رفتن به محتوای اصلی

نظام اسلامی

نام‌های دیگر: نظام عادلانهٔ اسلامی، نظام علوی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نظام سیاسی و اجتماعی برپایهٔ اسلام و جمهوری اسلامی به‌عنوان تحقق آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۶۲/۰۵/۱۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۲۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۸۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

نظام اسلامى نظامى است که تمام احکام و موازین اسلامى را به‌صورت کامل [به اجرا در می‌آورد]؛ که مایه‌ی سعادت انسان و مایه‌ی سربلندى ملّت و کشور و مایه‌ی آبادى روى زمین و آبادى کشور و منطقه‌ی زیست ما است، و [نیز] مایه‌ی شادى محیط زندگى و مایه‌ی استحکام خانواده و مایه‌ی اصلاح روابط اجتماعى میان مردم، و خلاصه مایه‌ی خوشبختى زندگى مادّى و معنوى انسانها است. شما موظّف هستید که با تمام این برنامه‌ها آشنا بشوید، بدانید؛ و هر کسى در هر حدّى که براى او میسور است، در پیاده کردن این برنامه‌ها باید مؤثّر باشد. در درجه‌ی اوّل، مسئولیّت به عهده‌ی افراد عالم و آگاه و دانا در جامعه است، در صفوف مقدّم، علماى دین؛ و سپس همه‌ی کسانى که آگاهى و معرفتى دارند و میتوانند مردم را آگاه کنند و روشن کنند. رفتار شما بیش از گفتار شما بایستى مردم را در این خطّ صحیح پیش ببرد؛ و این همان راهى است که امام بزرگوارمان در بیانات متعدّد و از اوّل پیروزى انقلاب تا آخرین روزهاى زندگى پُربرکتش به ما میفرمود، به همه‌ی ملّت بیان میکرد و به‌عنوان شعار جمهورى اسلامى قرار داده بود؛ حاکمیّت اسلام و پیاده شدن اسلام.امیدواریم که خداوند متعال توفیق و فضل خودش را شامل حال همه‌ی شما برادران و خواهران کند، و به همه‌ی ما این توان را ببخشد که در راه تحقّق احکام اسلامى ‌ان‌شاءالله‌ تلاش کنیم، و بزودى ملّت ما و جامعه‌ی ما پیاده شدن کامل اسلام را در جامعه‌ی خود مشاهده کنند.
همه باید بدانند که نظام اسلامی، فقط یک اسم نیست که بگوییم «نظام، اسلامی شد» و این کافی باشد. خیر! امروز، در دنیا کشورهایی هستند که اسمشان اسلامی است و از اسلام در آنها هیچ خبری نیست. یا اسمشان «جمهوری اسلامی» یا «حکومت اسلامی» است، اما اسلام در آن‌جاها نیست. ما باید با آنها فرق داشته باشیم. جمهوری اسلامی و نظام اسلامی که یک ملت برای آن این همه زحمت کشیده و فداکاری کرده است، نظامی است که اسلام در دل و در عمل و در وجود یکایک افراد، وجود داشته باشد. این‌طور نیست که بگوییم «نظام، اسلامی شد»، امّا اداره، فاسد باشد؛ رشوه‌گیری رواج داشته باشد؛ بدخواهی و بددلی، همه