رفتن به محتوای اصلی

مهدی بازرگانشخص

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نخست‌وزیر دولت موقت و از چهره‌های سیاسی و دینی معاصر.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به ملت ایران (اظهار تاسف از تسلط اسرائیل و عمال آنها بر شئون مملکت)— ۱۳۴۳/۰۱/۱۸

سیر زمانی

از ۱۳۴۳ تا ۱۳۶۸
۱۳۴۳۱۳۶۸

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۲۲ پاراگراف)

کناره‌گیری از سر خستگی و باقی ماندن احترام او نزد همه

… هست، بریزند بشکنند که مملکت ایران را مواجه کنند با همه ممالک. آن شیاطین یک همچو نقشه‌هایی دارند. جوانهای ما باید بیدار بشوند که تحت تاثیر اینها واقع نشوند. اینها که می‌گویند تظاهر بکنید. مگر آقای بازرگان با شورای انقلاب مخالفتی دارند؟ اینها همه یک باب است. منتها آقای بازرگان یک قدری خسته شده بودند. یک قدری- عرض کنم- عذرهایی داشتند و گفتند که حالا من کنار باشم. لکن نه این است که حالا ایشان که کنار هست، دیگر آقای بازرگان دخالتی در امور ندارد. ایشان یکی از آن اشخاصی است که مورد احترام همه است. خیال نکنند که یک بی‌احترامی به ایشان شده است. نخیر، مورد احترام است. و برای خاطر یک امری که ملت هم قبول دارند، نیفتند توی خیابانها راه بیندازند یک چیزی که آنها که می‌خواهند یک بازی درست کنند. یک وقت یکی را بزنند بکُشند. یک دو تا شعار از-، شما اگر یادتان باشد، …

پذیرش استعفای او از نخست‌وزیری با قدردانی از خدماتش

چون جناب آقای مهندس مهدی بازرگان، با ذکر دلایلی برای معذور بودن از ادامه خدمت، در تاریخ 14/ 8/ 58 از مقام نخست‌وزیری استعفا نمودند، ضمن قدردانی از زحمات و خدمات طاقتفرسای ایشان در دوره انتقال، و با اعتماد به دیانت و امانت و حسن نیت مشارٌ الیه، استعفا را قبول نمودم. شورای انقلاب را مامور نمودم برای رسیدگی و اداره امور کشور در حال انتقال. و نیز شورا در اجرای امور زیر بدون مجال، ماموریت دارد:

انتخاب بازرگان به‌عنوان مرد صالح برای تشکیل دولت موقت

ان شاء الله امیدواریم که این کار درست بشود. و آقای مهندس بازرگان را من انتخاب کردم برای اینکه دولت تشکیل بدهد؛ یعنی دولت موقت. و ایشان را من می‌شناسم و مرد صالحی است. و آقایان هم باید پشتیبانی بکنند از او و در روزنامه‌ها پشتیبانی خودشان را اعلام بکنند. و ایشان ان شاء الله دولتش را تشکیل می‌دهد. و مجاری امور ان شاء الله امیدواریم به خواست خدا به حال اول برگردد و این طور مسائل، این طور مشکلات‌ ان شاء الله حل بشود، البته …

معرفی بازرگان به ریاست دولت به‌عنوان مردی صالح، متدین و امین

… مکرر به جمهوری اسلامی رای داده‌اند؛ لکن برای اینکه بهانه‌ها تمام بشود و شمارش آرا بشود، ما باید آزادانه یک همچو کاری بکنیم تا مردم بدانند، تا همه عالم بدانند که رای آزاد که مردم می‌دهند به که می‌دهند و به چه رژیمی می‌دهند. لهذا ما دولت موقت را تعیین کردیم. و چون جناب آقای مهندس مهدی بازرگان را سالهای طولانی است از نزدیک می‌شناسم و یک مردی است صالح، متدین، عقیده‌مند به دیانت و امین و ملی و بدون گرایش به یک شیئی که بر خلاف مقررات شرعی است، من ایشان را معرفی می‌کنم که ایشان رئیس دولت باشند. و ایشان وزرای خودشان را بعد تعیین خواهند کرد، و به ما معرفی می‌کنند تا اینکه شورای انقلاب ما، که پیشنهادشان این بوده است که ایشان رئیس دولت باشند، شورای انقلاب وزرای ایشان را هم بررسی بکنند، و ان شاء الله مسائل به طور سهل و به طور خوبی انجام بگیرد. و من باید …

