خرید همهٔ خمس غنایم افریقیه به بهایی کمتر از ارزش آن
… غنایم را بین مردم و نظامیان تقسیم نمودند. خمس غنایم را باید به مدینه بفرستند. در تاریخ ابناثیر دارد که خمس زیادی بوده است. البته در اینجایی که این را نقل میکند، آن نیست؛ اما در جای دیگری که داستان همین فتح را میگوید، خمس مفصلی بوده که به مدینه فرستادهاند. خمس که به مدینه رسید، «مروان بن حکم» آمد و گفت همهاش را به پانصدهزار درهم میخرم؛ به او فروختند![33] پانصدهزار درهم، پول کمی نبود؛ ولی آن اموال، خیلی بیش از اینها ارزش داشت. یکی از مواردی که بعدها به خلیفه ایراد میگرفتند، همین حادثه بود. البته خلیفه عذر میآورد و میگفت این رَحِم من است؛ من «صله رَحِم» میکنم و چون وضع زندگیش هم خوب نیست، میخواهم به او کمک کنم! بنابراین، خواص در مادیّات غرق شدند.
نامهٔ او به معاویه دربارهٔ رفتوآمد بزرگان عراق و حجاز نزد امام حسین (ع)
در زمان معاویةبنابوسفیان، مروان حکم که استاندار مدینه است، برداشت یک نامه نوشت به معاویه. «اَنَّ مَروانَبنَالحَکَمِ کَتَبَ اِلَی مُعاوِیَةَ وَ هُوَعامِلُهُ عَلَی المَدینَةِ»[19] خیلی خلاصه و مختصر. «اَمّا بَعدُ فَاِنَّ عَمرَوبنَعُثمانَ ذَکَرَ اَنَّ رِجالًا مِن اَهلِ العِراقِ وَ وُجُوهَ اَهلِ الحِجازِ یَختَلِفونَ اِلَی الحُسَینِبنِعَلیٍّ» مروان مینویسد که این [فرد] ـ جاسوس و گزارشگر را هم معرفی میکند؛ پیداست که این جاسوس از شخصیتهای معروف است؛ عمرو فرزند عثمان؛ ممکن است فرزند همین عثمان خلیفۀ سوم باشد؛ که شغل آقازادۀ ایشان در مدینه بهدست میآید که ناظر و جاسوس و مأمور پلیس کارهای حسینبنعلی است ـ به من گزارش داده: «اَنَّ رِجالاً مِن اَهلِ العِراقِ» که …
ترس او از قیام امام حسین (ع) بهسبب آگاهی از کارهای نهانی او
مروان مایل بود که هیچ سروصدایی بلند نشود که او مشغول زندگی خودش باشد؛ [اما] او برمیدارد و مینویسد که اینجا حسینبنعلی یک کارهایی دارد میکند. که به خودش مأموریت بدهند که او را بکشد؟ و دردسرهای عظیمی برای خودش درست کند؟ هرگز اینچنین نیست؛ جز این نبود که مروان میدید ماجراهای نهانی را، مروان میفهمید آنچه حسینبنعلی درصدد آن است. جاسوسها درست گزارش داده بودند و او از این میترسید که حسین قیام کند و اولکسی که لبۀ تیز شمشیر حسین، او را فراگیرد، خود مروان و قصر استانداری مروان [باشد]؛ لذا به معاویه مینویسد که منظورت را بنویس. (52/11/12)
خرید همهٔ خمس غنائم فتح آفریقا به بهایی کمتر از ارزش آن
… مردم تقسیم کردند؛ بین نظامیان. خمس غنائم را باید بفرستند مدینه. در تاریخ ابناثیر دارد که خمس زیادی هم بوده است. البته در جایی که این را نقل میکند، نیست، اما در جای دیگری که داستان همین فتح را میگوید، [میگوید] خمس مفصّلی بوده است که فرستاده است به مدینه. خمس که رسید به مدینه، مروانبنحکم آمد گفت همهاش را میخرم به پانصدهزار دینار؛ به او فروختند! اولاً پانصدهزار دینار، پول کمی نبود؛ ثانیاً آن اموال، خیلی بیش از اینها بود. یکی از چیزهایی که بعدها ایراد میگرفتند بر خلیفه، همین حادثه بود. خب البته خلیفه عذر میآورد، میگفت این رَحِم من است؛ و من صلۀ رَحِم میکنم. وضع زندگیاش هم خوب نیست، میخواهم به او کمک کنم! خواص در مادیات غرق میشدند.
