقادی و ایمانی است، جنگ سیاسی است- همچنان‌که در دفاع مقدّس هشت سال بر ما جنگ را تحمیل کردند. ما که دنبال جنگیدن با همسایه‌مان نبودیم، بر ما تحمیل شد؛ حمله کردند. ما ابتدا حمله نمیکنیم؛ حتّی در جایی که دفاع لازم نباشد، دفاع هم نمیکنیم؛ لَئِن بَسَطتَ اِلَیَّ یَدَکَ لِتَقتُلَنی مآ اَنَا بِباسِطٍ یَدِیَ اِلَیکَ لِاَقتُلَکَ اِنّی اَخافُ اللهَ رَبَّ العلَمین؛[2] ما این‌جوری هستیم. آنجایی که دفاع لازم است، چرا، وارد عرصه‌ی دفاع میشویم. و خدا را شکر که ملّت ایران، نیروهای انقلاب، رهبر بزرگ و عزیزِ فقیدِ ما -که بحمدالله نامش، یادش، راهش زنده است- نشان دادند که در زمینه‌ی دفاع، توانا هستند. ما در حال یک چنین نبردی هستیم؛ ما در حال یک چنین جهادی هستیم. به ایمان مردم ما حمله میکنند، به بصیرت مردم ما حمله میکنند، به تقوای ما حمله میکنند، به اخلاق ما حمله میکنند، ویروس‌های گوناگونِ خطرناکِ معنوی را در میان ما پراکنده میکنند؛ خب، ما چه کار کنیم؟ باید دفاع کنیم. این، قرارگاه لازم دارد، مثل قرارگاه‌های میدان جنگ؛ نماز جمعه یکی از مهم‌ترینِ این قرارگاه‌ها است؛ قرارگاه ایمان است، قرارگاه تقوا است. با این چشم به نماز جمعه نگاه کنیم. شما هم فرمانده قرارگاهید؛ قرارگاه‌های میدان جنگ هرکدام فرماندهی دارند؛ فرمانده قرارگاه امامت جمعه، شخص امام جمعه است.

شاهدها (۱۳۵ پاراگراف)

رونق بی‌نظیر نماز جمعهٔ ایران پس از انقلاب در مقایسه با پیش از آن

ما نماز جمعه را از انقلاب و از امام داریم. قبل از انقلاب، نماز جمعه کشور ما هم از لحاظ تعداد نماز جمعه‌ها، هم از لحاظ کمیّت مردمی که در آن شرکت میکردند و هم از لحاظ کیفیّت سخنانی که گفته میشد - مگر استثناهای محدودی - نزدیک به صفر بود. بعد از انقلاب، نماز جمعه ایران در صدر فهرست نماز جمعه‌های دنیای اسلام قرار گرفت و این مبالغه نیست. هزار جمعه است که در تهران و در شهرستانهای دیگر، با اندکی تقدیم و تأخیر، نماز جمعه‌ای تشکیل میشود که از لحاظ کمیّتِ شرکت کنندگان، در مواقعی حتماً بی‌نظیر و یا در مواقعی هم کم‌نظیر است. از لحاظ نوع مطالبی که گفته میشود، در دنیای اسلام بی‌نظیر است. از لحاظ تأثیراتی که این نماز جمعه بر دل مردم، بر جان مردم، بر خطّ سیاسی مردم و بر تصمیم‌گیریهای بزرگ مردم میگذارد، در دنیا بی‌نظیر است.

نقش نماز جمعه در دفاع مقدس، شکست توطئه‌های سال‌های ۵۹ و ۶۰ و آگاهی مردم

هشت سال دفاع مقدّس ما از نماز جمعه‌ها نیرو گرفت و در نماز جمعه‌ها تبیین شد. سخت‌ترین دوران این انقلاب - یعنی سالهای پنجاه‌ونه و شصت - که توطئه عظیم سیاسی علیه امام و انقلاب و کشور طرّاحی و اجرا میشد، این توطئه در نماز جمعه‌ها شکست خورد. مردم در طول این مدّت، در نماز جمعه، از زبان یک امام عادل و یک نَفَس امین - که همین ائمّه جمعه محترمی هستند که در تهران و شهرستانها با مردم حرف میزنند - نسبت به مسائل کشورشان و مسائل جهان آگاه شدند و اطّلاعاتشان به‌روز شد. در هیچ جای دنیا چنین چیزی وجود ندارد. این از برکات انقلاب بود.

