رفتن به محتوای اصلی

نظام جمهوری

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

شکل حکومتی با حاکم منتخب مردم برای دوره‌ای محدود.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع ایرانیان مقیم خارج (معرّفی سه اصل بنیادین انقلاب)— ۱۳۵۷/۰۸/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۳۶۲
۱۳۵۷۱۳۶۲

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

رئیس جمهور معنایش این است که مقدراتْ دست خود مردم است. مردم الآن می‌خواهند قرار می‌دهند یک کسی را رئیس جمهور، بعد از پنج سال دیگر تمام می‌شود عملش؛ یکی دیگر را قرار می‌دهند، بعد یکی دیگر قرار می‌دهند. این بهتر از اوست و آن غلط بوده و این صحیح. این ممکن است صحیح باشد. منتها ما جمهور به آن معنایی که هر کس را بخواهند قرار بدهند ...- در سایر جاها هم این طور نیست که هر کس- یک شرایطی در آن هست، در رئیسی که باید حکومت کند بر مردم. حاکمِ مردم یک شرایطی در اسلام دارد که اگر آن شرایط ملاحظه بشود، یک حکومت عدل صحیح منعقد می‌شود.

معنای ریاست‌جمهوری: سپرده بودن مقدرات به مردم و تعیین دوره‌ای حاکم

رئیس جمهور معنایش این است که مقدراتْ دست خود مردم است. مردم الآن می‌خواهند قرار می‌دهند یک کسی را رئیس جمهور، بعد از پنج سال دیگر تمام می‌شود عملش؛ یکی دیگر را قرار می‌دهند، بعد یکی دیگر قرار می‌دهند. این بهتر از اوست و آن غلط بوده و این صحیح. این ممکن است صحیح باشد. منتها ما جمهور به آن معنایی که هر کس را بخواهند قرار بدهند ...- در سایر جاها هم این طور نیست که هر کس- یک شرایطی در آن هست، در رئیسی که باید حکومت کند بر مردم. حاکمِ مردم یک شرایطی در اسلام …

تقصیر ملت‌ها در سپردن اختیار به دولت‌ها پس از رأی

تلافی می‌کند سر کس دیگری. خوب، این ملت فرانسه باید فکر این کار باشد و همین طور ملت‌های دیگر. ملت‌ها که تقصیری ندارند. تقصیر ملت‌هایی که جمهوری هستند این است که رای می‌دهند به اینها و بعد که رای دادند اختیار را دست اینها می‌دهند. باید بعد که چیز کردند، با تظاهرات، با چیزها این کار را کنار بگذارند. الآن هم می‌توانند این کار را بکنند. حفظ کنند آبرویی را که در طول تاریخ شما برای فرانسه درست کردید، این را حفظش کنید، اینها دارند از بین می‌برند. اینها تروریست شده‌اند.

درستی جمهوری به سبب انتخاب دوره‌ای و موروثی نبودن

جمهوری یک مطلب صحیحی است؛ برای اینکه هر مملکتی وقتی قرار دادند، خود این تا چهار سال، پنج سال است، بعد از چهار سال و پنج سال، باز ثانیاً باید قرار بدهند. دیگر برای نسلهای آتیه ارثی نیست، که یک کسی چنانچه پسرش هم هر چه باشد باید بشود! حالا که رضا خان شد، بعدش محمد رضا باشد، و بعد هم باز «رضا»،[1] و بعد هم باز محمد رضا، و بعد هم رضا و همین طور ادامه پیدا کند! و لهذا اصلًا منطقی نیست سلطنت به این معنایش؛ به این معنا که یک سلطنت میراثی. اگر جمهوری میراثی باشد.

بازدارندگی دورهٔ محدود ریاست‌جمهوری منتخب مردم از ظلم

… دست مردم خارج است که بگویند برو، دیگر هست او تا آخر. سلطنت این طوری است که یک کسی که سلطان شد دیگر هست او، بیخ ریش مردم هست. یک همچو آدمی هر چه خلاف بخواهد بکند دستش باز است. خوف این را ندارد که عزلش بکنند؛ عزلی توی کار نیست! هست او تا آخر. همه هم شاه دوست! اما اگر بنا باشد که یک نفر آدم را پنج سال، ده سال، هشت سال بگویند که شما بیا در این مملکت رئیس جمهورْ- مثلًا- باش، کارهای مملکت را اداره بکن، خود مردم آزاد یکی را تعیین بکنند، این آدم هر چه هم بد باشد فکر خودش هست لا اقل؛ برای اینکه می‌گوید خوب من پنج سال دیگر از رئیس جمهور [ی‌] افتاده‌ام، وقتی افتادم پدر من را مردم در می‌آورند؛ اگر به یک کسی ظلم کرده باشم، اینها پدر من را در می‌آورند. حالا قدرت دست من است، بعد از پنج سال دیگر یک آدمی هستم عادی مثل سایر مردم. نمی‌کند قهراً. اصلًا از اول رژیم سلطنتی یک چیز غلطی بوده است و تحمیل شده است به مردم.

اساس به دست ملت بودن و نپذیرفتن تفکیک دولت از ملت

… باید این مطلب را احساس بکند که در طول تاریخ آن قدر که از فرانسه تعریف کردید و کتاب نوشتید و چه کردید، در این برهه زمان آبروی فرانسه را این دولت از بین برد. دولت فرانسه آبروی ملت فرانسه را از بین برد، صورت ملت فرانسه را یک صورت مشوه جلوه داد در بین ملت‌ها. اکثر ملت‌ها و مردم‌ها تمیز نمی‌دهند که، جدا نمی‌کنند دولت را از ملت، خصوصاً آنجاهایی که جمهوری است. آنجاهایی که جمهوری است، ملت است که باید اساس را در دست بگیرد. نمی‌پذیرند از ملت فرانسه‌ که او بگوید دولت ما این طوری است. ملت فرانسه به فکر بیفتد که آبروی خودش را که دارد از بین می‌رود حفظ بکند و این دولت را سر جای خودش بنشاند، این دولت را کنار بگذارد. این دولتی که تروریست اعظم باید اسمش را گذاشت برای اینکه، هر چه تروریست است جمع می‌شود در فرانسه، بعد هم خودش تروریستی می‌کند. یک …

محدود شدن ظلم رئیس‌جمهور با دورهٔ پنج‌ساله و حق مردم

… همه چیز این مملکت در راه صلاح خود این مملکت باشد. یک کسی که اصلش با مردم جداست و می‌گوید که مردم چکاره هستند، من خودم هستم، هر کاری دلم می‌خواهد بکنم، چطور می‌شود مقدراتش را مردم دست یک همچو آدمی بدهند که هر کاری دلش می‌خواهد بکند و به مردم دیگر دخالت نباشد؟ به خلاف اینکه مردم امسال یک کسی را قرار بدهند، همه جمع بشوند با هم قرار بدهند که این آقا رئیس جمهور ما، پنج سال هم ایشان رئیس جمهور. ما فرض می‌کنیم او یک آدمی باشد خیلی جَلَب باشد، این آدم خیلی جلب نمی‌تواند یعنی عقل اجازه‌اش نمی‌دهد که در این پنج سال تو هر کاری داری بکن، هر چه هم می‌خواهی ظلم بکن و- عرض می‌کنم که- چه می‌شود. ما فرض می‌کنیم که نه دیگر حقی برای مردم نباشد- و حال آنکه در جمهوری حق است- مردم ... نه، تو غلط کردی برو سراغ کارت!