جا باشد؛ سوء عمل و بدکارگی باشد؛ بیکارگی باشد؛ تنبلی باشد! این‌که نظام اسلامی نیست. نظام اسلامی آن است که انسانها هر کدام، هر روز درصدد بهتر کردن خودشان باشند. در نظام اسلامی، یکی از شعارهای همیشه زنده‌اش این است که: «مَنْ ساوی یَوْماهُ فَهُوَ مَغبون[1] .» من و شما اگر امروزمان مثل دیروز باشد، مغبونیم و سرمان کلاه رفته است. امروز باید جلوتر از دیروز باشیم. از همه جهت، از جمله، از جهات معنوی. در نظام اسلامی، یکی از شعارهای همیشه زنده این است که هر کسی باید در صدد خودسازی باشد. باید برگناهان خود گریه کند؛ از بدیهای خود استغفار و توبه کند؛ کارهای خوب خود را زیاد کند؛ کارهای بدش را کم کند و هر ارتباط غلطی را تبدیل به ارتباط درست کند. اگر نظام اسلامی این است، ما نمیتوانیم قبول کنیم که در نقطه‌ای از اداره‌ای، بدکاری و بیکارگی و شایعه‌پراکنی باشد. چند نفر حقوق دولت را بگیرند و بنشینند صبح تا ظهر شایعه‌پراکنی کنند، حرف مفت بزنند، دلسردی و یأس ایجاد کنند و آدمهای خوب را مورد طعن و اهانت و مسخره قرار دهند! مگر چنین چیزی میشود؟! آن وقت، در کنار آنها هم یک عدّه آدمهای مؤمن، مشغول کار باشند. این و آن یکسانند؟ هرگز چنین چیزی نیست.
این را هم از این ‌طرف عرض بکنیم؛ کسانى هم باز فوراً یک نقطه‌اى را پیدا نکنند بگویند «آقا، پس این حکومت و این نظام، نظام اسلامى نیست»؛ نخیر، نمونه‌ى کامل نظام اسلامى آن است که امیرالمؤمنین ترسیم کرده است و ما از زبان آن بزرگوار شنیده‌ایم و شناخته‌ایم؛ نمونه‌ى منطقى‌اش آن نظامى است که به سمت آن نمونه‌ى کامل حرکت میکند؛ [فقط] همین؛ حرکت میکند. کمااینکه در زمان خود امیرالمؤمنین هم آنچه بود، حرکت به سمت آن نمونه‌ى کامل بود. خود على نمونه‌ى کامل بود امّا آن جامعه و نظام را نمیشد به‌ عنوان نمونه‌ى کامل معیّن کرد، و نبود؛ هنوز نابسامانى‌ها زیاد بود. بله، اگر حکومت آن بزرگوار ادامه پیدا میکرد، به آنجا میرسید. ما باید تلاش کنیم تا خودمان را به آن الگو نزدیک کنیم و باید تلاش کنیم نظام اسلامى را هم به آن نمونه‌ى کامل نزدیک کنیم؛ این وظیفه‌ى ما است. تا مادامى که شما در راه این وظیفه حرکت بکنید، هیچ یک از قدرتهاى عالم نه آمریکا و نه غیر آمریکا قادر به اینکه بتوانند بر شما فائق بیایند و غالب بشوند، نخواهند بود. ممکن است ضربه بزنند، اذیّت کنند، موذیگرى کنند، البتّه اینها هست؛ از دشمن که نمیشود توقّع محبّت و ملاطفت داشت، امّا غالب نخواهند شد؛ بر شما مسلّط نخواهند شد؛ نخواهند توانست شما را از حرکتتان به ‌سمت کمال باز‌بدارند؛ بر شما عُلُو پیدا نخواهند کرد؛ وَ اَنتُمُ الاَعلَون.[6]