اعلام حکومت شرعی بازرگان از سوی امام و وجوب اطاعت همگان از او

… اسلامی قیام بر خلاف حق است و مجازات دارد. اما مخالفت با این رژیم یا هر رژیمی، مخالفتش معصیت الهی است لکن مجازات به آن معنا که یک جزای عُرفی هم داشته باشد ندارد، به خلاف قیام بر ضد حکومت. قیام بر ضد حکومت جزای عرفی دارد در شرع ما، و خیلی هم سخت است آن جزا. از این جهت ما سفارش می‌کنیم به حکومتها، به حکومتهای جائر، به استاندارهای همه جا، به ژاندارمریهای همه جا، به ارتش، هر جا که هست، به اجزای ادارات، به نخست‌وزیری، به کذا، به همه اینها ما اعلام می‌کنیم که آقای مهندس بازرگان حکومت شرعیه دارد از قِبَل من؛ و بر همه واجب است که اطاعتش را بکنند. و شما آقایان هم که از اهل علم و از علما هستید مردم را ارشاد کنید. و اگر بناست که به جاهای دیگر هم بروید، بروید به همه جا و مردم را ارشاد کنید و به آنها بفهمانید که مساله مسئله حکومت عدل است، مساله مسئله حکومت اسلامی است. و ما امیدواریم که بعد اختیار به دست …

مأموریت تشکیل دولت موقت بر پایهٔ اعتماد به ایمان و سوابق مبارزاتی او

بنا به پیشنهاد شورای انقلاب، بر حَسَب حق شرعی و حق قانونی ناشی از آرای اکثریت قاطع قریب به اتفاق ملت ایران که طی اجتماعات عظیم و تظاهرات وسیع و متعدد در سراسر ایران نسبت به رهبری جنبش ابراز شده است، و به موجب اعتمادی که به ایمان راسخ شما به مکتب مقدس اسلام و اطلاعی که از سوابقتان در مبارزات اسلامی و ملی دارم، جنابعالی را بدون در نظر گرفتن روابط حزبی و بستگی به گروهی خاص، مامور تشکیل دولت موقت می‌نمایم تا ترتیب اداره امور مملکت و خصوصاً انجام رفراندم و رجوع به آرای عمومی ملت درباره تغییر نظام سیاسی کشور به جمهوری اسلامی و تشکیل مجلس موسسان از منتخبین مردم جهت تصویب قانون اساسی نظام جدید و انتخاب مجلس نمایندگان ملت بر طبق قانون اساسی جدید را بدهید.

مأموریت تعیین هیئت پنج‌نفره برای بازرسی مناطق نفتی و نظارت بر تولید

با توجه به مراتب بالا مقتضی است جنابعالی، که در اداره صنایع عظیم نفت دارای سوابق و تجارب فراوان هستید، یک هیات پنج نفری مرکب از حجت الاسلام جناب آقای حاج شیخ اکبر هاشمی رفسنجانی و جناب آقای مهندس مصطفی کتیرایی و دو نفر دیگر را با نظر خودتان و مشورت آقایان تعیین نمایید. این هیات، تحت سرپرستی جنابعالی، مناطق نفتی را بازرسی نموده و در امر تولید نفت با احراز شرایط ذکر شده در بالا نظارت بنمایید؛ و ضمن ابلاغ مراتب تشکر ملت ایران از کارگران زحمتکش و کارمندان محترم، عده لازم را به بازگشت به سرِ کار و ادامه تولید نفت در حد مصارف داخلی دعوت فرمایید؛ و شرایط بالا را به کارمندان و کارگران تذکر بدهید که اگر دولت غاصب هر یک از شرایط بالا را نقض نمود جریان نفت …

مخالفت امام با نخست‌وزیری او با وجود خوب دانستنش

… ابتدا با انتخاب شما مخالف بودم، ولی در آن وقت شما را ساده لوح می‌دانستم که مدیر و مدبر نبودید ولی شخصی بودید تحصیلکرده که مفید برای حوزه‌های علمیه بودید و اگر این گونه کارهاتان را ادامه دهید مسلماً تکلیف دیگری دارم و می‌دانید که از تکلیف خود سرپیچی نمی‌کنم. و الله قسم، من با نخست‌وزیری بازرگان مخالف بودم ولی او را هم آدم خوبی می‌دانستم. و الله قسم، من رای به ریاست جمهوری بنی صدر ندادم و در تمام موارد نظر دوستان را پذیرفتم.

