رفتن به محتوای اصلی

نظم و انضباط

نام‌های دیگر: نظم، نظم در کار، نظم سازمانی، نظم و وقت‌شناسی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

رعایت نظم و مقررات در کار، زندگی و نیروهای مسلح.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۶۰/۰۴/۰۵

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۰۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

از لحاظ آموزش. آموزش را جدّى کنید. مراکز آموزش را ‌-مثل این دانشکده‌ی افسرى یا به اسم جدید: دانشکده‌ی علوم نظامى، و همچنین بقیّه‌ی مراکز آموزشى، آموزشگاه افسرى و جاهاى دیگر را- حقیقتاً مرکز آموزش قرار بدهید؛ اینجا یاد بگیرند. انضباط در داخل نیروها، انضباط واقعى و عمیق باشد، نه انضباط صورى محض. البتّه انضباط صورى هم لازم است؛ امّا انضباط یعنى هر فرمانبرى خودش را ملزم بداند ‌-ملزم اخلاقى و وجدانى- که فرمان فرمانده را عمل بکند؛ نه اینکه فقط در مدّ نگاه او و تا آنجایى که چشم او میبیند؛ بلکه همان ‌جایى که چشم او هم نمیبیند، فرمان او باید عمل بشود؛ انضباط به معناى واقعى. سازمان‌دهى به شکل دقیق و عمیق که بحمدا‌لله‌ در ارتش بوده؛ خوب هم بوده، الان هم خوب است. سازمان‌دهى در ارتش ایرادى ندارد؛ امّا حفظ این سازمان‌دهى با انضباط [ممکن است]؛ کمربند انضباط را دُور این یگانهاى عمده و غیر عمده بیندازید و اینها را محکم نگه دارید. یک ذرّه بی‌انضباطى و بی‌نظمى در خطوط، فاجعه‌آفرین است.
یک وقتى یک افسر حزب‌اللهى از این حزب اللهى‌هاى مشهور در ارتش آمد پیش من با دمپایى ــ افسر عالى‌رتبه بود، از بس این حزب‌اللهى و مقدّس‌مآب بود، با دمپایى آمد پیش من ــ به او گفتم اگر بعد از این این‌جورى دیدمت، راهت نمیدهم؛ برو! ردّش کردم. بعد، از دفعه‌ى دیگر که آمد، دیدیم بله، پوتین مرتّب است. نمیشود، حزب‌اللهى‌گرى را بعضى اشتباه میکنند با شل و ول بودن و بى‌نظمى و بى‌ترتیبى؛ حزب‌اللهى‌گرى که این نیست. رئیس حزب‌اللهى‌هاى همه‌ى تاریخ یعنى امیرالمؤمنین میفرماید: وَ نَظمِ اَمرِکُم؛[3] منظّم باید بود. نظم چیست؟ همان چیزى که از انسان خواسته‌اند؛ یعنى آن آئینى که از هر کسى خواسته‌اند. هر جا یک نظمى دارد؛ میدان جنگ هم یک نظمى دارد و زىّ نظامى هم یک نظم خاصّى دارد، باید آن نظم را [رعایت کرد]. حالا ان‌شاءالله‌ یک وقتى شما را در آن زىّ خودتان ببینیم تا این را هم به چشم ان‌شاءالله‌ مشاهده کنیم.
نکته‌ی دیگری که لازم است در خطبه‌های نماز جمعه وجود داشته باشد، یعنی مجموعاً از خطبه‌ها برآید، عبارت است از روح نظم و انتظام و انضباط در مردم. نظم پذیری، یعنی حالت فرمانبرداری از مرکزیّت نظام و همکاری با مسؤولین کشور. حالت سرکشی و بیاعتنایی به مقرّرات و رفض قوانین کشور و این چیزها، نباید در بین مردم و از طریق خطبه‌های جمعه به وجود آید. عکس آن باید به‌وجود آید؛ که حالت استسلام در مقابل قوانین، مقرّرات، نظامات عمومی و اینهاست.