شاهدها (۱۷ پاراگراف)

مقاومت و استحکام روزافزون نظام در برابر فشارها با ساخت مردمی مبتنی بر ایمان و مجاهدت

ما خواسته‌ایم و به حول و قوّه الهی توانسته‌ایم. بیست و پنج سال برای فشارهای بین‌المللی زمان کوتاهی نیست؛ اما نظام جمهوری اسلامی با ساخت مستحکمِ مردمی خود - که ملات این ساخت هم ایمان و آمادگی برای مجاهدت بود - توانسته است تا امروز نه فقط در مقابل فشارها مقاومت کند، بلکه روزبه‌روز خود را مستحکم‌تر نماید؛ بعد از این هم همین خواهد بود. ما خود را قوی کرده‌ایم. تا آن روزی این فشارها ادامه پیدا خواهد کرد که دشمنان مأیوس شوند. یأس آنها به چیست؟ به این است که احساس کنند روند تحرّک و تقویت خویشتن در جمهوری اسلامی توقّف‌پذیر نیست. بخشی از این کار بزرگ به عهده شماست، بخشی به عهده دانشمندان غیرنظامی …

وابستگی نظام به آرا، اراده و حضور مردم مؤمن، نه به افراد

در ماههای آینده انتخابات مجلس شورای اسلامی برگزار میشود، که ان‌شاءاللَّه صحنه‌ای خواهد بود برای قدرت‌نمایی نظام اسلامی و بسیج توده‌های مردم ما در صحنه، تا علی‌رغم تبلیغات دشمن، معلوم شود این نظام وابسته به یک فرد و دو فرد و زید و عمرو نیست؛ این نظام وابسته به آراء، احساسات، عواطف و اراده و عزم و حضور مردم مؤمن در صحنه است. مطمئناً با توجه به این جهتگیریها، دشمن نخواهد توانست هیچ آسیبی به این انقلاب و به این کشور برساند: «و لا یحیق المکر السیّئ الّا بأهله[4] ». ما باید میدان و جایگاه و مسؤولیت خود را بشناسیم و با دقّت به آن عمل کنیم. نه در رفتار خودمان و نه در رفتار دیگران، …

رد دو گرایش تبلیغاتی: نسبت دادن هر مشکل به نظام یا مبرا دانستن کامل آن

مسأله دیگر، وجود دو گرایش تبلیغاتىِ غلط است: یکی این‌که عدّه‌ای هر مشکلِ موجود در کشور را به نظام نسبت دهند، که این الان وجود دارد. اگر تبعیض و فقر هست و اگر مشکل خارجی پیدا میکنیم، قواره نظام اسلامی و قانون اساسی را زیر سؤال میبرند و هر مشکل کوچکی در هر گوشه‌ای را به مشکل نظام برمیگردانند! این غلط است. نقطه مقابل آن، که صدوهشتاد درجه با این تفاوت دارد، این است که عدّه‌ای نظام را - که نظام را هم در رهبری یا چیزی مثل رهبری خلاصه میکنند - از همه عیوب مبرّا نشان میدهند و هر مشکلی که هست، به پای چهار، پنج مسؤول یک بخش از نظام میریزند. این هم غلط است. ما مشکلاتی داریم که این مشکلات غالباً ناشی از عملکرد مجموعه خودِ ماست. باید ریشه مشکلات را بشناسیم و به خودمان - همان‌طور که آقای خاتمی در صحبت اوّلِ جلسه اشاره کردند - نگاه نقّادانه کنیم؛ نقاط قوّت و ضعف را بیابیم و دلسوزانه به نقاط ضعف …

نو و شاداب ماندن پایه‌های اصولی و ارزشی نظام با گذشت زمان

… عرض کنم. یکی این‌که حوزه مسؤولیت خود را بشناسیم و قدر آن را بدانیم. کشور بزرگ و ملت عظیم‌الشّأن ما علاوه بر جهات تاریخی و فرهنگی و میراث بسیار گرانقیمتی که از گذشته دارد، خود او آفریننده افتخارات و ارزشهاست. ما امروز برای چنین ملت و کشوری کار و تلاش میکنیم. نظام جوان و کارآمد اسلامی، امروز دست شماست؛ نظامی که گذشتِ زمان نتوانسته پایه‌های اصولی و ارزشی آن را کهنه و پوسیده کند و همچنان نو، شاداب و با طراوت است. به مسؤولیت در این نظام، احساس افتخار کنیم.

