رفتن به محتوای اصلی

نظام اسلامی

نام‌های دیگر: نظام عادلانهٔ اسلامی، نظام علوی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نظام سیاسی و اجتماعی برپایهٔ اسلام و جمهوری اسلامی به‌عنوان تحقق آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه تهران— ۱۳۶۲/۰۵/۱۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۲ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۲۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۲همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

نظام اسلامى نظامى است که تمام احکام و موازین اسلامى را به‌صورت کامل [به اجرا در می‌آورد]؛ که مایه‌ی سعادت انسان و مایه‌ی سربلندى ملّت و کشور و مایه‌ی آبادى روى زمین و آبادى کشور و منطقه‌ی زیست ما است، و [نیز] مایه‌ی شادى محیط زندگى و مایه‌ی استحکام خانواده و مایه‌ی اصلاح روابط اجتماعى میان مردم، و خلاصه مایه‌ی خوشبختى زندگى مادّى و معنوى انسانها است. شما موظّف هستید که با تمام این برنامه‌ها آشنا بشوید، بدانید؛ و هر کسى در هر حدّى که براى او میسور است، در پیاده کردن این برنامه‌ها باید مؤثّر باشد. در درجه‌ی اوّل، مسئولیّت به عهده‌ی افراد عالم و آگاه و دانا در جامعه است، در صفوف مقدّم، علماى دین؛ و سپس همه‌ی کسانى که آگاهى و معرفتى دارند و میتوانند مردم را آگاه کنند و روشن کنند. رفتار شما بیش از گفتار شما بایستى مردم را در این خطّ صحیح پیش ببرد؛ و این همان راهى است که امام بزرگوارمان در بیانات متعدّد و از اوّل پیروزى انقلاب تا آخرین روزهاى زندگى پُربرکتش به ما میفرمود، به همه‌ی ملّت بیان میکرد و به‌عنوان شعار جمهورى اسلامى قرار داده بود؛ حاکمیّت اسلام و پیاده شدن اسلام.امیدواریم که خداوند متعال توفیق و فضل خودش را شامل حال همه‌ی شما برادران و خواهران کند، و به همه‌ی ما این توان را ببخشد که در راه تحقّق احکام اسلامى ‌ان‌شاءالله‌ تلاش کنیم، و بزودى ملّت ما و جامعه‌ی ما پیاده شدن کامل اسلام را در جامعه‌ی خود مشاهده کنند.
همه باید بدانند که نظام اسلامی، فقط یک اسم نیست که بگوییم «نظام، اسلامی شد» و این کافی باشد. خیر! امروز، در دنیا کشورهایی هستند که اسمشان اسلامی است و از اسلام در آنها هیچ خبری نیست. یا اسمشان «جمهوری اسلامی» یا «حکومت اسلامی» است، اما اسلام در آن‌جاها نیست. ما باید با آنها فرق داشته باشیم. جمهوری اسلامی و نظام اسلامی که یک ملت برای آن این همه زحمت کشیده و فداکاری کرده است، نظامی است که اسلام در دل و در عمل و در وجود یکایک افراد، وجود داشته باشد. این‌طور نیست که بگوییم «نظام، اسلامی شد»، امّا اداره، فاسد باشد؛ رشوه‌گیری