تبلیغات سنگین دشمنان علیه نماز جمعه از آغاز انقلاب

دو نکته در این زمینه بسیار قابل توجّه است: یک نکته، دشمنیهایی است که از اوّل انقلاب تا امروز با نماز جمعه شده است. هر هفته تبلیغات سنگین حجیمی از طرف دشمنان نسبت به نماز جمعه صورت میگرفت. حرفهایی میزدند که تقصیر هم نداشتند؛ چون ملّت ایران را نمیشناختند. به ضرر خودشان حرف میزدند؛ مثل بسیاری از جاهای دیگر که رادیوهای بیگانه و صداهای دشمن، نسبت به مردم ایران حرف میزنند و اظهارنظر میکنند. اینها در واقع خود را پیش ملّت ایران رسوا میکنند و بیخبرىِ …

نماز جمعهٔ تهران آماج سخت‌ترین حملات دشمن به سبب آثار و برکاتش

… را درست نشناخته بودیم. خدا میداند که این صفها تکان نخورد. یک گُله جا این انفجار واقع شد و چند لحظه همان جا یک هیاهویی شد، بعد شهدا و مجروحان را بردند؛ امّا مردم همان جا نشستند و نماز جمعه و خطبه‌ها ادامه پیدا کرد! این نماز جمعه، چنین مناظری را شاهد بوده است. نماز جمعه تهران، به خاطر همان آثار و برکاتی که عرض شد، در این بیست سال مرکز و آماج سخت‌ترین حملات دشمن قرار گرفت.

پاسداری مردم از نماز جمعه در سخت‌ترین شرایط و محوریت نماز جمعهٔ تهران

و امّا نکته دوم. مردم در تمام این بیست سال، نماز جمعه را با همه آن دشمنیها گرم نگاه داشتند. در سرمای سخت زمستان، زیر آفتاب داغِ سوزانِ تیرماه و مردادماه تهران، در اوقات گوناگون، زن و مرد، گاهی بر روی زمینهای یخ، بر روی برف، در زیر بارندگی تند، گاهی بر روی زمین تفته و آسفالتهای داغ - که همین محوطه هم مسقّف نبود و تمام محوطه را هم آفتاب و باران و برف میپوشاند - این نماز جمعه را طىّ سالهای متمادی حفظ کردند و پاس داشتند و نماز جمعه تهران برای نمازهای جمعه در سراسر کشور محور شد. بحمدالله امروز در سرتاسر کشور نمازهای جمعه فراوانی تشکیل میشود؛ مردم اجتماع میکنند و امنای مردم برای مردم حرف میزنند و مسائل دینی و اعتقادی و سیاسی را برای آنها بیان میکنند.

نقش نماز جمعه برای جامعه همانند نقش نمازهای یومیه برای فرد

مردم در روز جمعه، اجتماعِ علی التّقوی دارند. نمازهای یومیّه برای فرد انسان نقشی دارد که مانع از نسیان و غفلت میشود - صبح درِ خانه خدا؛ نیم‌روزی میگذرد، ظهر درِ خانه خدا؛ ساعاتی میگذرد، باز درِ خانه خدا؛ دائم نمازهای یومیّه انسان را با طراوتِ یاد خدا نگه میدارد - همان نقش را نماز جمعه نسبت به اجتماع دارد. در روز جمعه، اجتماع مردم بر ذکر خدا و تقواست. چند روز میگذرد، جمعه بعد، باز اجتماع مردم بر ذکر خدا و تقواست و همین سلسله ادامه پیدا میکند. جوانان، پیران، زنان، مردان و کلاًّ طبقات مختلف در آن شرکت میکنند و طراوت مییابند؛ جامعه جان میگیرد، روح میگیرد، ایمان …

سفارش به جوانان و مردم به قدردانی و اقامهٔ نماز جمعه

به جوانان عرض میکنم که نماز جمعه را قدر بدانید؛ نماز جمعه متعلّق به شماست. به آحاد مردم عرض میکنم که نماز جمعه را مأمن و ملجأ دل و جان خودتان بدانید. فکر و روح، از نماز جمعه طراوت پیدا میکند. نمازهای جمعه را اقامه کنید. امیدوارم که همه دست‌اندرکاران نمازهای جمعه - از جمله ائمّه محترم جمعه - در هرجا که هستند، زاد و توشه معنوی را که مردم بدان احتیاج دارند، در هر جمعه حاضر و آماده کنند و با بهترین بیان آن را تقدیم ذهنها و دلهای این مردم خداجوی و مؤمن …