نسبت خط شیطان به جوانان تسخیرکنندهٔ لانهٔ جاسوسی

و لهذا، دیدید که آن روزی که این جوانهای بیدار عزیز ما این لانه جاسوسی را گرفتند، این شیاطین به دست و پا افتادند. یکی گفت که اینها خط شیطان هستند[3] و دنبال این کردند که ما الآن اسیر امریکا هستیم، نه اینکه نمی‌فهمیدند که نه، اسیر امریکا نیستیم، می‌خواستند که ما را از استقلال بیرون بیاورند و به دامن امریکا بیندازند و قضیه گرفتن این محل جاسوسخانه ناگوار بود برای آنها، برای اینکه پرونده‌های اینها هم ظاهر می‌شد، پیدا می‌شد این پرونده‌ها. این همه کوشش برای اینکه، اینها را رها کنید بروند، ما در گرو امریکا هستیم، اینها را بگذارید بروند. این جوانهای عزیز ما که می‌گفتند ما در خط اسلام هستیم، می‌گفتند به آنها که شما در خط شیطان هستید، خوف این بود که این پرونده‌ها ظاهر بشود و این چهره‌هایی که قالب …

قصد انحلال مجلس خبرگان و پاسخ قاطع به او

… این جهت باشد که این کشور را نگذارند ثبات پیدا بکند [باید دنبال کنیم‌] آن قضیه رفراندم و قبل از او، قضیه طرح آنکه مجلس خبرگان منحل بشود که در زمان دولت موقت این طرح شد و بعد هم معلوم شد که اساسش از امیر انتظام[1] بوده و آن مسائل. آن وقت آمدند آقایان پیش ما؛ همه این آقایانی که، آقای بازرگان[2] و رفقایش گفتند: ما خیال داریم این مجلس را منحلش کنیم. من گفتم: شما چه کاره هستید اصلش که می‌خواهید این کار را بکنید! شما چه سمتی دارید که بتوانید مجلس منحل کنید؟ پا شوید بروید سراغ کارتان. وقتی دیدند محکم است مساله، کنار رفتند.

مسئول نبودن دولت بازرگان در محرومیت‌های پیشین

… سیستانی می‌گوید ما از همه محرومتریم؛ بلوچستانی همین را می‌گوید؛ کردستانی هم. همه و همه هم راست می‌گویند که محروم بوده‌اند؛ اما این محرومیتی که بوده، سابق بوده، حالا پیدا نشده است که شما حالا بیایید بچسبید به دولت که الآن بده! برای اینکه الآن که نشده است؛ در دولت‌ آقای بازرگان اینها نشده است که آقای بازرگان ضامنش باشد. این در دولتهای سابق و در زمان رژیم سابق شده است. و حالا اینها وارد شده‌اند. شما وارد شده‌اید به یک مملکتی که آشفته بوده و باید درستش کنید.

مأموریت او برای رفراندم، مجلس مؤسسان و مجلس شورا و کناره‌گیری پس از آن

… و بعد از او هم، مجلس شورا لازم داریم که آن هم رسیدگی به امور کشور بکند؛ و یک حکومت مستقر و مستدام پیدا بشود. در دوره‌های انتقالی نباید این طور نظر کرد که همه کارها در این دوره انتقالی بشود. این در هیچ وقت یک همچو چیزی ممکن نیست. دوره‌های انتقالی همین است. این سه تا مطلبی که از اول هم که ما ماموریت دادیم به آقای مهندس بازرگان، این بود که شما متکفل بشوید و رفراندم را درست بکنید، و بعد هم مجلس موسسان، و بعد هم مجلس شورا. وقتی کارشان تمام شد، ایشان هم کنار می‌رود. بعد کارهای اساسی باید بشود، منحصر به اینکه شما ذکر کردید نیست. زیاد آشفتگی ما داریم؛ یعنی باید یک تحول کلی در همه قشرها بشود. الآن این حکومت- یعنی طرز حکومت، نه خود حکومت؛ طرز وزارتخانه‌ها، طرز ادارات- باز تتمه‌ای از همان زمان طاغوت است. اینها تحول لازم دارد؛ …