رواج داشته باشد؛ بدخواهی و بددلی، همه جا باشد؛ سوء عمل و بدکارگی باشد؛ بیکارگی باشد؛ تنبلی باشد! این‌که نظام اسلامی نیست. نظام اسلامی آن است که انسانها هر کدام، هر روز درصدد بهتر کردن خودشان باشند. در نظام اسلامی، یکی از شعارهای همیشه زنده‌اش این است که: «مَنْ ساوی یَوْماهُ فَهُوَ مَغبون[1] .» من و شما اگر امروزمان مثل دیروز باشد، مغبونیم و سرمان کلاه رفته است. امروز باید جلوتر از دیروز باشیم. از همه جهت، از جمله، از جهات معنوی. در نظام اسلامی، یکی از شعارهای همیشه زنده این است که هر کسی باید در صدد خودسازی باشد. باید برگناهان خود گریه کند؛ از بدیهای خود استغفار و توبه کند؛ کارهای خوب خود را زیاد کند؛ کارهای بدش را کم کند و هر ارتباط غلطی را تبدیل به ارتباط درست کند. اگر نظام اسلامی این است، ما نمیتوانیم قبول کنیم که در نقطه‌ای از اداره‌ای، بدکاری و بیکارگی و شایعه‌پراکنی باشد. چند نفر حقوق دولت را بگیرند و بنشینند صبح تا ظهر شایعه‌پراکنی کنند، حرف مفت بزنند، دلسردی و یأس ایجاد کنند و آدمهای خوب را مورد طعن و اهانت و مسخره قرار دهند! مگر چنین چیزی میشود؟! آن وقت، در کنار آنها هم یک عدّه آدمهای مؤمن، مشغول کار باشند. این و آن یکسانند؟ هرگز چنین چیزی نیست.
این را هم از این ‌طرف عرض بکنیم؛ کسانى هم باز فوراً یک نقطه‌اى را پیدا نکنند بگویند «آقا، پس این حکومت و این نظام، نظام اسلامى نیست»؛ نخیر، نمونه‌ى کامل نظام اسلامى آن است که امیرالمؤمنین ترسیم کرده است و ما از زبان آن بزرگوار شنیده‌ایم و شناخته‌ایم؛ نمونه‌ى منطقى‌اش آن نظامى است که به سمت آن نمونه‌ى کامل حرکت میکند؛ [فقط] همین؛ حرکت میکند. کمااینکه در زمان خود امیرالمؤمنین هم آنچه بود، حرکت به سمت آن نمونه‌ى کامل بود. خود على نمونه‌ى کامل بود امّا آن جامعه و نظام را نمیشد به‌ عنوان نمونه‌ى کامل معیّن کرد، و نبود؛ هنوز نابسامانى‌ها زیاد بود. بله، اگر حکومت آن بزرگوار ادامه پیدا میکرد، به آنجا میرسید. ما باید تلاش کنیم تا خودمان را به آن الگو نزدیک کنیم و باید تلاش کنیم نظام اسلامى را هم به آن نمونه‌ى کامل نزدیک کنیم؛ این وظیفه‌ى ما است. تا مادامى که شما در راه این وظیفه حرکت بکنید، هیچ یک از قدرتهاى عالم نه آمریکا و نه غیر آمریکا قادر به اینکه بتوانند بر شما فائق بیایند و غالب بشوند، نخواهند بود. ممکن است ضربه بزنند، اذیّت کنند، موذیگرى کنند، البتّه اینها هست؛ از دشمن که نمیشود توقّع محبّت و ملاطفت داشت، امّا غالب نخواهند شد؛ بر شما مسلّط نخواهند شد؛ نخواهند توانست شما را از حرکتتان به ‌سمت کمال باز‌بدارند؛ بر شما عُلُو پیدا نخواهند کرد؛ وَ اَنتُمُ الاَعلَون.[6]