نظم، منطق نظامی و حد فاصل سازمان نظامی با غیر آن

… این چیزها باید دقیقاً با درجه حاصل بشود. درجه به معناى یک نظم دقیق و تعیین موضع و ارتباط ویژه در میان کسانى است که در خدمتِ دفاع از انقلاب و کشور هستند؛ این نظم، این سامان منظّم باید حتماً با درجه حضور پیدا کند و وجود پیدا کند، وَالّا درجه بى‌معنى خواهد شد. منطق نظامى منطق نظم است و حیطه‌بندى نظامى اساساً با نظم انجام میگیرد و بدون نظم، نظام وجود ندارد، سازمان نظامى وجود ندارد. آن چیزى که حدّ فاصل بین یک سازمان نظامى و خارج از آن و غیر آن است، همین نظم دقیقى است که باید رعایت بشود. [البتّه] این نظم با درجه وارد نمیشود بلکه مقدّمات آن پیش از درجه مطمئنّاً بایستى تأمین بشود و شده است، منتها این درجه هم تأکیدکننده‌ى آن است. چه در ارتش، چه در سپاه، چه در نیروهاى موظّف بسیجى که در آینده درجه خواهند گرفت، همه‌ى این برادران عزیز بایستی آن نظم …

نظم، انضباط و رعایت سلسله‌مراتب، شرط آمادگی نیروهای مسلح

اینکه بنده روى نظم و انضباط و برنامه‌ریزى و سازمان‌دهى و مانند این حرفها تکیه میکنم، براى این است که میدانم بدون اینها آمادگى نیروهاى مسلّح عملى نخواهد شد؛ مثل بقیّه‌ى خصوصیّات، این نظم و انضباط و فرمانبرى از فرماندهان را ــ همان که امام مکرّر میگفتند سلسله‌مراتب؛ مکرّر بر زبان امام این جمله جارى شده ــ[20] باید رعایت کنند؛ براى خدا و در راه خدا از ارزشها دفاع مسلّح کنند، آن ‌وقت عنوان پاسدارى محفوظ خواهد ماند. خوشبختانه تا امروز خیلى شما خدمت کرده‌اید؛ در یک سخنرانى و دو سخنرانى و یک کتاب و دو کتاب نمیگنجد آن خدماتى که پاسدارها کرده‌اند ــ چه پاسدارهاى کمیته و چه پاسدارهای سپاه …

ضرورت نظم در کنار ایمان برای مبارزه

و بعد هم نظم؛ براى جنگیدن و مبارزه کردن نظم لازم است. اگر ایمان تنها و بدون نظم باشد، کارایى نخواهد داشت یا بسیار کم خواهد داشت؛ همین که الان مظهر آن را در این میدان میشود مشاهده کرد؛ نظم و ترتیب. این نیروى مقاومتى که در سپاه پاسداران، برادران ترتیب دادند و با جدّیّت دنبال کار آن هستند، به خاطر همین نظم دادن به نیروهاى بسیجى است. نیروى بسیجى سازمان‌دهى شود، نظم پیدا کند، آموزش ببیند، …

وجوب انضباط برای نیروهای نظامی و انتظامی مانند واجبات

البتّه در مورد نیروهاى نظامى و انتظامى ــ که شماها باشید ــ یک مسئله‌ى مهم، انضباط است؛ این را بدانید. انضباط را دستِ‌کم نگیرید؛ مثل واجبات، انضباط براى شماها واجب است. کار را همان‌جورى که به شما دستور میدهند، انجام بدهید.