تریبون فرهنگی و از بهترین ابزارهای فرهنگی امروز

جواب کار فرهنگىِ باطل، کار فرهنگی حقّ است. در مقابل کسی که از ابزار فرهنگی استفاده میکند، ابزار فرهنگی لازم است. امروز یکی از بهترین ابزارهای فرهنگی، نماز جمعه است. نماز جمعه یک تریبون فرهنگی است. روز جمعه است؛ همه جمعند. جوانان میآیند؛ مرد می‌آید؛ زن می‌آید؛ همان جوانی که آن فیلم را دیده یا آن کتاب را خوانده یا آن مقاله‌ی مضرّ را خوانده است، می‌آید؛ پدر و مادر او، برادر و خواهر او که ممکن است تحت تأثیر او قرار بگیرند، میآیند؛ رفیقِ هم مدرسه‌ای یا …

سنگر کارآمد در برابر تهاجم فرهنگی و از گران‌بهاترین دستاوردهای انقلاب

موضع خطبه و نماز جمعه، یک موضع و سنگر بسیار کارآمد در مقابل تهاجم فرهنگی دشمن است. این، جزو عزیزترین و گرانبهاترین دستاوردهای انقلاب است و باید قدرش را دانست. این را آقایان ائمّه‌ی محترم جمعه در درجه‌ی اوّل، و آحاد مردم در درجه‌ی بعد، باید مورد توجّه قرار دهند. البته ترکیب خطبه‌ها هم آن‌طور که در روایات ما و در فتاوی علما هست، آن را نشان میدهد. ذکر خدا و استغفار، باید در خطبه باشد. تحمید پروردگار و شکر و سپاس الهی، …

تبلیغات مستمر دشمن علیه نماز جمعه نشانهٔ تأثیر آن است

یک دلیل بر این‌که نماز جمعه خیلی مؤثر است، این است که بعد از پانزده سال، هنوز که هنوز است دشمنان ما در تبلیغاتشان علیه نماز جمعه تبلیغ میکنند. اگر شما به تبلیغات رادیوهای بیگانه گوش کنید، میبینید که هنوز به طرق مختلف، علیه نماز جمعه حرف میزنند. اوایل انقلاب، خیلی حرفها میزدند. آدم خیال میکرد مدّتی میگویند، بعد میبینند فایده ندارد، رها میکنند. اما رها نکردند. با این‌که فایده هم ندارد، رها نکردند. به …

نماز اجتماع و آگاه‌سازی مردم و انحراف تاریخی آن از مسیر خود

مطلب امروز بنده فقط یک کلمه در باب نماز جمعه و اهمّیّت این حادثه‌ى عظیمى است که اسلام براى پیروان خود معیّن فرمود و بمرور از مسیر خود منحرف شد تا آنجایى که وسیله‌اى شد براى قدرتمندان بى‌قیدِ نسبت به دین و اخلاق و تقوا؛ در حالى ‌که پایه و ستون فقرات این نماز عظیم‌الشّأن عبارت است از توصیه‌ى به تقوا و تأدّب به آداب شرع. و در بعضى از ادوار تاریخ و بعضى از کشورها هم اگرچه به این فساد و ابتذال کشیده نشد لکن به ‌هر حال بى‌خاصیّت شد و مثل یک نماز جماعت معمولى با آن رفتار شد؛ در حالى‌ که این نماز، نماز جمعه است، نماز اجتماع است، نماز روشنگرى و آگاه‌سازى آحاد مردم است، نماز اِخبار از آفاق عالم به مؤمنین و آحاد مردم است.

