رفتن به محتوای اصلی

مستکبراناصطلاح

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

طبقهٔ برتری‌جو و صاحب قدرت در تعبیر قرآن و رویارویی آن با انبیا و مستضعفان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع اقشار مختلف مردم و عشایر (مفهوم «مستضعف» و «مستکبر»)— ۱۳۵۸/۰۳/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۳
۱۳۵۸۱۳۶۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

ایشان ذکر از مستکبرین و مستضعفین کردند؛ و من باید بیان «مستضعف» و «مستکبر» را به اندازه‌ای که در این مجلس مناسب است عرض کنم. «مستکبرین» منحصر نیستند به سلاطین، منحصر نیستند به روسای جمهور، منحصر نیستند به دولتهای ستمگر. مستکبرین یک معنای اعمی دارد؛ یک مصداقش همان اجانب هستند که تمام ملتها را ضعیف می‌شمرند و مورد تجاوز و تعدی قرار می‌دهند؛ یک مورد هم همین دولتهای‌ جائر، سلاطین ستمگر که ملتهای خودشان را ضعیف می‌شمرند و به آنها تعدی می‌کنند، دست تعدی به ملتها دراز می‌کنند. چنانچه در این پنجاه و چند سال شما مبتلا بودید و ما هم مبتلا بودیم و همه ملت مبتلا بودند. ملت را ضعیف می‌شمردند و ملت را از روی استکبار نظر می‌کردند و به ملت تعدی می‌کردند و تجاوز می‌کردند. آنها رفتند، و ان شاء الله برنمی‌گردند. امروز روزی است که خدای تبارک و تعالی به ما آزادی و استقلال مرحمت فرموده است، و ما را با این آزادی و استقلال امتحان می‌کند. ما را آزادی مرحمت فرموده است که ببیند در این آزادی ما چه می‌کنیم. ما مستقل شدیم و خداوند به ما این مرحمت را فرمود تا ما چه بکنیم: آیا ما هم از مستکبرین باشیم یا از مستضعفین؟ هر فرد، می‌شود که مستکبر باشد و می‌شود مستضعف باشد. اگر من به زیر دستهای خودم، و لو چهار نفر باشد، تعدی و تجاوز کردم و آنها را کوچک شمردم، بنده خدا را کوچک شمردم، من مستکبرم و او مستضعف؛ و مشمول همان معنایی است که مستکبرین و مستضعفین هستند. اگر شما کسانی که زیر دستتان هست ضعیف شمردید و به آنها خدای نخواسته تعدی کردید، تجاوز کردید، شما هم مستکبر می‌شوید. و آن زیردستها مستضعف. ببینیم ما از این امتحان، از این بوته امتحان چطور بیرون می‌آییم. آیا سرفراز بیرون می‌آییم یا گردن کج و شکسته؟ آیا ما با بندگان خدا به طوری که خدای تبارک و تعالی امر فرموده است رفتار می‌کنیم؟ حالا که آزاد شدیم، آزادی را وسیله برای خدمت به خلق و خدمت به خالق قرار می‌دهیم. یا آزادی را برای مخالفت با خدا و استکبار بر مردم؟

شاهدها (۱۰ پاراگراف)

معنای عام مستکبر و مصادیق آن از اجانب تا دولت‌های جائر

ایشان ذکر از مستکبرین و مستضعفین کردند؛ و من باید بیان «مستضعف» و «مستکبر» را به اندازه‌ای که در این مجلس مناسب است عرض کنم. «مستکبرین» منحصر نیستند به سلاطین، منحصر نیستند به روسای جمهور، منحصر نیستند به دولتهای ستمگر. مستکبرین یک معنای اعمی دارد؛ یک مصداقش همان اجانب هستند که تمام ملتها را ضعیف می‌شمرند و مورد تجاوز و تعدی قرار می‌دهند؛ یک مورد هم همین دولتهای‌ جائر، سلاطین ستمگر که ملتهای خودشان را ضعیف می‌شمرند و به آنها تعدی می‌کنند، دست تعدی به ملتها دراز می‌کنند. چنانچه در این پنجاه و چند سال شما مبتلا بودید و ما هم مبتلا بودیم و همه ملت مبتلا بودند. ملت را ضعیف می‌شمردند و ملت را از روی استکبار نظر می‌کردند و به ملت تعدی می‌کردند و تجاوز می‌کردند. آنها رفتند، و ان شاء الله برنمی‌گردند. امروز روزی است که خدای تبارک و …