شاهدها (۱۳ پاراگراف)

رد نفی اسلامی بودن نظام؛ نظام اسلامی یعنی حرکت به سمت نمونهٔ کامل علوی

این را هم از این ‌طرف عرض بکنیم؛ کسانى هم باز فوراً یک نقطه‌اى را پیدا نکنند بگویند «آقا، پس این حکومت و این نظام، نظام اسلامى نیست»؛ نخیر، نمونه‌ى کامل نظام اسلامى آن است که امیرالمؤمنین ترسیم کرده است و ما از زبان آن بزرگوار شنیده‌ایم و شناخته‌ایم؛ نمونه‌ى منطقى‌اش آن نظامى است که به سمت آن نمونه‌ى کامل حرکت میکند؛ [فقط] همین؛ حرکت میکند. کمااینکه در زمان خود امیرالمؤمنین هم آنچه بود، حرکت به سمت آن نمونه‌ى کامل بود. خود على نمونه‌ى کامل بود امّا آن جامعه و نظام را نمیشد به‌ عنوان نمونه‌ى کامل معیّن کرد، و نبود؛ هنوز نابسامانى‌ها زیاد بود. بله، اگر حکومت آن بزرگوار ادامه پیدا میکرد، به آنجا …

برداشت «نظم امرکم» به اقامهٔ نظام و حکومت اسلامی با انضباط

… که یعنى کارهایتان را که در زندگى میکنید، همه منظّم باشد؟ خب، ممکن است معنایش این هم باشد. نفرمود: نظم امورکم کارهایتان را منظّم کنید [فرمود:] نَظمِ اَمرِکُم. آن مسئله‌اى که باید منظّم باشد، محکوم نظم و انضباط باشد، یک چیز است نظم امور نفرموده است آن چیست؟ از «نَظمِ اَمرِکُم» انسان میفهمد که آن عبارت است از یک چیزى که مشترک بین همه است و به نظر من میرسد که آن عبارت است از همین اقامه‌ى نظام اسلامى، اقامه‌ى حکومت و ولایت اسلامى. با انضباط و نظم، با قضیّه‌ى حکومت و نظام رفتار کنید؛ بلبشو نباشد. دنیاى اسلام بر اثر همین بلبشوها و به‌خودخوانى‌ها بود که به آن روزگار رسید. آن روزى که امیرالمؤمنین سرِ کار آمد و امّت اسلام در آن روز با او بیعت کردند همه بیعت کردند خب اگر به همین جمله‌ى پیغمبر که فرموده بود اگر کسى امام شد و مردم او را پذیرفتند …

دشمنی بقایای نسل رضاخانی با نظام به‌سبب تبلیغات علیه روحانیت

… او است؛ اراده‌ى او است، قدرت او و خواست او است که دلها را نرم میکند و جانها را متمایل به حقایق میکند و نور معنویّت را به بعضى از دلها میتاباند و کسانى را به عبودیّت خداى متعال مبتهج[20] میکند که دیگر هیچ چیزى در دنیا، براى آنها لذّت بنده‌ى خدا بودن را ندارد. اینها را مى‌بینند، پارسایى‌ها را مى‌بینند، عدالت‌طلبى‌ها را مى‌بینند، ظلم‌ستیزى‌ها را مى‌بینند، مردم‌گرایى‌ها را مى‌بینند، اُنس با مردم و از مردم بودن مسئولین جمهورى اسلامى را مى‌بینند، در عین ‌حال دشمنند! چرا دشمنند؟ براى اینکه پنجاه سال علیه روحانیّت در این مملکت، تبلیغات شده است. یک قزّاق قلدر بى‌سواد بى‌معرفت وابسته‌ى فاسدِ معتادِ بدبختى، خودش و پسرش آمدند و پنجاه سال بر این مملکت حکومت کردند، آن آقایانى [هم] که خودشان را، به‌اصطلاح منوّر هم میدانند، تا کمر در مقابل آن بى‌سوادهاى بى‌معرفتِ بى‌دین و بى‌انسانیّت واقعاً سلسله‌ى پهلوى …

وجود عوامل درونی بقا و توسعه در نظام اسلامی قرآنی، برخلاف نظام‌های مادی

… میگردند و از درون نظامهاى مختلف عوامل تناقض و امحاء و تضعیف و زوال را پیدا میکنند و سعى میکنند اینها را علاج کنند. حقیقت این است که نظامهاى مادّى، در درون خودشان عوامل نابودکننده را دارند. الان نگاه کنید به این نظامهاى بزرگ دنیا، همه‌ی آنها همین‌جور هستند؛ بدون اینکه خودشان بخواهند و راضى باشند، در درون آن کشورها و آن نظامها عواملى هست که دارد تیشه میزند به ریشه‌ى آن نظامها که آنها را از بین ببرد؛ [امّا] نظام اسلامى درست بعکس است. همین است که ما باید به نظام اسلامى پابند باشیم و آن را پیاده کنیم. اگر نظام اسلامى آن‌چنان‌ که قرآن فرموده است باشد، عوامل بقا و حفظ و توسعه در خود او وجود دارد و یکى از آنها همین نماز جمعه است؛ یکى از آنها امر به ‌معروف و نهى ‌از منکر است؛ یکى از آنها تعاون و برادرى اسلامى است؛ یکى از آنها ستر و پوشاندن عیوب مردم است؛ یکى از آنها زدودن رذایل اخلاقى مثل حرص و کینه و حسد و مانند این چیزها است؛ یکى از آنها این است که مؤمنینى پیدا بشوند مردم را، …

