… استعمارى بکنند، این را [هم] حسابشده میکردند؛ نه به این معنا که لشکریانشان مىآمدند سالها میماندند و قهراً فرهنگ منتقل میشد؛ نه، براى این [کار] محاسبه میکردند، از اوّل استعمار، از قرن هجدهم، از قبل انقلاب فرانسه. ناپلئون که آمد مصر ــ البتّه قبل از حکومتش؛ آن وقتهایى که کنسول و یک نیروى اجرائى بود ــ درست است که سعى کرد با آنها علىالظّاهر به شکل غیر استعمارى برخورد بکند، لکن تمام آنچه از ورود فرهنگ غربى به دنیاى عرب و بخصوص به مصر ذکر میکنند، به همان مدّتِ کوتاهِ یکى دو سالى میرسانند که ناپلئون در مصر بود؛ چاپخانه آورد آنجا و بنا کرد افکار فرانسوى را و مفاهیم رایج آن روز فرانسه را در مصرِ آن روز گسترش دادن؛ کار استعمارگران این است. همین کار را انگلیسها در هند کردند؛ در آفریقا [هم] استعمارگرها هر جا که رفتند، این کار را کردند. این کار قهرىای است که استعمارگرها هر جا را میگرفتند، فرهنگ خودشان را [هم] میبردند براى سلطهى استعمارى؛ لذاست که این فرهنگها ماندگار هم …