احیا به برکت انقلاب و ماهیت عبادی ـ سیاسی آن

بحمدالله‌ به برکت انقلاب اسلامى، ما مردم ایران که بخصوص در مناطق شیعه‌نشین محروم بودیم از این نعمت بزرگ و عبادت عظمىٰ، یک ‌بار دیگر برخوردار شدیم از این نماز، و از آغاز کار هم اسم این نماز در کشور ما و جامعه‌ى ما، نماز عبادى ـ سیاسى شد؛ یعنى هم جنبه‌ى معنوى و تربیت و تهذیب نفوس و آدم‌سازى و گسترش روح تقوا در جامعه از این نماز متوقّع بود، هم جنبه‌ى سیاسى که نظام اسلامى یک نظام مبتنىِ بر آگاهى مردم است و اگر مردم، آگاه نباشند و مؤمن نباشند، نظام اسلامى در حقیقت روح خود را از دست خواهد داد؛ [لذا] این جنبه هم در نماز جمعه‌ى ما ملحوظ شد و مورد اعتناى کامل قرار گرفت، و جمع کردن مردم بر کلمه‌ى تقوا و کلمه‌ى دین و کلمه‌ى جهاد و اتّفاق کلمه در همه‌ى امور، جزو چیزهایى شد که در این نماز ملحوظ شد؛ و لذا گفته شد «عبادى و سیاسى».

نقش موضع‌گیری نماز جمعه در شکل دادن فضای عمومی کشور

… ایران اسلامى بود، مبارزه کردند؛ از جمله‌ى آن چیزها یکى نماز جمعه بود. با نماز جمعه هم مبارزه کردند، البتّه مبارزه‌ى تبلیغاتى؛ مبارزه‌ى غیر تبلیغاتى هم کردند که قابل اهتمام و توجّه نبود. امّا از اوّلى که نماز جمعه به ‌وجود آمد و این نماز جمعه مردم را ...... در مسائل گوناگون، در همه‌ى شهرستان‌هاى کشور و بخصوص در تهران، و دیدند که تا یک مسئله‌اى در کشور به ‌وجود مى‌آید، همه منتظر روز جمعه‌اند که ببینند درباره‌ى این مسئله در منبر نماز جمعه چه موضع‌گیرى‌اى میشود، و بعد آن موضع‌گیرى، فضاى عمومى کشور میشود. تا این را احساس کردند، شروع کردند با این مبارزه کردن.

توجه مستمر دشمنان به نماز جمعه به‌عنوان کانون اجتماع

من تقریباً بدقّت به یاد دارم مبارزات شدید تبلیغاتى را و حرفهایى که در همان سالهاى ۵۸، ۵۹ و ۶۰ درباره‌ى نماز جمعه میگفتند که ما هم آنها را در نماز جمعه گاهى ذکر میکردیم و رشته‌هاى آنها را پنبه میکردیم و تمام میشد. امروز هم همچنان ادامه دارد. اگر کسى گمان کند که نماز جمعه به ‌عنوان یک کانون اجتماع ــ اجتماع در فکر، اجتماع در ممشاى[4] سیاسى، اجتماع در اهواء، در عواطف و محبّتها، و اجتماع در حرکتهاى عمومى ــ از نظر دشمنان این نظام مغفولٌ‌عنه است، اشتباه کرده است؛ باز هم توجّه دارند به نماز جمعه؛ هر چه بتوانند علیه نماز جمعه کار میکنند. حالا کار کردن طرق مختلف دارد؛ تبلیغاتى دارد، غیر تبلیغاتى دارد، وسوسه‌انگیزى و وسوسه‌آفرینى دارد، بدگویى‌هاى گوناگون به‌ وسیله‌ى آدمهاى غافل دارد، کتاب نوشتن هم دارد.

حساسیت دشمنان به هر دو جنبهٔ عبادی و سیاسی نماز جمعه

… اسلام و مسلمین است، به اسم استاد، یک نفر در دانشگاه این کشور یک کتابى نوشته است و چیزهایى را از جمهورى اسلامى مطرح کرده است از جمله نماز جمعه و اتّفاقاً تکیه میکند روى همین مسئله‌ى عبادى ـ سیاسى؛ میگوید ایرانى‌ها از خودشان درآورده‌اند «عبادى ـ سیاسى» را! ببینید از کجا ناراحتند، ببینید روى چه حسّاسند؛ روى هر دو حسّاسند، از هر دو ناراحتند؛ نه‌فقط از سیاسى‌اش، [بلکه] عبادى‌اش هم همین‌جور است.

وسیلهٔ تربیت اسلامی ملت و علت دشمنی با آن

اگر نماز جمعه میتواند ملّتى را با تربیت اسلامی تربیت کند، و تربیت اسلام یعنى آن تربیتى که توانست یک تمدّنى را به ‌وجود بیاورد و قلم نَسخ بکشد بر همه‌ى تمدّنها و فرهنگهایى که پیش از آن در یک منطقه‌ى عظیمى از دنیا وجود داشت ــ اگر تربیت اسلامى این است و نماز جمعه وسیله‌ى تربیت اسلامى است ــ چرا باید با آن دشمن نباشند؟ چرا باید علیه آن کتاب ننویسند؟ چرا باید دلارهاى نفتى صرف تبلیغات علیه چنین نماز جمعه‌اى نشود؟ آقایان محترم! نماز جمعه این است.

