رفتن به محتوای اصلی

مسجد

نام‌های دیگر: مساجد

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

جایگاه مسجد در عبادت، فرهنگ، مبارزه و بسیج مردم و ادارهٔ آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:نامه به آقای محمد تقی فلسفی (لزوم پایداری و پرهیز از تفرقه)— ۱۳۳۱/۰۳/۱۵

سیر زمانی

از ۱۳۳۱ تا ۱۳۶۷
۱۳۳۱۱۳۶۷

فقط سال ۱۳۵۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

من علاقه دارم که همه سعادتمند باشید. من نصیحت می‌کنم که مسیر خودتان را از اسلام جدا نکنید. مسیر خودتان را از روحانیت جدا نکنید. این قدرت الهی را. این قدرت روحانیت که یک قدرت الهی است، از دست ندهید. اگر این قدرت از دست برود، شما هیچ خواهید بود. این قدرت روحانی است که مردم را به کوچه‌ها می‌کشد. قدرت اسلام است که از حلقوم روحانیت بیرون می‌آید. اینها را نشکنید. خدایا، تو می‌دانی که من برای اینکه معمم هستم از روحانیت طرفداری نمی‌کنم. برای اینکه می‌دانم این قشرند، این قشرند که می‌توانند ملت را نجات بدهند؛ این قشرند که مردم آنها را می‌خواهند. این مساجد است که این بساط را درست کرد. این مساجد است که نهضت را درست کرد. در عهد رسول اللَّه هم، و بعد از آن هم تا مدتها، مسجد مرکز اجتماع سیاسی بود؛ مرکز تجییش جیوش بود. «محراب» یعنی مکان حرب؛ مکان جنگ: هم جنگ با شیطان، و هم جنگ با طاغوت. از محرابها باید جنگ پیدا بشود؛ چنانکه پیشتر از محرابها پیدا می‌شد از مسجدها پیدا می‌شد. ای ملت! مسجدهای خودتان را حفظ کنید. ای روشنفکران مسجدها را حفظ کنید، روشنفکر غربی نباشید. روشنفکر وارداتی نباشید! ای حقوقدانها! مسجدها را حفظ کنید. بروید به مسجد؛ نمی‌روید! این مسجدها را حفظ کنید تا این نهضت به ثمر برسد؛ تا مملکت شما نجات پیدا کند. خداوند ان شاء اللَّه این مسجدها را برای ما حفظ کند. خداوند ان شاء اللَّه روحانیون را برای ما حفظ کند. خداوند ان شاء اللَّه مخالفین را هدایت کند. خداوند ان شاء اللَّه ملت ما را سعادتمند کند.

شاهدها (۱۶ پاراگراف)

مسجد، سنگر اسلامی و محراب، محل جنگ

مسجد یک سنگر اسلامی است و محراب محل جنگ است، حرب است. این را می‌خواهند از دست شما بگیرند. میزان هم همین نیست که این را بگیرند. اینها مقدمه‌ است، و الّا هی بروید نماز بخوانید.

توطئهٔ پاک کردن مساجد از روحانی و گرفتن آن از مسلمانان

… نباشند. اینها می‌گویند که روحانیها بروند در مسجدها و همان جا نماز جماعت بخوانند. بسیار خوب، شما می‌گذارید روحانیها در مسجد نماز جماعت بخوانند؟ شما توی همان مسجد هم می‌روید یک عده‌ای را از اشرار می‌برید. یک نفر آدمی که از اسلام هیچ اطلاع ندارد جلو وامی‌دارید. صورت نماز درست می‌کنید برای اینکه، مسجد را هم از اینها بگیرید. قضیه این نیست که اگر روحانیین دست برداشتند از کارهای ارزنده‌ای که دارند می‌کنند و رفتند تو مسجدها، رهایشان کنند. می‌خواهند مسجدها را هم از روحانی پاک کنند باصطلاح خودشان. می‌خواهند مسجدها را از مسلمانها بگیرند. شما دیدید در زمان محمد رضا برای هر مسجدی در مساجد تهران، که مُسلَّم جاهای دیگر هم شاید بوده- نمی‌دانم- یک نفر سرهنگ بازنشسته منحرف ساواکی را گذاشتند آنجا برای مراقبت کردن اوضاع. اگر اینها دست بردارند از این کاری که انجام دادند و به وسیله آنها انجام گرفته است، …