ناکامی دشمن در سقوط و تضعیف نظام و تقویت آن

… خرج کردند، مگر شوخى بود؟ از همه‌ى زرّادخانه‌هاى بزرگ دنیا، به مرزهایى که با ما میجنگید سلاح حمل کردند. آن‌همه متفکّرین و مغزهاى سیاسى و استراتژیست‌هاى درجه‌ى یک دنیا، از روسى و آمریکایى و انگلیسى و امثال اینها دُور هم نشستند، کدام‌ یک از این اهداف عملى شد؟ همه‌ى دنیا شاهدند و ملّت ایران بهتر از همه که کوچک‌ترین هدفى از هدفهاى دشمن عملى نشد. نه توانستند حکومت اسلامى را ساقط کنند، نه توانستند آن را تضعیف کنند بلکه حکومت اسلامى در سایه‌ى اداره‌ى الهى و حیرت‌انگیز دوران جنگ و آن سازمان‌دهى معنوى عظیم و تشکیل این نیروى عظیمِ بى‌نظیر از لحاظ معنوى در دنیا، قوى‌تر هم جلوه کرد، در چشمها شیرین‌تر هم شد؛ نه توانستند مرزهاى ما را یک سر سوزن این‌ ور و آن ‌ور کنند، نه توانستند حاکمیّت ما را تضعیف کنند بلکه ما توانستیم حاکمیّت خودمان را بر مناطقى که میخواستند آنها را متزلزل کنند، بیشتر تثبیت کنیم؛ و نه هم توانستند ما را از اصولمان منصرف کنند.

برپا ماندن و استحکام نظام اسلامی و حاکمیت قرآن به‌عنوان هدف شهادت‌ها و ایثارها

… شما امتحان بزرگى را از سر گذراندید؛ این یک مطلب مسلّمى است لکن آنچه از این مهم‌تر است، این است که این شهادتها، این جانبازى‌ها، این ایثارگرى‌ها، آن لحظه‌لحظه‌ى رنج و محنت در زندانهاى بعث دشمن براى چه بود؟ براى چیست؟ در راه چیست؟ آن را باید ما گرامى‌تر بداریم. همه‌ى اینها براى این بود که نظام اسلامى بر سر پا بماند؛ همه‌ى اینها براى این است که حکومت الهى، حاکمیّت قرآن بر جامعه‌ى بشرى استقرار پیدا کند؛ همه‌ى اینها براى این بود که ظلم و کفر و استکبار از زندگى بشر بیرون برود؛ همه‌ى اینها براى این بود که این نظام جمهورى اسلامى که یک‌تنه در مقابل دنیاى کفر و استکبار ایستاده است، استحکام پیدا کند؛ همه‌ى اینها براى این بود که ایران عزیز، ایران اسلامى، ملّت عزیز ایران بتوانند در مقابل دشمنان خبیث و پلید مقاومت کنند، حرمت این ملّت حفظ بشود، عظمت اسلام در ایران حفظ بشود؛ همه‌ى این فداکارى‌ها براى این بود. این هدف بزرگ، آن‌قدر بزرگ است که جان حسین‌بن‌على …