محور و کانون نوربخش جامعه، نه پیش‌نمازی معمولی

خیال نکنید نماز جمعه یک پیش‌نمازى[5] است دیگر؛ بالاخره همه‌ی ما پیش‌نمازى را ــ با جمعیّت کم، با جمعیّت زیاد ــ داشته‌ایم و این هم یک پیش‌نمازى است؛ نخیر، اینجا محور است؛ این مثل رشته‌ى تسبیح است؛ این مثل یک کانونى است که به سطح جامعه نور و گرما میبخشد. شما به دوران فتنه‌ى بزرگ بعد از انقلاب یعنى دوران سال ۶۰ نگاه کنید؛ چه فتنه‌ى عظیمى بود![6] کشور از چه ورطه‌اى عبور کرد و چه پیچ خطرناکى بر سر راه این سیّاره‌ى سریع‌السّیر بود، و ببینید آن روز نمازهاى جمعه چه نقشى ایفا کرد که هر کلمه و خطبه‌ى نمازهاى جمعه یک …

لزوم کیفیت‌بخشی تا مشعل هدایت دینی و سیاسی باشد

مسئله‌ى دوّم مسئله‌ى کیفیّت بخشیدن به نماز جمعه است که آن نکته‌ى اصلى و وظیفه‌ى اصلى است. باید کارى کرد که نماز جمعه مثل مشعل هدایتى باشد. خب، مشعل هدایت خصوصیّاتى دارد: اوّلاً بایستى سرشار باشد از مطلب هدایت‌کننده؛ هم هدایت‌کننده‌ى دینى، هم هدایت‌کننده‌ى سیاسى. و همه‌ى ما هم احتیاج داریم به مطالعه. خود بنده هنگامى که نماز جمعه بیشتر میرفتم، براى یک نماز جمعه، حدّاقل سه چهار ساعت مطالعه و فکر میکردم. البتّه شاید بیشتر فکر میکردم؛ [حدّاقل] سه چهار ساعت مطالعه و جمع کردن مطلب؛ و احتمال میدهم هنوز هم این کم باشد. خطبه‌ى …

لزوم خواندن خود نماز با توجه و حضور قلب و سوره‌های جمعه و منافقون

پس نکته‌ى دوّم، رعایت «نماز» جمعه است؛ خود این نماز را. حتّى‌المقدور در نمازها سوره‌ى جمعه و منافقون را بخوانید؛ نماز را با توجّه بخوانید. در یک حدیثى یا در یک سخنى از یکى از بزرگان، در مقام طعن به کسانى از بنى‌عبّاس یا بنى‌امیّه بود که اینها خطبه‌ها را طولانى میکنند و نمازها را کوتاه! ما این‌جورى نشویم. نماز را با حال، با توجّه، با حضور [بخوانیم]؛ مردم این را میخواهند. خیال نکنیم که حالا مردم …

از عوامل حفظ و ضدزوال در درون نظام اسلامی

… اخلاقى مثل حرص و کینه و حسد و مانند این چیزها است؛ یکى از آنها این است که مؤمنینى پیدا بشوند مردم را، فرقه‌هاى گوناگون و گروه‌هاى گوناگون را جمع کنند ــ که این هم از وظایف ائمّه‌ى جمعه است ــ تا اختلافات محلّى را دامن نزنند و سعى در التیام آن اختلافات بکنند. نماز جمعه به‌ خودىِ ‌خود، یکى از آن عوامل حفظ‌کننده و باقى‌دارنده و ضدّ زوال در درون نظام اسلامى است؛ و تا وقتى این نماز هست و تا وقتى ائمّه‌ى محترم جمعه و مردم، قدر نماز جمعه را میدانند و تا وقتى نماز جمعه کما هى حقّها[25] انجام میگیرد، بلاشک در جامعه‌ى اسلامى، خوف تزلزل ......