نقش مسجد در تهییج مردم به قیام بر ضد ظلم

اما اینها از مسجد بد دیدند، خصوصاً در این دو سه سال اخیر. در این دو سه سال اخیر، مسجد یک محلی بود که مردم را به نهضت و به قیام بر ضد ظلم تهییج می‌کرد. اینها می‌خواهند این سنگر را بگیرند. خوب، این را گرفتند، رها می‌کنند؟ دانشگاه هم از باب اینکه در دنیا مثلًا دانشگاه اگر نباشد خوب نیست، یک دانشگاهی می‌خواهند درست کنند مثل دانشگاه زمان آریامهر، که آنهایی که از آن بیرون می‌آیند همانهایی باشند که در خدمت غرب باشند. اکثراً این طور است. یا در خدمت …

لزوم حضور جوانان و طرح مسائل روز به دست خطیب

… مسائل روز که بحمد الله، این مساله در این سالها شده است و امید است که بیشتر بشود و آقایان هم باید تبلیغ کنند که این مجالس بهتر بشود و مجالس جماعت است که مردم در هر روز مجتمع بشوند در مساجد، نه همان مجتمع بشوند، بگذارند این پیرمردها و از کار افتاده‌ها بروند. نه، مساجد باید مجتمع بشود از جوانها. اگر ما بفهمیم که این اجتماعات چه فوایدی دارد و اگر بفهمیم که اجتماعاتی که اسلام برای ما دستور داده و فراهم کرده است، چه مسائل سیاسی را حل می‌کند، چه گرفتاریها را حل می‌کند، این طور بی‌حال نبودیم که مساجدمان مرکز بشود برای چند نفر پیرزن و پیرمرد. وقتی جماعت برود و اشخاص موثر بروند، مردم بروند، همه بروند آنجا مجتمع‌ بشوند و در آنجا خطیب برایشان مسائل روز را بگوید و مسائلی که، مشکلاتی که دارند بگوید، این حل می‌کند مطالب را. همین ماه محرم و ماه رمضان، محرم و صفر و ماه رمضان آن قدر برکاتی که بر این سه ماه مرتب است، نمی‌شود انسان احصا کند. این اجتماع عاشورا و این برگزاری عزای شهید، بزرگتر شهید عالَم، این آن قدر برکات دارد.

مسجد مرکز ادارهٔ امور و عامل پیروزی ملت و لزوم حفظ آن

… را که می‌دانید. راه دیگری که الآن در نظر آنهاست این است که این مراکزی که مربوط به ربط روحانیت و ملت است، این مراکز را سست بکنند و کم کم از بین ببرند. وسوسه کنند به اینکه این آخوندها که از آنها کاری نمی‌آید، می‌روید توی مسجد چه کنید؟ برویم راهپیمایی کنیم. خوب، راهپیمایی سر جای خودش اما مسجد محلی است که از مسجد باید امور اداره بشود. این مساجد بود که این پیروزی را برای ملت ما درست کرد. این مراکز حساسی است که ملت باید به آن توجه داشته باشند. این طور نباشد که خیال کنند که حالا دیگر ما پیروز شدیم دیگر مسجد می‌خواهیم چه کنیم. پیروزی ما برای اداره مسجد است. ما اگر نماز نباشد و آداب اسلامی نباشد، چه داعی داریم که بیاییم خودمان را به مهلکه بیندازیم و وارد این امور بشویم؟ ما برای اسلام این کارها را …

توطئهٔ خلوت کردن تدریجی مساجد و لزوم حفظ بیشتر آنها

… کردند. مسجدها مردم را وادار کرد. پس باید مسجدها را ما شروع کنیم بشکنیم. اینکه می‌آیند مسجدها را می‌خواهند خلوت کنند، و بیچاره جوانها و متدینین ما هم اشتباهاً به خطا می‌روند، این است که مسجدها کم کم امسال یک قدری ماه رمضانش کمتر باشد، سال دیگر یک خرده کمتر. بعد از ده سال، پانزده سال دیگر هیچی بشود. آنها عجله ندارند؛ بتدریج هر چه شد. شما باید هوشیار باشید که مسجدهایتان و محرابهایتان و منبرهایتان را حفظ کنید و بیشتر از سابق. شمایی که این معجزه را از مسجد دیدید، حالا باید بروید دنبال این مرکز معجزه، نه رها کنید او را. شمایی که از اسلام یک همچو معجزه‌ای دیدید که همه قدرتها را به هم شکست، نه فقط ابرقدرتها را، قدرتهای دیگر را هم به هم شکست، ملت ما که از اسلام این معجزه را دارد نباید …