پایبندی به اسلام، تنها حافظ قدرت نظام و پیشروی دشمن با هر عقب‌نشینی

… رد میکنند. این تعصّب نیست؟ این دگم‌اندیشى[11] نیست؟ تحجّر نیست؟ خب ما در مقابل این‌جور متعصّبینى، چه رودربایستى داشته باشیم که بگوییم ما پایبند به اسلامیم، ما پایبند به حجابیم، ما پایبند به احکام قضائى اسلامى هستیم؟ چرا رودربایستى بکنیم؟ چرا ملاحظه بکنیم؟ تنها چیزى که میتواند قدرت نظام اسلامى را در مقابل این دشمنان خشن، با آن چهره‌هاى عبوسشان نسبت به اسلام و مسلمین، حفظ کند، بُرندگى‌اش را حفظ کند، آنها را وادار به قبول و حتّى تسلیم بکند، این پایبندى است. [اگر] شما یک قدم عقب نشستید، آنها یک قدم جلو مى‌آیند؛ [اگر] یکى از سنگرها را خالى کردید، آنها مى‌آیند جاى شما، سنگر شما را پُر میکنند، شما را وادار به عقب‌نشینى میکنند. موضع سیاسى و موضع‌گیرى سیاسى باید بر اساس این چیزها باشد.

بغض شدید دشمنان اسلام نسبت به جمهوری اسلامی از ترس بیداری ایمان

امروز در دنیا اهل کفر و نفاق و استکبار و ظلم و مانند اینها، دست‌به‌دست هم داده‌اند تا خود را از آسیب حملات موج ایمان و تقوا که بحمدالله‌ در دنیا به ‌وجود آمده است، نجات بدهند. کفر و نفاق و ظلم و طغیان، امروز احساس وحشت میکند؛ چرا؟ چون ایمان سر بلند کرده است. اینکه مى‌بینید نسبت به مسلمانها در اقطار[24] عالم سخت‌گیرى میشود در فلسطین، در بوسنى،[25] در لبنان،[26] در الجزایر،[27] در کشمیر[28] و نظام اسلامى که نظام جمهورى اسلامى است مورد بغض شدید دشمنان اسلام است، براى این است که ظلم و طغیان، از بیدارى ایمان بشدّت خائف و ترسناک است و از خود عکس‌العمل نشان میدهد. و راه این است که بندگان خدا، این ملّت بزرگ و عزیز ایران، این کسانى که نعمت الهى و لطف الهى را در زندگى خود بارها تجربه کرده‌اند، این ملّتى که امام را دیدند، این ملّتى که دوران انقلاب را دیدند، این ملّتى که دوران هشت‌ساله‌ى جنگ را دیدند، این ملّتى که حوادث …

ابتنای نظام اسلامی بر آگاهی و ایمان مردم

بحمدالله‌ به برکت انقلاب اسلامى، ما مردم ایران که بخصوص در مناطق شیعه‌نشین محروم بودیم از این نعمت بزرگ و عبادت عظمىٰ، یک ‌بار دیگر برخوردار شدیم از این نماز، و از آغاز کار هم اسم این نماز در کشور ما و جامعه‌ى ما، نماز عبادى ـ سیاسى شد؛ یعنى هم جنبه‌ى معنوى و تربیت و تهذیب نفوس و آدم‌سازى و گسترش روح تقوا در جامعه از این نماز متوقّع بود، هم جنبه‌ى سیاسى که نظام اسلامى یک نظام مبتنىِ بر آگاهى مردم است و اگر مردم، آگاه نباشند و مؤمن نباشند، نظام اسلامى در حقیقت روح خود را از دست خواهد داد؛ [لذا] این جنبه هم در نماز جمعه‌ى ما ملحوظ شد و مورد اعتناى کامل قرار گرفت، و جمع کردن مردم بر کلمه‌ى تقوا و کلمه‌ى دین و کلمه‌ى جهاد و اتّفاق کلمه در همه‌ى امور، جزو چیزهایى شد که در این نماز ملحوظ شد؛ و لذا گفته شد «عبادى و سیاسى».

