دنبال این، باز فقرهی مهم دیگری است که میفرمایند: «ایّاک و المنّ علی رعیتک باحسانک»؛ سر مردم منت نگذارید و بگویید ما این کارها را برای شماها کردهایم. وظیفه بوده، انجام دادهاید. اگر انجام داده باشید، وظیفهتان را انجام دادهاید؛ منتی سر مردم نگذارید. «او التزیّد فیما کان من فعلک»؛ کارهایی را که انجام دادهاید، بزرگنمایی نکنید. گاهی انسان کاری را انجام میدهد، بعد در ستایش آن کار خیلی مبالغه میکند؛ چندین برابرِ آنچه حقیقت کار است. «او ان تعدّهم فتتبع موعدک بخلفک»؛ خلف وعده هم با مردم نکنید. آنچه به مردم …
نقد منتگذاری بر اسلام و انقلاب بهسبب مسلمان یا انقلابی شدن
چه کسى را باید ملامت کرد؟ بعضى خیال میکنند باید برگشت انقلاب را ملامت کرد که چرا اینها را نگه نداشتهاید؛ نه، قضیّه اینجورى نیست. فَلا تَلومونی وَلوموِا اَنفُسَکُم؛[15] حتّى شیطان به آنها میگوید که من را ملامت نکنید، خودتان را ملامت کنید. کسى منّتى بر سر اسلام ندارد به خاطر مسلمان شدن؛ کسى منّتى بر سر انقلاب ندارد به خاطر انقلابى شدن. خداوند به پیغمبرش فرمود: یَمُنّونَ عَلَیـکَ اَن اَسلَموا؛ منّت میگذارند که میگویند ما مسلمان شدیم؛ بعضى به پیغمبر میگفتند ما مسلمان شدیم و آن روزى که تو کسى را نداشتى به تو ایمان آوردیم. خداوند میفرماید: قُل لا تَمُنّوا عَلَیَّ اِسلامَکُم؛ بگو مسلمانىتان را …
نهی مسئولان از منت نهادن بر مردم و بزرگنمایی کارها
… قضیه مردمسالاری این است که حالا بعد از آنکه من و شما را انتخاب کردند، ما در قبال آنها وظایف جدّی و حقیقی داریم. بعضی دوستان این روایات را از نهجالبلاغه و غیر نهجالبلاغه جمع کردند که البته مجال نیست که من همه آنها را بخوانم؛ دو سه نمونهاش را میخوانم. «و ایّاک والمنّ علی رعیتک باحسانک او التّزیّد فیما کان من فعلک او ان تعدهم فتتبع موعدک بخلفک فانّ المنّ یبطل الاحسان و التّزیّد یذهب بنور الحقّ والخلف یوجب المقت عنداللَّه و النّاس».[15] میفرماید: نه سر مردم منّت بگذارید که ما این کارها را برای شما کردیم یا میخواهیم بکنیم؛ نه آنچه را که برای مردم انجام دادید، دربارهاش مبالغه کنید؛ مثلاً کار کوچکی انجام دادید، آن را بزرگ کنید - و نه اینکه وعده بدهید و عمل نکنید. بعد فرمود: اگر منّت بگذارید، احسانتان باطل خواهد شد. مبالغه، نور حق را خواهد برد؛ یعنی همان مقدار راستی هم که وجود دارد، آن را در چشم مردم بیفروغ خواهد کرد. اگر خلف وعده کنید، «یوجب المقت اللَّه و النّاس»؛[16] در نظر مردم و در نظر خدا این مقت و گناه است. «قال …
بیبرکت شدن اندوختهٔ مجاهدتی که به رخ خدا و خلق کشیده شود
… کاری شرکت کرده بود - عملیاتی، حرکتی - و حالا خسته شده بود و میگفت: «من دیگر کار خودم را انجام دادم. من زن دارم، بچه دارم. بقیهاش هم به عهده دیگران.» غالباً، اینگونه افراد از گردونه خارج شدند و رفتند. قاعدهاش نیز همین است که بروند. طبیعت کار نیز همین است. وقتی که انسان آنچه را که در مجاهدت خود اندوخته، اینطور به رخ خدا و خلق بکشد، خدای متعال، برکتی به اندوخته او نخواهد داد.) این منطق، اساساً منطق درستی نیست. اما منطق دوم، منطق درستی است.
ضایع شدن کار نیک برای مردم با منت گذاشتن
… یا اهل دعا و تضرّع هستند، با دعای «مکارمالاخلاق» اُنس بگیرند و آشنا شوند. در اوایل این دعا، چند جمله هست که خوب و بد را در مقابل هم قرار میدهد. مثلاً «و اجر للّناس علی یدىّ الخیر...» یعنی خدایا، کار خیر را برای مردم، بر دستان من جاری کن. این، کارِ خوب. بعد بلافاصله میفرماید: «...و لاتمحقه بالمنّ.» یعنی این کار نیک را با منّتگذاری بر کسانیکه برایشان کار نیکی انجام گرفته است، ضایع مکن. «باید» عبارت است از کار خیر کردن برای مردم. «نباید» همان منّت گذاشتن است. یا عرض میکند که «و هب لی معالی الاخلاق»؛ اخلاق برجسته و والا به من عنایت کن. اما «وَاعصمنی من الفخر»؛ مرا دچار افتخار مکن، که مباهات و افتخار کنم و بگویم بله؛ من فلان اخلاق نیک را دارم. البته در جملهای قبل از این جملات میگوید: «واعزّنی و لاتبتلینّی بالکبر»؛ …