حفظ و آبادانی مساجد تکلیف امروز مسلمانان و ستاد اسلام

من امروز باید بگویم که تکلیف است برای مسلمانها. حفظ مساجد امروز جزء اموری است که اسلام به او بسته است. ماه مبارک رمضان و بعد از ماه مبارک رمضان هم، مسجدها را آباد کنید. من در مکه که مشرف بودم یک روز می‌خواستم یک کتابی بخرم که برای آن کتابفروش هم فایده داشت، ایستاده بودم، اذان گفتند، یکدفعه رها کرد و گفت که: «سنّه حنفیّه»[6] دیگر با من حرف نزد، رفت سراغ نماز. در مدینه بازار را که من دیدم بسته بود. یعنی باز بود لکن هیچ کس …

مسجد مرکز تربیت اسلامی و لزوم خالی نگذاشتن آن

این مساجد باید مرکز تربیت صحیح باشد، و مساجد بحمد الله اکثراً این طوری است. اشخاصی که در مسجد می‌روند باید تربیت بشوند به تربیتهای اسلامی. مساجد را خالی نگذارید. آنهایی که می‌خواهند نقشه بکشند و شما را دور کنند از مساجد، دور کنند از مراکز تعلیم و تربیت، آنها دشمنهای شما هستند. ماه مبارک نزدیک است. در ماه مبارک باید به قدر چندین ماه تربیت بشود: لَیْلَهُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ اَلْفِ شَهْرٍ.[10] باید در ماه مبارک تربیت و تعلیم به تمام معنا در همه بُعدهایش در مساجد باشد؛ در محافل دیگر باشد. مساجد را خالی نگذارید. اینهایی که هی صحبت این …

مسجد ستاد اسلام و تأسف از خلوت شدن مساجد

من تکلیفم این است که به ملت ایران اعلام کنم این را. الآن مسجدها را همین هرزه‌ها، مسجدها را خالی کرده‌اند، این طور که به من اطلاع می‌دهند؛ همین مسجدها که ستاد اسلام است و اسلام از توی این مسجدها، در صدر اسلام از مسجدها لشکرها بیرون می‌رفت؛ یعنی، نماز جمعه وقتی که بپا می‌شد، در نماز جمعه بسیج می‌کردند طوایف را برای مقابله با دشمنهای اسلام. مسجدها ستاد بود. اینها از مسجد صدمه دیدند و لهذا، می‌بینی که خوب آقای مسجد می‌خواهد نماز بخواند، یک عده هم نماز خوانند، یک دسته‌ای که اصل نماز را نمی‌خواهند و می‌خواهند بازی درست کنند، یک دسته‌ای جلو می‌آیند و می‌آیند آن طرف می‌ایستند. یک مردکِه‌ای که معلوم نیست وضو اصلش …

مسجد سنگر و محراب محل آغاز نبرد

… با این نمازهایی که در مسجدها می‌روند و نمی‌گذارند که مسلمانها نماز درست خودشان را بخوانند؟ با این نمازها می‌خواهند نماز را بشکنند. اینها از مسجد می‌ترسند. من تکلیفم را باید ادا کنم، به شما بگویم. شما دانشگاهیها، شما دانشجوها، همه‌تان مساجد را بروید پر کنید. سنگر است اینجا. سنگرها را باید پر کرد. «محراب» به آن می‌گویند؛ یعنی، آنجایی که حرب از آن شروع می‌شود؛ محل حرب. امروز از همه روزها برای ما- یعنی، «امروز» مقصود این وقت است، این عصر است- از همه وقت برای ما حسّاستر است؛ برای اینکه همه چیز درست شده است و شیطانها از اطراف می‌خواهند حالا که همه چیز درست شده و مایوس شدند، نگذارند اجرا بشود کارها؛ باز تهیه ببینند، و لو ده سال …

توصیه به بازاریان برای آباد کردن مساجد و نمونهٔ حجاز

… مشکلاتی که سابق بود از زمان میرزای شیرازی[1] تا حالا، مشکلات در بازارها حل می‌شد. اگر یک وقت یکی از علمای تهران به واسطه بدرفتاری دولتهای زمان قاجار می‌خواست از تهران برود، بازار می‌بست. و همان بود که آنها توبه می‌کردند و آن عالم را با التماس نگه می‌داشتند. این بازار است که باید درست توجه بکند و قشرهای مختلفی که دارد توجه بکند، و مساجد را آباد کنند و مساجد را پُر بکنند از جمعیتهای خودشان. در ممالک اهل سنت، آنکه من دیدم در حجاز، وقتی که اذان ظهر گفته می‌شود بازارها بسته می‌شود یا باز است و شُرطه[2] آن را حفظ می‌کند و می‌روند مسجد الحرام برای نماز یا مسجد النبی برای نماز.