استقبال دستگاه ادارهٔ کشور از نظر جدید فقهی حوزه

… نظام دارد، تشکیلات دارد، رئیس و مرئوس دارد، سلسله‌مراتب دارد؛ همه کارهاى خودشان را انجام میدهند امّا هر مسئله‌ى اساسى و جدیدى که در جامعه مطرح بشود که حکم الهى در آن روشن نباشد، اوّل‌سؤالى که به ذهن مسئولان مى‌آید، این است که حکم خدا در این ‌باره چیست. یا اگر چنانچه از آن ‌طرف ــ از طرف مراکز علمى حوزه ــ حرف جدیدى درباره‌ى مسئله‌اى که تا کنون یک حکمى داشته است، یک مجراى خاصّى و جریان خاصّى داشته است، مطرح بشود، دستگاه اداره‌ى کشور آن را با روى باز و با استقبال میپذیرد و مغتنم میشمارد. این، دوره‌ى حضور است.

تشکیل نظام اسلامی به همت و محوریت یک مرجع تقلید

امروز چه؟ آنچه ما باید از آن درس بگیریم، گذشتگان را خداى متعال عبرت قرار داده است براى آیندگان. امروز دامنه‌ى نفوذ روحانیّت و شعاع وجود روحانیّت فراتر از این چیزها است. کارى به یکایک آحاد روحانى نداریم؛ مجموعه‌ى دستگاه روحانیّت، امروز یک داستان دیگرى است. امروز به پایمردى و همّت یک مرجع تقلید و عالم بزرگ در طول چند سال، البتّه با کمک دیگران ــ لکن محور یک نفر بود ــ یک نظام اسلامى به ‌وجود آمده است. من گاهى این شک در ذهنم به ‌وجود مى‌آید که بعضى از ما معمّمین عمق عظمت این جمله را درست متوجّه نشویم: تشکیل یک حکومتى بر اساس اسلام؛ یعنى حکومت قرآن و احکام اسلامى، حکومت فقه آل محمّد (علیهم افضل صلوات الله‌) که این یک چیز بسیار عظیمى است. انسان وقتى در وسط یک …

سهولت تغییر اخلاق مردم در نظام مبتنی بر ارزش‌های الهی

همه‌ى انبیا و اولیا آمدند تا اخلاق انسانها را عوض کنند؛ منتها عوض کردن اخلاق انسانها، به ‌صورت موعظه و نصیحت و در یک نظام غلط طاغوتى، به ‌کندى صورت میگیرد. در یک نظامى که بر اساس ارزشهاى الهى به‌ وجود آمده باشد، تغییر اخلاق مردم به سهولت انجام میگیرد؛ کمااینکه ما در مقابل خودمان این را داریم مشاهده میکنیم و مشاهده کردیم. اخلاق جامعه‌ى ما، به برکت انقلاب، به سمت اخلاق الهى یک گردش قابل توجّهى کرد؛ اگرچه کامل نیست و باید باز هم ادامه پیدا کند. این جوانها را دیدید که در جنگ چه کردند! این پدرمادرها را دیدید که …

اصول نظام همان اصول انقلاب و تعیین‌شده به‌دست امام خمینی (ره)

… هم متأسّفانه در داخل از روى غفلت، روى تنگ‌نظرى‌ها، روى گرایشهاى محدودِ سلیقه‌اى و فکرى و خطّى، دائماً این حرف را تکرار کردند که بله، ارزشهاى زمان امام کم‌رنگ شده، یا از این قبیل حرفها. خب، حالا اینها خطا است؛ دشمن هم گفت، غلط کرد؛ دوست هم گفت، اشتباه کرد. در مقابل آن، مسئولین کشور، گویندگان کشور، صاحب‌نظران کشور، کسانى که در مسائل سیاسى کشور حقّ اظهار نظر دارند، حقّ تصمیم‌گیرى دارند، لااقل اطّلاع دارند، بارها‌ و ‌بارها گفتند نه، اصول این نظام، اصول انقلاب است؛ اصول تعیین‌شده‌ى به ‌وسیله‌ى امام است؛ آن اصولى است که نظام جمهورى اسلامى را به‌ عنوان نظام اسلامى در دنیا مُنحاز[10] کرد و نشان داد.