دفاع از کارکرد بازرگان در برابر اشکال‌کنندگان

… ارتش ندارید، ترس از حکومت ندارید. و لیکن این معنا باید گفته بشود به آن اشخاصی که عجولند، شما پنجاه و چند سال زیر چکمه این اشخاص و این چپاولچیها تامل کردید، باید چند سال هم همه با هم دست به هم بدهید و بسازید. خیال نکنید که می‌شود فوراً این کار را انجام داد. یک خرابه‌ای را بتوان فوراً [درست کرد] که مثلًا اشکال می‌کنند که آقای بازرگان چرا [اقدام‌] نکرده است؛ مگر کسی دیگر جای او بود می‌توانست بیشتر از این کار بکند؟ اینها همه مشغول کار هستند، همه مشغول انجام وظیفه هستند و ان شاء الله شما هم که مردمانِ سالمی هستید مشغول کار و جدیت باشید برای ساختن این دستگاه خراب. خداوند همه شما را حفظ کند و موفق باشید.

مظلومیت او در محکومیت به حبس طولانی به جرم دفاع از اسلام و قانون اساسی

… اینک که حکم جائرانه دادگاه تجدید نظر صادر شد، ناچارم از اظهار تاسف از اوضاع ایران عموماً، و از اوضاع دادگاه خصوصاً. به قدری خلاف قوانین و مقررات در دادگاهها جریان دارد که موجب تاسف و تعجب است: محاکمات سرّی، حبسهای قبل از ثبوت جرم، بی‌اعتنایی به دفاع مظلومین. این جانب و اشخاص با وجدان و با دیانت متاسفیم از مظلومیت این اشخاص که به جرم دفاع از اسلام و قانون اساسی محکوم به حبسهای طویل المدت شده، و باید با حال پیری و نقاهت در زندان، برای اطفای شهوات دیگران، به سر برند. رای دهندگان باید منتظر سرنوشت سختی باشند

تذکر مکرر به او با یک مثل دربارهٔ بیان کارها

… منتها ما خیال می‌کردیم که خرابی به این است که مثلًا بمباران کنند و بروند. نه، از خراب بدتر کردند. برای اینکه بمباران یک دفعه می‌شود و تمام. اما اینها ریشه اقتصاد ما را از بین بردند که حالا سالهای طولانی باید زحمت بکشند مردم تا این خرابیها را جبران کنند. و این کارهایی که شماها انجام می‌دهید، من این را از زمانی که آقای مهندس بازرگان نخست وزیر بودند، به ایشان کراراً گفتم با یک مَثَلی، و حالا به شما عرض می‌کنم. من عرض کردم به ایشان که یک مرغ یک تخم می‌کند، ببینید چقدر هیاهو می‌زند. چه اعلامهایی می‌دهد. فریادهایی می‌زند یک تخم در می‌آورده! شما کار می‌کنید و سکوت. خیال نکنید که ما برای خدا سکوت می‌کنیم. خیر، برای خدا بگویید. برای اینکه این مملکت را این شیاطین دنبال این هستند که بگویند هیچ کاری نشد، جمهوری اسلامی آمد و هیچی. مِثْل اوّل. …

مأمور شدن از سوی امام برای ابلاغ شرط شورا به قطب‌زاده

… کدام یک رای دارند. اکثریت اینها رایشان مُجریش عبارت از آن کسی است که مدیر است. مجری عبارت از آن است که مدیر است. و مجری یکنفر است که مدیر است. اگر آن مُجری بر خلاف آن چیزی که بوده است عمل کرد، کنار باید برود و اگر چنانچه همان طوری که مشورت شد و شور کردند ... من به ایشان، به آقای بازرگان، گفتم که شما آقای قطب زاده را بخواهید و به او بگویید که مساله این است. اگر شما حاضرید در این مساله که شما مدیر باشید و مجری، و شور باشد، و در آن شور اکثریت آنجا باشد، شما یک رای، دیگران هم هر کدام یک رای، اگر شما حاضرید که این طور باشد که شما هم مجری فقط باشید، دیگر دخالت زاید بر اجرا نکنید، شما اگر حاضرید، شما باشید. اگر شما …

تأیید سخن او دربارهٔ نیافتن نیروی شایسته

… یک کشوری اگر انسانهایش، آدمهایش، صحیح باشند، کشور است. اگر آدمهایش آدم صحیح نباشند، کشور نمی‌تواند صحیح باشد. تمام این خیانتهایی که به این مملکت ما شده، برای اینکه ما آدم نداشتیم. اگر ما آدم داشتیم، نمی‌شد این خیانتها؛ مملکت ما را از آدم خالی کردند. دیشب آقای بازرگان می‌گفت خوب، ما هر چه می‌گردیم پیدا نمی‌کنیم! درست هم می‌گوید. برای پنجاه سال کوشش شد که نگذارند آدم پیدا بشود، پنجاه سال پنجاه و چند سال، کوشش! سابق هم همین کوششها بود، اما زیادش در این پنجاه و چند سالی که این پدر و پسر خیانتکار در این مملکت بودند و همه قدرتها کمک کردند اینها را نگه داشتند و اینها هم با همه قدرت این …