باورنکردنی بودن تشکیل نظام اسلامی در ایران و دنیای اسلام

جوانان عزیز، فرزندان عزیز من که در این جمعیت، اکثریت را تشکیل می‌دهید! بدانید تشکیل نظام اسلامی، یک روز در ایران شما، حتّی خواب و خیال و رؤیا هم به حساب نمی‌آمد و کسی آن را باور نمی‌کرد. نه فقط در این‌جا باور نمی‌کردند. بلکه در سطح دنیای اسلام هم هیچ‌کس باور نمی‌کرد که در میان سنگلاخ عظیمی که بر سر راه امّت اسلامی به‌وجود آوردند، یک ملت بتواند به نام اسلام قد بکشد، رشد کند، پرچم اسلام را بر سرِ دست نگه دارد و دنیا را به عدل و آزادیِ اسلام دعوت کند. چه کسی فکر می‌کرد؟ اما این شد و به‌طور تصادفی هم نشد؛ این ملت با عزم و پایداری خود، سلسله علّتها و معلولها را - همان اسبابی که خدای متعال برای پدید آمدن حوادث تاریخی معیّن کرده است - یکی پس از دیگری به‌وجود آورد و این‌گونه شد.

به معنای همان مردم‌سالاری دینی حاکم بر کشور

این کشور، کشور اسلام و مردم است. نظام اسلامی، یعنی همان مردم‌سالاری دینی که بر این کشور حاکم است. هیچ احتیاجی نیست که امروز مردم کشورمان را به دنباله‌روی از نظام مردم‌سالاری توصیه کنیم. ما بعد از قرنهای متمادی که بر این کشور استبداد حاکم بود، به برکت اسلام و انقلاب اسلامی به مردم‌سالاری رسیده‌ایم؛ آن هم مردم‌سالارىِ با دین.

هدف مشترک مردم و مسئولان در نظام اسلامی

… مسؤولانی که میخواهند به آنها خدمت برسانند، همکاری و همدلی کنند، تا هم مسؤولان بتوانند حرفهای شما را بشنوند و از آنها مطّلع شوند و هم شما بتوانید به آنها کمک کنید تا وظایفشان را خوب انجام دهند. همراهی و همدلی و همکاری بین مردم و مسؤولان نعمت بسیار بزرگی است. این مخصوص جاهایی است که مردم و مسؤولان کشور یک هدف را دنبال میکنند. در نظام اسلامی این‌گونه است. امیدواریم خداوند این همدلی و علاقه و اعتماد به یکدیگر را در بین شما و مسؤولان روزبه‌روز بیشتر کند. من این‌جا باز با مسؤولان جلسه خواهم داشت و آنچه را که لازم است، به دوستان سفارش میکنم. البته در تهران هم سفارشهای زیادی شده و برای این کار برنامه‌ریزی هم شده …

استحکام ارکان و ظرفیت بالای نظام و پشتیبانی مردم

… پیچ پیش برویم و به قلّه برسیم. چشم‌انداز بسیار روشن است و افق روشنی در مقابل ما قرار دارد. البته گاهی متأسّفانه میشنوم که بعضی از مسؤولان در گوشه و کنار کشور حرفهای حاکی از یأسِ خود میزنند. به‌نظر من اگر کسی چنین فکر کند، خیلی کوته‌بینی و کوته‌نظری است. نه؛ ارکان نظام، مستحکم است؛ استعداد درونی و ظرفیت نظام، بسیار بالاست؛ قدرت موجود، هم در ارکان نظام و هم در پشتیبان آن ارکان - که مردم هستند - بسیار بالاست.

هدف نظام: گسترش نیکی‌ها و کاستن از بدی‌ها و فسادها

بسیار جلسه بزرگ و پُرکیفیّت و مغتنمی است. ایّام و ساعات هم جزو ساعاتی است که حقیقتاً باید آنها را مغتنم بشماریم؛ ماه مبارک رمضان و بر سر سفره فیض الهی و ضیافت رحمانی؛جمع حاضر هم جمع کارمندان و مسؤولان ارشد کشور، در نظامی که هدف خود را خدمت و مجاهدت برای اعتلای نیکیها، گسترش طیّباتِ عالم - احلّ لکم الطّیبات[2] - و ممنوع و محدود و کم کردن بدیها و شرارتها و فسادها قرار داده است.