جنگ برای نشاندن آنان، رحمت بر امت زیرسلطه و خودشان

رحمت بودن جنگهای پیامبر برای عالم جنگ‌های پیغمبر، رحمت بوده است بر عالم و رحمت بوده است حتّی بر کفاری که با آنها جنگ می‌کرده است. رحمت بر عالم است، برای این که، فتنه در عالم اگر نباشد، همه عالم در آسایش‌اند. اگر چنانچه آنهایی که مستکبر هستند، با جنگ سر جای خودشان بنشینند، این رحمت است بر آن امتی که آن مستکبر بر او غلبه کرده است. بر خود مستکبر رحمت است، برای این که اساس عذاب الهی بر اعمال ماست.

بهتر بودن مرگ امروز سران استکباری برای خودشان از مرگ دیرتر

… دارد یک زهر کشنده را به خیال این که یک شربت است، می‌خواهد بخورد. اگر چنانچه جلویش را شما بگیرید و با فشار و زور و کتک از دستش بگیرید، یک رحمتی بر او کردید و لو او خیال می‌کند که طعمه او را از دستش گرفتید و یک زحمتی برایش ایجاد کردید؛ لکن خیر، این جور نیست. اگر امروز، این سران استکباری بمیرند، برای خودشان بهتر است از این که ده سال دیگر بمیرند. اگر امروز، یک کسی که فساد در ارض می‌کند کشته بشود، برای خودش رحمتی است، به خیال این که به صورت یک تادیب، نه این است که این یک چیزی باشد که بر خلاف رحمت باشد. پیغمبر، رحمهٌ للعالمین است و تمام جنگ‌هایی که او کرده است، دعوت‌هایی که او کرده است، همه‌اش رحمت است.

نبود سر سازش در آنان و انتظار نداشتن صلح از ایشان

… است که در مقابل این قدرتهایی که ظالم بودند- منتها هر کدام در یک محیطی بودند- از آنجا شروع کردند. حضرت موسی در یک محیطی بوده از آنجا شروع کردند. لکن مقصد این بوده است که ریشه استکبار را از جهان بکنند و مردم را از این ظلمهایی که بر ایشان می‌شود نجات بدهند. از این جهت، دو طایفه به شما توجه دارند: یک طایفه مستکبرین و سودجوها و طوایفی که به آنها وابسته هستند. آنها را توقع نداشته باشید که با شما صلح بکنند، آنها هم نخواهند صلح کرد. آنها همه‌شان همان برنامه «فرعون» ها را دارند که سر سازش هیچ ندارند و یک دسته هم مستضعفین جامعه هستند که اکثریت و یک اکثریت محروم هستند، این دسته هم با شما هستند.

رفاه و غفلت مستکبران و مقایسهٔ جایگاه آنان با جان‌فشانان نزد خدا

… و از خداوند تبارک و تعالی سلامت شماها را و عزت شماها را و پایداری شماها را در راه اسلام می‌طلبم. برادرها، البته راه حق گرفتاری زیاد دارد، منتظر این نباشید که راهتان راه خدا و راه حق باشد و همیشه در رفاه باشید. آنهایی در رفاه‌اند که راهشان راه خدا نیست. همیشه امثال مستکبران که راهشان راه خدا نبوده است، و غافل از همه مراتب انسانیت بوده‌اند در رفاه بودند و در عیش و عشرت، و اشخاصی که برای خدا و بندگان خدا خدمت می‌کردند در زحمت و رنج بودند؛ لکن میزان این است که ببینیم در بارگاه حق تعالی و در پیشگاه ملتهای روشن، فرق ما بین این دو چیست. آیا مستکبران در پیشگاه خدا مقدمند یا آنهایی که در راه ملتها و در راه آمال ملتها جانفشانی می‌کنند.