لزوم حداکثر نظم در سپاه و رد پندار طاغوتی بودن نظم نظامی

بعد هم از جهت ترتیبات ظاهرى، سپاه باید در حدّاکثر نظم و ترتیب قرار بگیرد. سالها پیش بعضى خیال میکردند نظم نظامى، طاغوتى است. بنده یک وقتى آمدم یکى از پادگانهاى سپاه براى بازدید، سالهاى ۶۱ یا ۶۲ بود، دیدم بچّه‌ها مرتّب و منظّم صف کشیده‌اند؛ بعد ما آمدیم، یک نفرى آنجا فرمانده‌ میدان بود، مثلاً یک خبردارى داد ــ یک چیزى که نشانه‌ى نظم [بود] ــ من گریه‌ام گرفت از شدّت شوق. یادم آمد که …

آسیب‌های بی‌انضباطی در سال‌های جنگ و لزوم رسیدن به نظم

… لکن تمام جزئیّات را از دور متوجّه بودم؛ نه اینکه خیال کنید بنده نمیدانستم چه چیزى کجا دارد اتّفاق مى‌افتد؛ نه، تمام جزئیّات را بنده از دور مشاهده میکردم و میفهمیدم که چه دارد اتّفاق مى‌افتد و نظراتم را هم به برادرانى که مسئول بودند یا خدمت امام میگفتم. ما کتک بى‌انضباطى و لاابالی‌گرى در انضباط و نظم را ــ این غیر از لاابالى‌گرى در دین است، آن یک چیز دیگر است ــ در طول این چند سال خیلى خوردیم. باید به نظم و ترتیب برسیم. خب، اگر چنانچه فرمانده کلّ سپاه پاسداران، برادر عزیزمان آقاى رضائى ــ که حقیقتاً یک مجاهد فى‌سبیل‌الله‌ است و ایشان را من حقیقتاً یک مجاهد فى‌سبیل‌الله‌ میدانم و از اوّل و ازل جنگ و قبل از جنگ و در جبهه و در همه‌ى میدانها الحمدلله‌ ایشان فعّال و خوب بوده و …

سازمان‌دهی مبتنی بر انضباط و رعایت مقررات همراه با عدالت و عدم تبعیض

… بکنید. باید بدانید که دشمن منتظر فرصت است براى ضربه زدن: وَ مَن نامَ لَم یُنَم عَنه؛[5] اگر شما غافل بشوید، ضربه را خواهید خورد؛ و دفاع یک وظیفه‌ى عقلى و انسانى و اسلامى است، پس باید آماده بود. روزبه‌روز باید آمادگى‌تان را بیشتر کنید، آموزشها را پیش ببرید. سازمان‌دهى منظّم، مبتنى بر حفظ انضباط کامل و رعایت مقرّرات است؛ این را یک ارزش به حساب بیاورید. رعایت مقرّرات، به معناى بى‌عدالتى نیست. عدالت را، عدم تبعیض را، ارزش‌گذارى بر اساس حق را یک اصل بدانید؛ این اصول، اصول بنیانى است.

اعتمادناپذیری فرد لاابالی در رعایت ادب معمولی در میدان جنگ

… در تاریخ بشر. بتدریج بشر یواش، یواش، یواش آمده به اینجا رسیده که نظامى باید در همه‌ى منشهایش منظّم و مرتّب باشد، حتّى در لباس پوشیدن؛ بستن دکمه‌ى پیراهن یک ادب معمولى است؛ ممکن است یک وقت هم باز بودن آن بشود ادب. آن ‌وقت اگر بست، باید ۴۸ ساعت بازداشتش کرد؛ آنچه ادب معمولى است، آنچه ابلاغ شده، [باید اجرا شود.] این آدمى که این ‌قدر بى‌حال و بى‌توجّه و لاقید و لاابالى است که وقتى میخواهد بیاید در مقابل چشم افراد، این ادب معمولى را رعایت نمیکند، در میدان جنگ نمیشود به او اطمینان کرد و جانها را به دست او سپرد؛ حتّى جان خودش را هم نمیشود به دست خودش سپرد؛ آنجا دسته‌گل را به آب خواهد داد. و این را ما دیدیم، تجربه کردیم.