رد هدف جابه‌جایی قدرت بدون تعهد در برابر حرکت مردم

نظام به این منظور به‌وجود نیامد که قدرت را از دست عدّه‌ای بگیرد و به‌دست عدّه دیگری که من و شما باشیم، بدهد؛ بدون این‌که این عدّه که قدرت را میگیرند، تعهّدی در قبال این حرکت عظیم مردم داشته باشند. مردم، این موج عظیم و دریای خروشان که انقلاب را به‌وجود آوردند و در بحرانهای گوناگون آن را حفظ کردند و به‌سلامت این نظام را از گردنه‌های خطرناک گذراندند، توقّعاتی دارند. این توقّعات را ما مؤمنانِ به اسلام در نام اسلام خلاصه میکنیم که حقیقت هم همین است. منتها …

ارزشمندی نظام اسلامی و درخشانی استعداد ملت ایران

یکی از کارهای دشمن این است که آنچه را داریم، تحقیر کند؛ درست مثل بعضی از شرخرها و کهنه‌دلّالها که اگر جنسی را بخواهند، توی سرِ جنس میزنند و آن را بیاهمیت میکنند تا دارنده آن جنس راحت آن را از دست بدهد! نظام اسلامی شما بسیار مهم، ارزشمند و بزرگ است؛ استعداد ملت ایران هم بسیار درخشان است؛ اما دشمن دائم توی سرِ جنس ارزشمند ما میزند. امام صادق علیه‌الصّلاةوالسّلام به صحابی خود فرمود: «اگر تو گوهر درخشانی در دست داشته باشی که قدر آن را بشناسی، همه دنیا هم که جمع شوند و بگویند این ریگ است، باور نمیکنی؛ اگر یک ریگ هم در دستت بگیری و همه دنیا شهادت …

لزوم اتصال به منبع قدرت الهی برای رسیدن به هدف‌های بلند نظام

رسیدن به هدفهای بلندِ نظام اسلامی، همّتی میخواهد به همان بلندی و پاىِ استواری میخواهد تا بتواند این مسیر دشوار را تا رسیدن به قلّه‌ها طی کند و این جز با اتّصال به منبع قدرت، امکانپذیر نیست. هرجا شما در طول تاریخ، حاکمیت عدل و دین و معنویّت و اخلاق را مشاهده کرده‌اید، در مرکزیّت و قلب آن، یک دل آگاه و در مجموعه آن، دلهای متوجّه و متضرّعِ الیالله را حتماً دیده‌اید؛ صدر اسلام نیز همین‌طور بوده است. در طول تواریخ گذشته، هرجا چنین پدیده‌ای پیدا شده - …

استحکام نظام به برکت ایمان و حضور مردم و ساخت درونی آن

… هر نقطه دنیا که اتفاق بیفتد برای فرو ریختن یک نظام کافی است. این همه اشخاص مؤثّر، مهم، خوشفکر و مبارز، به دست جنایتکار تروریستها در یک لحظه از بین بروند و نظام آن را تحمّل کند و از آن وسیله‌ای برای استحکام هرچه بیشتر خود به‌وجود آورد! این چیز شگفت‌آوری بود؛ این به برکت حضور و ایمان مردم و به برکت استحکام ساخت درونی نظام اسلامی بود و به فضل پروردگار، همیشه همین‌طور خواهد بود.