ابزار تقویت ارتباط با خدا و وحدت کلمهٔ مردم

هر چه میتوانیم کفر به طاغوت و ایمان به خدا را باید تقویت کنیم؛ هر چه میتوانیم باید عوامل بقا را تقویت کنیم، ارتباط با خدا را باید بیشتر کنیم، و یکى‌اش نماز جمعه است؛ هر چه میتوانیم باید اجتماع مردم و وحدت کلمه‌ى مردم را تقویت کنیم و از مهم‌ترین ابزارهایش نماز جمعه است؛ هر چه میتوانیم دلهاى مردم را به خدا بایستى نزدیک‌تر و آشناتر کنیم و وسیله‌اش نماز جمعه است. نماز جمعه نعمت بزرگى است در اختیار ما؛ اگر این نعمت را قدر دانستیم ــ لَئِن شَکَرتُم ــ فرموده است که «لَاَزیدَنَّکُم».[31] «لَاَزیدَنَّ» با دو ادات تأکید، که جاى شبهه‌اى براى آدمهاى دیرباور هم باقى نماند. شکر نماز جمعه را بکنید تا خدا برکات نماز جمعه را زیاد …

وسیلهٔ وحدت و نخستین اثر آن یعنی معرفت دینی

در تزاحم بین واجبات، واجب اهم از همه چیز، حفظ نظام است. یکی از وسایل بسیار مهم برای این‌که این وحدت، این حرکت و این تجمع صورت گیرد، همین نماز جمعه‌ای است که شما آقایان، متصدی و مباشر آن هستید. این نماز جمعه، حقیقتاً نعمت بزرگ الهی است. من تصور می‌کنم در این واجب مهم، پنج، شش خاصیت و اثر اساسی هست، که گمان می‌کنم نمازهای جمعه، وقتی کماهوحقه انجام گیرد، این آثار را در جامعه خواهد داشت؛ و اینها ارزشهای مهمی است که جامعه‌ی ما نیازمندشان است: یکی معرفت دینی است و انباشتن ذهن و فکر از معارف زلال و صاف و پاک دینی و فهم دینی و عمق اعتقاد دینی و نزدیک کردن دل به یاد خدای متعال، و خلاصه، جنبه‌ی دینی انسان را تأمین کردن. شبهاتی در ذهنها پیش می‌آید. ذهنها در یک جامعه‌ی آزاد، جوال است. ما باید به ذهنهای گوناگون میدان بدهیم که درباره‌ی مسائل فکر کنند. اگر شبهه‌ای به ذهنشان رسید، باید اعلام دین، آن شبهه‌ها را برطرف کنند. همه‌اش هم روی شبهه حساب نکنیم. تفهیم و تعمیق معارف اسلامی …

ذکر و توجه به خدا و تطهیر دل در نماز جمعه

عرض نمی‌کنم که نماز جمعه را به بحثهای اعتقادی پیچیده مخصوص کنیم؛ نه. اگر یک جمله‌ی معرفت اعتقادی در نماز جمعه باشد، مردم استفاده‌ی زیادی می‌کنند. یکی از فواید نماز جمعه این است. البته نماز جمعه، فقط به فکر کار ندارد. به دل هم کار دارد. نماز جمعه حال است؛ ذکر است. «فاسعوا الی ذکر الله.[3] » نماز جمعه ذکر است؛ توجه به خداست. یک هفته تلاش و کار برای مادیات، برای زندگی و یک روز در یک مجمع عظیم، دل را به خدا دادن؛ خود را در معرض انوار معرفت الهی و الطاف او قرار دادن. شستشو دادن و تطهیر کردن دل، امر لذتبخشی است. شنیدن آیات قرآن و کلمات الهی از زبان امام جمعه در خطبه، برای هر مسلمانی لذتبخش است.

آرامش‌بخشی به دل‌ها در برابر جنگ روانی سال‌های اول انقلاب

من در آن سالهای اول انقلاب و روزهایی که تشنج و جنگ روانی دشمن علیه ما در حد اعلی بود، بالعیان مشاهده می‌کردم یکی از عواملی که دلهای مردم را در مقابل آن جنگ روانی عجیبی که دشمن به‌وسیله‌ی گروهکها و غیرذلک راه انداخته بود آرامش می‌داد، همین نمازهای جمعه بود؛ نقش ائمه‌ی جمعه بود. لذا، دشمن ائمه‌ی جمعه رانشان گرفت؛ چون می‌دید اینها چقدر نقش دارند. البته امروز بحمدالله دشمن دیگر آن دست و پا را ندارد. آن روز خیلی قویتر بود. به‌هرحال، این نقش سوم نماز جمعه است.