برهم زدن نماز جماعت برای بیرون کردن روحانی از سنگر مسجد

… وقتی رضا خان می‌آید، مَطْمَح نظرش روحانیین هست؟ آن که تعلیم به او می‌داد چطور این را، اینها را مطمح نظر قرار دادند؟ چطور حالا وقتی که آقایان می‌خواهند دلسوزی کنند می‌گویند روحانیین بروند کنار؟ خوب بروند کنار، رفتند کنار. شما می‌گذارید اینها تو مسجدها باشند؟ یا اینکه تو مسجد هم وقتی که آمده است یک آقایی دارد نماز می‌خواند، یک دسته‌ای پا می‌شوند می‌آیند و می‌ایستند نماز می‌خوانند برای شکستن این نماز. برای بیرون کردن این روحانی از مسجد. می‌خواهند این سنگر را از شما بگیرند.

خالی کردن یکایک مساجد و گماردن فرد بی‌اطلاع از اسلام

… باز دو سال نگذشته این را منحرف کند و برگرداند از اسلام. اینکه نخواهد شد، لکن شیاطین نقشه می‌کشند برای صد سال بعد از این. آنها حوصله‌شان زیاد است. از حالا نقشه می‌کشند. خوب، وقتی که این نقشه عمل بشود و لو پنجاه سال، صد سال دیگر، اینها نقشه‌هایش را می‌کشند. از حالا شروع می‌کنند یکی یکی این مسجد را خالی‌اش کنند. آن مسجد را خالی کنند. آن را عوضش یک نفر آدمی که از اسلام اطلاع ندارد و نمی‌داند نماز هم چند رکعت است، می‌رود نماز می‌خواند برایشان. بعد این، یکی یکی، وقتی اینها [از بین رفت‌] بعد می‌روند سراغ یکی دیگر. ما باید در این زمان و نسلهای آتیه باید در زمانهای خودشان توجه به این داشته باشند که شیاطین در کمین‌اند.

تکلیف امروز به خالی نکردن مساجد در عصری استثنایی

فحشا و منکر را نماز، نماز خوب، فحشا و منکر را از یک امّتی بیرون می‌کند. اینهایی که در این مراکز فساد کشیده شده‌اند، اینها آن بی‌نمازها هستند. نمازخوان‌ها در مساجدند و مهیّایند برای خدمت. مسجدها را خالی نکنید. تکلیف است امروز. امروز یک روزی است استثنایی. ما در یک مقطع از عصر واقع شده‌ایم که استثنایی است.

محکم نگه داشتن و پرجمعیت کردن مساجد

… آنجا به اختلاف؟! نه، رها می‌کنید و پا می‌شوید سراغ دفاع از خودتان. این ابرقدرتها در ایران زلزله راه انداختند. نروید سراغ کارهای خصوصی خودتان و اختلافاتی که خودتان با هم دارید. نروید سراغ این. مجهز باشید. مجهز باشید، همان طوری که در اوایل انقلاب بودید. حالا هم باشید و مسجدها را محکم نگه دارید و پر جمعیت کنید.

ساختن مسجد در نخستین گام هر جا که ارتش اسلام می‌رفت

… دستور بود که تا آنها، تا آن مقابلهای ما شروع نکنند، شما بایستید؛ شروع هم این طور نبود که همان طور که آنها می‌خواستند اینها را مغلوب کنند و یک غنیمتی به دست بیاورند و یک کشوری را بگیرند اینها هم آن طور باشند. خیر، اینها می‌خواستند قلوب را به دست‌ بیاورند. ارتش اسلام هر جا رفته است و سردارهای اسلام هر جا پا گذاشتند، همان جایی که پا گذاشتند اول مسجد درست کردند. وقتی به قاهره رسیدند اول خط کشیدند برای مسجد و همه جا این طور بود؛ مسجد مطرح بود، معبد مطرح بود و ارتش اسلام برای آباد کردن مساجد و محرابها کوشش می‌کردند.