پیروزی و ریشه‌دارتر شدن نظام علی‌رغم کارشکنی‌ها و دشمنی‌ها

… ایمان خود رساند؛ آن‌گاه ایمان و انگیزه مردم و تعالیم اسلام، معرکه را به سود حقّ و حقیقت تمام کرد. دیگران نمیتوانستند و نتوانستند این مرحله دشوار را پیش ببرند؛ اما امام توانست. ملت ایران به این اصول اعتقاد پیدا کرد، ایمان آورد و در راه آن به مجاهدت پرداخت. نتیجه این شد که اوّلاً نظام اسلامی علی‌رغم همه کارشکنیها و دشمنیها به پیروزی رسید و روزبه‌روز تا امروز ریشه‌دارتر شد و ثانیاً فکر تحقّق و حیات دوباره اسلام و نجات امّت اسلامی از ظلم و استکبار قدرتهای مستکبر، در مرزهای این کشور محدود نماند.

انتقاد دشمنان از نظام به‌سبب استقلال و نپذیرفتن سلطه

… در انتخاب مسؤولان، مثل کشور ما، در خود امریکا - که دشمنان ما و قدرتهای گزافه‌گوی امریکایی، از پشت بلندگوهای خود، ملت ما و ما را مخاطب قرار میدهند - وجود ندارد. رئیس‌جمهورِ امروز امریکا برخلاف قواعد مردم‌سالارىِ کشورش سرِ کار آمده است؛ این را همه میدانند. آنها با نظامهای استبدادی کنار میآیند، چون تسلیم هستند؛ با نظامهایی که بر اثر کودتا به‌وجود آمده‌اند، کنار میآیند، چون مطیع هستند؛ اما نظام اسلامی را چون معتقد به استقلال و متّکی بر ارزشهای خود است و حاضر نیست سلطه آنها را بپذیرد، مورد انتقاد قرار میدهند و به آن، تهمت استبداد و دیکتاتوری میزنند، که مناسب خودشان است.

لزوم فدا کردن جان و مال و آبرو برای ماندن نظام اسلامی

… وقت میفرمود: «نظام اسلامی به من وابسته نیست!» ما واقعاً تعجّب میکردیم، چون امام خالقِ این انقلاب و در واقع پدیدآورنده این نظام بود و واقعاً تفکیک بین بقای امام و بقای نظام هم برای ما مشکل بود؛ اما امام قُرص و محکم میگفت نخیر، نظام اسلامی به من وابسته نیست. حالا وقتی امامِ با آن عظمت، وجودش ملازم با وجود نظام نباشد و با نبودن او این مردم انقلاب و اسلام را حفظ کنند، دیگر امثال من چه جای حرف زدن دارند که بگوییم اسلام و نظام به من وابسته است! نه؛ صدها نفر از قبیل ما باید قربان اسلام شویم؛ جانمان، مالمان، آبرویمان را بدهیم تا نظام اسلامی بماند و پایه‌های آن استوار شود. آنچه را که دشمن هدف گرفته، این است؛ باید به این موضوع توجّه داشت. دشمن، سیاسی و سیاستمدار است؛ مغزِ طرّاحِ سیاسی دارد، فکر میکند که چه‌کار باید بکند. یکی از طرّاحیها این است که حرف آخر را اوّل نزنند؛ آرام آرام و بتدریج طلبکاری ایجاد نمایند و طرفِ مقابل را …

ناکامی دشمن در یافتن مخالفان مؤثر اصول امام در ارکان نظام

… میکنند که بین مسؤولان دعوا و اختلاف است. خود و دوستان خود را به این دلخوش میکنند که این اختلاف موجب میشود تا از دشمن غافل شوند. من به شما ملت عرض کنم: مسؤولان کشور در قوای سه‌گانه، در مقابله با دشمنان اسلام و در دفاع از اصول اسلام، همفکر و همقول و همجهتند. دشمنان اسلام، این آرزو را به گور خواهند برد که ببینند در ارکان نظام اسلامی کسانی وجود دارند که میخواهند با اصول امام و راه روشن این انقلاب و نظام اسلامی مبارزه کنند و میتوانند در دستگاهها و ارکان نظام جمهوری اسلامی مؤثّر باشند.