تقویت برادری و صمیمیت و خبرگیری مؤمنان از یکدیگر

چهارم، احساس برادری و صمیمیت و خبرگیری مسلمانان و برادران در یک شهر از یکدیگر، در یک مجمع عام است. این چه چیز خوبی است که در یک مجمع عمومی، برادران و خواهران مسلمان هفته‌ای یک‌بار همدیگر را ببینند؛ آشناها به سراغ هم بروند، احوال هم را بپرسند، صمیمیت را زیاد کنند؛ صله‌ی اخوان و ارحام انجام گیرد. یکی از فواید نماز جماعت - آن چنان که ذکر شده است - همین است که مردم از حال هم مطلع شوند. در یک مجمع عظیم عمومی، این معنابه‌شکل بهتری انجام خواهد گرفت. مردم به همدیگر برسند، به هم نگاه کنند و از هم احوال بپرسند. این، فایده‌ی …

حل مشکلات اجتماعی شهرها و کمک به خانواده‌ها

پنجم، حل بعضی از مشکلات اجتماعی در شهرهاست. در شهرها گاهی اوقات مبلغی پول برای انجام کاری باید جمع شود؛ خانواده‌هایی باید کمک شوند؛ مشکلی باید برطرف گردد و اختلافی باید حل شود. بهترین جا برای این کارها، نماز جمعه است. افرادی که همیشه در مساجد بوده‌اند، می‌دانند که افرادی از مؤمنین، اهل خیرند؛ خیرند؛ کار راه‌اندازند. در مساجد جمع می‌شدند و گاهی کارهایی را در مسجد محله یا مسجد جامع شهر انجام می‌دادند. امروز هم در نماز جمعه می‌توانند این کار را انجام دهند. بسیاری از مشکلات …

مظهر عزم سیاسی ملت در تصمیم‌های سیاسی

ششم، نماز جمعه مظهر عزم سیاسی ملت است. وقتی که مردم بر یک کاری تصمیم سیاسی دارند - راهپیمایی می‌خواهند بکنند، اجتماع بزرگی می‌خواهند انجام دهند، علیه یک سیاست خباثت‌آمیز می‌خواهند شعاری بدهند، «آری» یا «نه» ای نسبت به یکی از مسائل جهانی می‌خواهند بیان کنند - بهترین جا و مظهر عزم ملی مردم، همین نمازهای جمعه است.

لزوم قدرشناسی و اقبال مردم و ناکامی دشمن از آن

البته نماز جمعه فواید زیادی دارد که من رؤوس مطالب را یادداشت و عرض کردم. ذهنهای جوال آقایان، البته چیزهای بیشتری هم در این زمینه می‌توانند بیان کنند. این، نماز جمعه است. پس، مردم باید آن را قدر بدانند و به نمازهای جمعه اقبال کنند. نگذارند دشمن از این‌که مردم به نماز جمعه اقبال ندارند خوشحال شود. اقبال مردم به نماز جمعه در هر نقطه از کشور، دشمن را ناکام و ناراحت می‌کند؛ چون با نماز جمعه، نقشه‌های دشمن به هم می‌ریزد و به پیشرفت اهداف جمهوری اسلامی کمک می‌شود.

اهتمام ویژهٔ اسلام به نماز جمعه و لزوم بازیافتن جایگاه آن

به‌هرحال باید تلاش کنیم که نماز جمعه همان جایگاه و محور و مرکزی را که اسلام برای آن خواسته است پیدا کند. نه این‌که ما در جمهوری اسلامی آن را بخواهیم ابداع کنیم. این‌که در روز جمعه، نماز مخصوصی باشد و آیه‌ای، بلکه سوره‌ای از قرآن به اسم سوره‌ی جمعه نازل شود و آیاتی درباره‌ی نماز جمعه بیاید، حاکی از این است که اهتمام خاصی به این قضیه وجود داشته است. هرچه آقایان بتوانند این مقصود را، ان‌شاءالله، بیشتر برآورده کنند، راه سیر در جهت اهداف اسلامی، بیشتر خواهد بود. به‌هرحال، امیدواریم که خدای متعال به همه‌ی شما آقایان محترم کمک کند که این مسؤولیت بزرگ و مهم، به بهترین وجه انجام گیرد و خداوند متعال، اسلام و …