منطق مستکبران: پست شمردن ملت و برتر دانستن خود

… اسلام را نگه داشته؛ و این اسلام است که با منافع آنها مخالف است. این اسلامی است که طرفدار «مستضعفین» است: و نُرِیدُ اَنْ نَمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اْستُضْعِفُوا فِی الاَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ اَئِمَّهً وَ نَجْعَلَهُمُ الوارِثِینَ[6] وعده فرموده، و عمل خواهد شد. این طبقه‌ای که آن بالانشینها اینها را پست می‌شمردند می‌گفتند طبقه پایین. منطق مستکبرین همین بود که استکبار [می‌کردند] تکبر می‌فروختند بر جامعه؛ ملت ما را طبقه پایین حساب می‌کردند. بالا کی بود؟ آقای «آریامهر» و آن دستجات خودش! آنها بالاها بودند؛ و همه شما را و همه ما را و همه ملت را حساب نمی‌آوردند. چیزی نیستند اینها!

قرار داشتن مؤمنان در همهٔ ادوار در برابر مستکبران صاحب قدرت

… کنم- می‌فرماید: مَنَّ اللهُ عَلَی المُومِنِینَ[1] که از خودشان یک کسی را فرستادم. این در مقابل آن حرفی است که عده‌ای برای منحرف کردن مردم از ادیان می‌گویند که ادیان را قدرتمندها مثل فرعون و امثال اینها درست کردند تا اینکه مردم را خواب کنند و آنها را بچاپند. در تمام ادوار، مومنین عبارت از این طبقه مقابل مستکبرین بودند که آنها دارای قدرتهای فوق العاده [بودند]. زمان حضرت موسی مومنین عبارت از یک دسته‌ای بودند در مقابل فرعون و قدرتهای فرعونی. و در آیه می‌فرماید که از خودشان، از خود مومنین، یعنی از این طبقه پایین به اصطلاح، خداوند منت بر آنها گذاشته که از این، همین طبقه مومنها- که مومنها در همه عصرها عبارت از همین طبقه پایینتر بودند- مقابل مستکبرین که طبقات بالا بودند. و این یک واقعه‌ای است که قرآن …

قیام موسی بر ضد فرعون و رسول اکرم بر ضد قریش

… را تجهیز می‌کرد با تبلیغاتی که می‌کرد، مهیّا می‌کرد، تجهیز می‌کرد بر ضد آنها؛ بر ضد مستکبرین. مستکبرین اینها را برای منافع خودشان درست نمی‌کردند، این مستضعفین بودند که از میان آنها یکی پا می‌شد و خداوند [او را] انتخاب می‌کرد و بر ضد مستکبرین قیام می‌کردند. موسی بر ضد فرعون؛ و رسول اکرم بر ضد قریشی که آن وقت همه چیز دستشان بود و در آیه این معنا را می‌فرماید. و این به مَرْئی‌ و مَنْظَر مردم بوده است که مطلبی را نمی‌شده است که خلافش بگوید نَعُوذُ بِالله.

حرکت پیامبر با یاری فقرا برای سرکوبی ثروتمندان مستکبر قریش

… زمینها. و صُفَّه‌اش هم مثل صُفَّه‌های مسجد حالا نبوده است که آجر فرش مثلًا باشد، یا با چیزهای دیگر درست شده باشد. یک زمینی بوده است قدری بلندتر مثلًا، جای آن گِل بوده یا چیز دیگر شاید. اصلًا حصیر هم نداشتند. آن وقت آنجا می‌خوابیدند و آنجا زندگی می‌کردند. اینها را حضرت بر ضد قریش و آنهایی که دارای اموال بزرگ بودند و از مستکبرین بودند، از اینها حرکت کرد و رفت سرکوبی آنها را کرد. اینکه این تبلیغات می‌شود، برای این است که اینها هر چه ضربه خورده‌اند از ادیان خورده‌اند.

رفتن مستکبران تنها مقدمهٔ رسیدن به هدف نهایی

… از زاغه‌نشینی بیرون بیایند و یک سر و سامانی پیدا بکنند، این هم ان شاء الله می‌شود و با همت همه باید بشود، لکن باز مقصد این نیست. مقصد این است که کشور ما یک کشور اسلامی باشد؛ کشور ما در تحت رهبری قرآن، تحت رهبری پیغمبر اکرم و سایر اولیای عظام، اداره بشود. رفتن مستکبرین مقدمه است. رفاه مستضعفین یکی از مقاصد اسلام است.