به خطر افتادن پایههای قدرت و پیشینهٔ ترویج اندیشهٔ مخالف
فرض کنید که حق در یک جامعهای مطرح میشود، عدهای در آن جامعه قدرت دارند و تسلیم به این حقیقت، مستلزم این است که پایههای قدرت آنها متزلزل بشود. مثلاً: اندیشهی حاکمیت اسلام و حاکمیت قرآن و الله امروز در یک جامعهای مطرح بشود، اولین کسی که با او مخالفت خواهد کرد آن کسی است که حاکمیت او بر یک اساس ضد خدایی بنا گذاشته شده و این طبیعی است که او قبل از اینکه ستیزهگری بکند، با این ایمان جدید مقابله میکند و به خاطر آن انگیزهها در دل آنرا پس میزند. یا فرض کنید وقتی این فکر جدید مطرح شد، کسی که سالها نقطهی مقابل آنرا ترویج مینمود و برای او استدلال کرده، حاضر نیست به آسانی در مقابل فکری که علیه آن یا چیزی که بطور طبیعی ضد آن هست تلاش کرده تسلیم این فکر بشود. برای مثال:
مقاومت متولیان و مدافعان اندیشههای قدیم در برابر پیام پیامبران
بهر حال آنجایی که فکر دین وحق در طول تاریخ مطرح میشده، یکی از قشرهائی که اول به جنگ این فکر آمده قشر رهبانان، صومعه داران، مدرسهداران، و کسانی بوده که برای نظام قدیم و اندیشههای قدیم و ارزشگذاری قدیم یک عمر استدلال کرده بودند و اینها دیر میپذیرفتند البته نه اینکه ممکن نبود بپذیرند، چون عالمی هم داریم که نه فقط کفر نورزیده، پوشیده نداشته و انکار نکرده بلکه تسلیم حقیقت شده و روی آن انگیزههای درونی خودش خط بطلان کشیده، مثل اینکه زمان پیغمبر مثلاً عبداللهبن سلام آمد مؤمن شد در حالی که یک عالم یهودی بود یا کسان زیادی که از این قبیل بودند. پس یک انگیزه هم این است که : من جزو متوزیان اندیشهی قدیم هستم چگونه در مقابل اندیشهی جدید تسلیم شوم و آنرا قبول کنم؟ این هم یک وسوسهی درونی است که انسانها را وادار میکند در مقابل فکر جدید که فکر حقی هست بایستد، البته آن جائی که فکر جدید حق است، نه اینکه هر فکر جدیدی حق باشد، همهی باطلهای عالم هم یک روزی بالاخره بروز کردند و خودشان را مطرح نمودند. یکی از چیزهایی که موجب میشود در مقابل فکر حق و فکر الهی و اندیشهی نبوتها (پیام پیغمبران) مقاومت بشود انگیزهی آن کسانی است که برای فکر قدیم مدتها و دورانها استدلال کردند، این هم موجب میشود تا آدم کفر بورزد، یعنی بخاطر انگیزه پافشاری و اصرار کند بر انکار و بر عدم قبول و بر تسلیم نشدن.
درجهبندی موانع: قدرت، روحانیون وابسته به نظام گذشته، منافع، تعصب و شهوات
البته این مانعها همه به یک اندازه مانعیت ندارند. این حصارها و خاکریزها همه یکنواخت نیستند و در درجهی اول آن کسی که پایه قدرتش متزلزل میشود او خیلی دیرتر تسلیم خواهد شد چون وسوسهی سلطنت و حکومت خیلی وسوسهی قویای است، ولذا شما در بین این پادشاهانی که زمان پیغمبر(صلیاللهعلیهوآله) و بعد از پیغمبر(صلیاللهعلیهوآله) بود به ندرت کسی را پیدا میکنید که به دعوت اسلام روی خوش نشان داده باشد مگر یکی دو مورد: مثل پادشاهی که زرتشتی و در بحرین بود یا پادشاهی که مسیحی و در حبشه بود و الا بقیه سخت برخورد کردند. در درجهی دوم هم آن روحانیون وابسته به نظام ارزشی گذشته هستند درجهی بعد از آن بهرهمندیهاست درجهی بعدش هم آن تعصبهاست و لذتها و شهوتها در درجهی آخر قرار میگیرد. اما همهی اینها مانع هستند و این انواع موانعی را که من شمردم اگر شما فکر کنید ممکن است بتوانید همهی اینها را ریز کنید و از هر کدامشان انواع و اقسام مختلفی را پیدا کنید و با نگرش جامعهشناسانه نمونههایش را امروز در اجتماعات کنونی دنیا در دنیا پیدا کنید. …
غرور، جهل، خرافات و نظامهای جائرانه، مانع فهم حقیقت
دو، و اینکه پردههای جهل و غرور و پندار و هر آنچیزی که گوهر بینش و خردِ او را در حجابی ظلمانی میپیچد و نیروی دیدن و فهمیدن را از او میگیرد، زائل گردد. خیلی چیزها نمیگذارد که انسان بفهمد. غرور انسان نمیگذارد انسان بفهمد، جهالتها نمیگذارند انسان ببیند و بفهمد، پندارها و خرافات نمیگذارند یک انسان یا یک ملت، حقیقت را درک کند و بفهمد، نظامهای جائرانه نمیگذارند که انسانها بفهمند و بدانند. حجابها و مانعهای گوناگون، از درون و از برون، مانع میشوند از اینکه انسان، گوهر عقل و خرد خداداد را بهکار بیندازد و بداند و بفهمد؛ او را در ظلمت نگه میدارند، انسان را در زندانی از تاریکیها مینشانند، او را از نور، از فروغِ درک و فهم صحیح دور نگه میدارند. یکی از ارکان خوشبختی انسان و از عناصر سعادت انسان، این است که انسان از این ظلمتها، از هر آنچه برای او ظلمت میآفریند، نجات پیدا کند …
دشواری دست کشیدن مروجان اندیشهٔ مادی از استدلالهای گذشتهٔ خود
… میکردند. در دوران مبارزات اولین کسانی که با فکر اسلامی مقابله میکردند وابستگان به دستگاه حکومت نبودند، چون آنها دیر خواب و کج فهم بودند و ملتفت مسائل نمیشدند. بلکه اولین کسانی که مبارزه میکردند همان مادیون حرفهای و مبلغین مارکسیسم و دست پروردهشان بودند. دردانشگاهها و مراکز فرهنگی نوچههایی داشتند که تبلیغ میکردند، استدلال میکردند، بحث میکردند، تفکر مادی و تفکر دیالکتیکی را ترویج میکردند آنوقت اگر یکی میآمد مثلاً: فکر اسلامی را بیان میکرد این معلوم بود که اصلاً حاضر نیست دربارهی این فکر بطور سالم تأمل کند و اجازه نمیداد آن حالت ذکر، یعنی تنبه و بخود آمدن را بخودش راه بدهد زیرا فکر جدید بر مبنای اندیشهی الهی است و او سالها برای ترویج اندیشهی مادی استدلال کرده، لذا سخت است که از همهی اندوختهها استدلال گذشته خودش صرف نظر کند.