اسارت مروان در جنگ جمل و وساطت امام حسن و امام حسین (ع) برای او
عدهای از آنها اسیر شدند، بسیاری فرار کردند و بعد از آنیکه اسرا را نگاه کردند، معلوم شد که دستِ باند اموی در جنگ جمل هم هست. مروانبنحَکَم که یکی از بنیامیه بود و جزو دوستان و باند نزدیک معاویه و امویها بود، در جنگ جمل به دست امیرالمؤمنین اسیر شد. متوسل شد به امام حسن و امام حسین، التماس کرد که به پدرتان بگویید من را نکُشد؛ و امام حسن و امام حسین از روی ترحم و عطوفت پیش امیرالمؤمنین وساطت کردند. حضرت مروان حکم را آزاد کرد و نجات داد، حتی از او بیعت هم نخواست. 163/4/1
اختلافافکنی مروان میان طلحه و زبیر به گفتهٔ عایشه
… کدامتان نماز میخوانید؟ بالاخره شما دو نفرید دیگر، یکی بیفتد جلو. پسر طلحه گفت که ابامحمد نماز میخواند، یعنی پدر خودش؛ پسر زبیر، عبدالله آمد گفت نهخیر، اباعبدالله نماز میخواند، یعنی پدر خودش. بین این دو جوان دعوا شد، این برای پدر خودش، آن برای پدر خودش. بالاخره عایشه اینجا پادرمیانی کرد، به مروان حکم گفت خانهخراب! تو داری بین اینها اختلاف میاندازی با این کار، برو کنار! خب، یک روز این بخواند، یک روز آن بخواند. دعوا اینطوری حل شد که یک شب ایشان برود نماز، یک شب اوشان برود نماز!
پرسش از انگیزهٔ نامهاش با توجه به تمایل والی به آسایش و بیدردسری
آنوقت آقای محمدمهدی شمسالدین[20] مؤلف کتاب ثورةالحسین ـ نویسندۀ عربی که کتابش هم کتاب بسیار خوبی است ـ میگوید فکر میکنید این نامه را مروان بیخودی نوشت؟ چرا این نامه را به معاویه نوشت؟ چرا این گزارش را داد؟ ممکن است بگویید دلش میخواست که ازطرف معاویه به او دستور بدهند تا حسین را بکشد. آیا کشتن حسین برای یک استاندار، بیدردسر تمام میشود؟ یک استاندار مایل است که در منطقۀ حکومت و استانداری او آسایش و آرامش باشد و هرکس هر کاری میکند، مردم آرام باشند و برای او دردسری درست نشود تا او هم به عیّاشی و کیّافی[21] و کار خودش برسد.
اصرار بر گرفتن بیعت بهزور از امام حسین (ع) در مدینه
… ولیدبنعُتبه[1] حاکم و استاندار حجاز، و در مدینه مستقر بود، مروان حَکَم هم حضور داشت. از حضرت بیعت خواستند، حضرت به ترتیبی خواستند قضیه را تأخیر بیندازند، گفتند باشد حالا فردا بشود، ببینیم چه خواهیم کرد؛ و اگر بناست بیعت هم بشود، در حضور جمعیت بشود. خواستند بروند بیرون، مروان حکم اشاره کرد که تو اجازه میدهی حسین برود! اگر حسین رفت، دیگر دست تو به او نخواهد رسید، بهتر است که همینجا حسین را زیر فشار قرار بدهی و بیعت بگیری. حضرت برگشتند طرف مروان، با لحن تندی گفتند که چهکسی میخواهد بهزور از من بیعت بگیرد؟ تو یا ولید؟ مگر میتوانید! به خدا قدرت ندارید چنین کاری بکنید. و بدانید که «مِثْلِی لا یُبایِعُ مِثلَهُ» خاطرتان جمع باشد؛ کسی مثلِ من با کسی مثل یزید، هرگز بیعت نخواهد کرد. …
آشفتگی عالم اسلام در دوران کوتاه حکومت او
… امام چهارم، اول یزیدبنمعاویه [حاکم] بود، و بعد در حدود چهل روز، معاویةبنیزید؛ که خودش را از خلافت خلع کرد. بعد از او مروان حَکَم، بعد از او پسرش عبدالملک مروان، و بعد از او ولیدبنعبدالملک، که امام علیهالسلام در زمان ولیدبنعبدالملک شربت شهادت نوشیدند. در زمان مروان ـ که حکومتش [حدود نه ماه] بود ـ عالم اسلام در یک بلبشوی غریبی بود، این اولِ کار.