این مطلبِ خیلی کوتاه و از اسلام روشن [باید] برای ما واضح باشد که ما یک ذرّهای هستیم در این دستگاه متحرّک هستی؛ یک ابزار کوچکی هستیم در این دستگاه عظیم، و این دستگاه به سوی جهتی و در راهی در حرکت است: «یُسَبِّحُ لِله ما فِی السَّمٰوٰت وَ ما فِی الاَرضِ»،[4] «وَ ما خَلَقنَا السَّمٰوٰتِ وَ الاَرضَ وَ ما بَینَهُما لٰعِبینَ، ما خَلَقنٰهُما اِلّا بِالحَقّ»؛[5] در یک جهت واحدی و به سوی یک سرمنزل واحدی همهی این کاروان هستی در حرکتند و انسان هم تا آنجایی که ارادهی او و خواست او اثر سازندهای ندارد، در آن شعاع و منطقهای از وجودش که بدون اراده دارد حرکت میکند، در همین جهت در حرکت است. آنجایی که ارادهی انسان تأثیر میکند -در جهتگیریهای زندگی، در موضعگیریهای اجتماعی، در حالات فردی و روانی- اگر بخواهد و تصمیم بگیرد، میتواند با این کاروان و در جهت این کاروانی که به سوی خدا است، در حرکت و در پویش بیفتد؛ بلکه میتواند در حرکت این مجموعه، نقش …
نظم و پیچیدگی عجیب جهان، نزدیککنندهٔ دلها به خدا
… خدا، انسانهای خداپرست که معتقدند به صانع و به توحید، باید خدا را شکر کنند که روزبهروز این مسئله و این حقیقت برای انسانها، برای صاحبان فکر، برای همان کسانی که در قرآن از آنها به «لِقَومٍ یَعقِلون»[3] و «لِقَومٍ یَتَفَکَّرون»[4] تعبیر شده، دارد واضح میشود. این نظم عجیب که از یک طرف، میلیاردها ستارهی کهکشانی در آسمان، از آن طرف [دیگر] میلیاردها ذرّهی کوچک تشکیلدهندهی هستهی یک اتم -که این را حالا اخیراً کشف کردهاند- از آن طرف [دیگر] این خصوصیّاتی که در ارتباطات مغزی وجود دارد، این پیچیدگی عجیب و عظیم، این نظمی که بر این مجموعه حاکم است، هر دلی را، هر انسانی را که «مَن کانَ لَهُ قَلب»[5] -کسی که دل دارد- به خدا نزدیک میکند. باید خدا را شکر کنیم که این پیشرفتهای بشری، ما را به معرفت الهی نزدیکتر میکند؛ الحمد لله ربّ العالمین.
نظم و قانونمندی حاکم بر جهان و بدن انسان
نظم از جمله موضوعاتی است که وقتی انسان در معنا و مفهوم و کارکرد آن در زندگی خود غور میکند، اهمیت آن را بیشتر درک میکند. نظم یعنی هر چیزی در جای خود قرار گیرد. جهان که در پیرامون ما انسانها و در زمین و آسمان گسترده شده است، یک مجموعه قانونمند است. قانون و نظم، بر جمیع جریانات و حوادث عالم و حرکات دنیای مورد احساس و دید و جهان پیرامون ما حاکم است. انسان هم یکی از اجزای همین عالمِ برخوردار از نظم است. زندگی طبیعی انسان هم دارای نظم است. گردش خون، ضربان قلب، دمیدن ریهها و بقیه تحرّکات و فعل و انفعالاتی که در بدن انسان و جسم آدمی وجود دارد، همه تابع نظم است. اگر عمل و رفتار انسان از نظم برخوردار باشد، …
آفرینش موجودات با قوانین منظم و کشف آنها بهدست علم
… و پرداختۀ او شدند، مثل فرزندی که از مادر جدا میشود، دیگر جدا شدند؟ نه؛ اصلاً قضیه اینجوری نیست. اینها در هر لحظهای، برای ماندن و بودن، محتاج او هستند، محتاج قدرت او و ارادۀ او؛ و همه بندگان اویند. همۀ موجودات بندگان و بردگان و مصنوعان و مخلوقان اویند. در همه میتواند تصرف کند، همه را با نظم خاصی آفریده، همه را با سنتها و قانونهای منظم و دقیقی بهوجود آورده. این قانونها را امروز علم دارد کشف میکند، که البته بحث من در این زمینه نیست؛ یعنی استدلال بر وجود خدا و اثبات صانع در بحث من نیست، در این زمینه کتاب فراوان است، بروید بخوانید.
نظم شگفتآور خورشید و ماه و ستارگان و تناسب آن با حیات انسان
﴿وَ مَن يُدَبِّرُ الاَمرَ﴾ کیست که امر تکوینی عالم را تدبیر میکند؟ کیست که این نیروی جاذبه را در زمین قرار میدهد تا انسان بتواند در آن زندگی کند؟ کیست که در زمین و در دریا و در کوه، استعدادهای زندگی به ودیعه میگذارد؟ کیست که به انسان نیروی استخراج میدهد؟ کیست که این خورشید و ماه و ستارگان و جهانهای دور و دور و دوردستتر را با نظم و ترتیب شگفتآوری بهوجود میآورد؟ کیست که آن ماه را در یک حد معینی از زمین قرار میدهد، که اگر بیش از آن قرار میداد، زندگی انسان در زمین ممکن نبود؛ بهخاطر اینکه آب دریا سراسر سطح زمین را میگرفت. و اگر دورتر بود، باز زندگی ممکن نبود؛ برای خاطر اینکه آب در سطح زمین باقی نمیماند و در اعماق زمین فرومیرفت. کیست آنکسیکه خورشید را میسازد، در حد معینی از زمین قرار میدهد که اگر از آن حد بیشتر به زمین …