دستور به نخست‌وزیر برای جلوگیری از ورود گوشت‌های یخ‌زده

لازم است جنابعالی به مقامات مربوطه دستور دهید از ورود گوشتهای یخزده و مصرف کردن آنها بشدت جلوگیری شود و آنچه از این نوع گوشتها موجود است از بین برود؛ زیرا آنها نجس و حرام است، و مردم نیز حق استفاده از آنها را به عنوان خوراک ندارند و می‌توانند به مصرف کشاورزی مانند کود زمین برسانند.

دولت شرعی و دولت امام زمان (عج) خواندن دولت او

از عموم ملت ایران که در این سالهای طولانی زحمات کشیدند و صفوف خود را فشرده کردند و برای مبارزه با دستگاه ظلم رنجها بردند مصیبتها کشیدند تشکر می‌کنم. از این اجتماع عظیم ملت ایران در این روز که برای پشتیبانی از دولت جناب مهندس بازرگان، که دولت شرعی و دولت امام زمان- سلام الله علیه- است، تشکر می‌کنم. باید همه خبرگزاریها بدانند که این اجتماع عظیمی که در ایران، از مرکز گرفته است تا آخر، شهرستانها و قصبات، برای پشتیبانی از این دولت بوده است، این کافی است برای جواب آنها که گفته می‌شود و می‌گویند: «باید ملت بگوید». ملت با چه زبانی بگوید؟ ملت فریاد می‌زند! ملت …

پذیرش موضع برچیدن رژیم شاه در دیدار با امام

- بارها گفته‌ام که ملت ایران خواهان برچیده شدن رژیم شاهنشاهی و سقوط دودمان منحوس و خائن پهلوی و برقراری حکومت اسلامی است. هر کس اینجا آمده است، من این موضوع را با او مطرح کردم، این دو آقا هم آمدند و من مطرح کردم آنان پذیرفتند و رفتند. هر کس بر خلاف خواست ملت مساله‌ای را عنوان کند، خائن به ملت و مملکت است.

گفت‌وگو دربارهٔ مسائل ایران و مصالح ملت

… سال در ایران شده ملاحظه کرده است، خدعه‌ها را نمی‌پذیرد. و اینکه ما نپذیرفتیم، برای اینکه ملت نمی‌پذیرد ما هم نمی‌پذیریم، و تمام اینها خدعه است. شاه می‌خواهد با این خدعه‌ها بر تخت سلطنت مستقر شود و بعد از چندی کارهای خود را و بلکه بدتر از آن را شروع کند. و اما مذاکرات با آقایان بازرگان و سنجابی، بله اینها آمدند و من مسائل ایران را و مصالح ملت را به آنان گفته‌ام و آنان هم مخالفتی ابراز نداشتند.

نقل سخن او دربارهٔ دوراهی آزادی یا ماندن شاه

… دروغ نسبت می‌دهند به آقایان که گفتند آشتی، دروغ نسبت می‌دهند، کسی آشتی ندارد با اینها. امکان ندارد یک همچو چیزی. یک ملتی که همه چیزش به باد رفته، حیثیت و جهات معنوی و مادی‌اش به باد رفته است، و همه را این آدم به باد داده است، این چطور آشتی بکند با این؟ همان طوری که یکی از بزرگان سیاسیون[4] گفته است که یکی از دو راه دارند مسلمین، ایرانی‌ها: یا آزادی یا بودن این، یا باید اختیار کنند بودن این را و همین طور تا آخر تحت فشار باشند، و یا باید اختیار کنند آزادی را و این را بیرونش کنند. و چون آزادی را حتماً خواهند اختیار کرد، پس این را حتماً ان شاء الله خواهند بیرون کرد. تکلیف هست آقا برای همه ما. یک چیزی نیست که ... تکلیف است؛ تکلیف الهی است. یک ملتی همه چیزش را دارد از دست می‌دهد و از دست داده است، اهتمام به امور مسلمین از اوْجَبِ واجبات …