نیاز حوزه به مدیریت متمرکز مورد حمایت مراجع، مدرسین و طلاب
حوزه احتیاج به یک مدیریّت متمرکز دارد که مورد حمایت باشد از طرف بزرگان حوزه، از طرف مراجع معظّم حوزه، از طرف فضلاى حوزه، از طرف جامعهى مدرّسین حوزه، و طلّاب، آن مدیریّت را به عنوان یک مدیریّت شامل بپذیرند. جمعى آدمهاى کارآمد بنشینند، دامنها را به کمر بزنند و از این مجموعهى عظیم که چشم جهانى به او است، آنچنان که میشود و باید و شاید، استفاده کنند. این از جملهى کارهایى است که در حوزه باید انجام بگیرد، آن وقت حوزه مثمر خواهد شد.
نداشتن دستگاه مدیریت منسجم با وجود اهمیت و حجمی بیش از هر دانشگاه
لکن آقایان! این یکى از علّتها است؛ علل دیگرى هم دارد و من از یکى از این علل میخواهم امشب یاد بکنم و روى این علّت خیلى فکر کردهام. و آن، این است که حوزه یک تشکیلاتى است که اهمّیّت و حجم آن از هر دانشگاهى به یک معنا بیشتر است امّا آن اوّلین چیزى را که هر مؤسّسهى علمىِ با این عظمت باید داشته باشد یعنى یک دستگاهِ مدیریّت مشخّص و منظّم و منسجم، ندارد. یک طلبهاى یک نامهاى به من نوشته، میگوید ما نمیدانیم به چه کسى مراجعه کنیم در حوزه! خب، امتحان را یک جایى باید بدهیم، میدهیم؛ شهریه را باید از یک جاى دیگر بگیریم، میگیریم؛ [امّا] مشکلات داریم، به هر کس مراجعه میکنیم، میگوید به من مربوط نیست! اشکالات درسى …
نیاز به مدیر کارآمد، تشکیلات اداری، بودجهٔ منظم و معاونتهای متعدد
… میبیند این آقایان با آن شأنى که دارند، با آن وضعى که دارند ــ و آنچه از یک شوراى مدیریّت برمىآید ــ خیلى کار کردند، منتها مشکل کار این است که براى ادارهى این واحد به این عظمت، امکان ندارد بتواند کارى از شوراى مدیریّت بربیاید. آن آقایان خیلى تلاش کردند. مسئله، مسئلهى شوراى مدیریّت نیست؛ یک مجموعهى مدیریّت قوى میخواهد، یک مدیر کارآمد میخواهد، یک مجموعهى ادارى و پرسنلى میخواهد، یک بودجهى منظّم میخواهد، دهتا معاونت میخواهد تا بتوانند این مجموعهى عظیم را درست کنند.
انجام کارهای جمعی و نوآوریها بر عهدهٔ مدیریت حوزه به جای کار فردی
… امروز دارند صفحهای درست میکنند از کاغذ نازکتر؛ من این را میگویم درست کنید. نوآورى کنیم. مگر میشود این مجموعهى انسانى با این عظمت، با این همه استعداد، نوآورى نداشته باشد در کتاب درسى؟ نمیشود. اینها را چه کسى باید بکند؟ این همه کارها را چه کسى باید بکند؟ این کارها را بایستى مدیریّت حوزه بکند. کارهاى فردى البتّه انجام گرفته که یک فردى، مخلصى، مصلحى، دلسوزى، کتابى نوشته، کتابى تخلیص کرده، کتاب نویى آورده، درس جدیدى گفته، مطلب تازهاى آورده، امّا کار فردى به جایى نمیرسد آقایان؛ کار باید جمعى باشد؛ باید فرض بشود بر حوزه؛ باید مثل یک قالبى گذاشته [شده] باشد.
ناکارآمدی ادارهٔ شورایی و انتخاب مدیری فاضل و مقبول نزد طلاب
… دارد. در رأس بایستى یک شوراى عالى سیاستگذارى امور حوزه وجود داشته باشد؛ پانزده نفر، دوازده نفر از فضلاى طراز اوّل حوزه که دو هفته یک بار اینها دُور هم جمع بشوند، مسائل حوزه را با هم تبادل نظر کنند براى سیاستگذارى. دیگر در جزئیّاتِ اجرائیّات داخل نشوند. این عدّه، یک نفر را به عنوان مدیر انتخاب کنند. این مدیر بایستى شرایطى داشته باشد: اوّلاً بایستى از فضلاى حوزه باشد ــ باید فاضل باشد ــ باید طلبهها و فضلا او را قبول داشته باشند؛ خارج از حوزه یا کسى که وجههى فضلى و علمى نداشته باشد، کار را مشکل خواهد کرد.
دعوت فضلای صاحب درس خارج به تعطیل سهسالهٔ درس برای پذیرش مدیریت
… این کار را به عهده بگیرند؛ سه سال. بنده بعد از رحلت امام (رضوان الله تعالى علیه) خیلى از این مسئولیّتهاى مهمّ کشور را دوساله، سهساله به این و آن محوّل کردم؛ زماندار. خیلى خوب، شما درس خارج میگویید، پنجاه نفر، صد نفر هم ــ کمتر، بیشتر ــ شاگرد دارید. خیلى خوب، این درس را تعطیل کنید سه سال محض رضاى خدا. چه ضایعهاى به عالم پدید خواهد آمد، اگر این درس تعطیل بشود؟ بیایید این مدیریّت را قبول کنید؛ یک نفر بشود مدیر.
دفتر طرح و برنامه و معاونت تبلیغ و نیروی انسانی با اختیارات و بودجهٔ کافی
یک دفتر طرح و برنامهاى [هم] باید دائم براى طرحهاى حوزه کار بکند. مرتّب بنشینند راجع به مقرّرات، آییننامهها، شکلها، کارها، هیئت حوزه، مسائل کلّى حوزه، دائم طرح بدهند. بعد این مدیر با اختیارات کافى، با بودجهى کافى، معاونتهایى داشته باشد به این شرح: یک معاونت، معاونت تبلیغ و نیروى انسانى. کار یک معاون فقط همین باشد: تربیت مبلّغ براى داخل کشور، تربیت مبلّغ براى خارج کشور، تأمین مبلّغان ثابت براى مناطق گوناگون کشور، تأمین مبلّغان فصلى براى مناطق گوناگون کشور که هر کدام از اینها کلاس میخواهند؛ کلاسهاى دورهاى کوتاه میخواهند. مثلاً امامت جمعه به نظر من چیزى نیست که فقط به علم و بیان و مانند اینها بستگى داشته باشد و چیز دیگرى نخواهد؛ امامت جمعه یک چیز دیگرى هم لازم دارد. بنشینند آن کسانى که خبرهى این کارند، اهلفنّند، میدانند امامت جمعه چه میخواهد، …
معاونت پرورشی و نیاز پرورش استعدادها به تشکیلات به جای کار فردی
… خیلى خوشفکر و نوآور هم هستند، همین را مطرح کردم، گفتم یک تعداد از این فضلا و محقّقین را شما در قم یک جایى جمع کنید، کار تحقیقى به آنها بدهید، یک بودجهاى برایش بگذارید؛ متأسّفانه تعقیب نشد، نمیشود این کارها. من ایراد ندارم که چرا فلان آقا این کار را نکرده؛ معلوم است این کارها فردى انجام نمیگیرد؛ این کارها تشکیلات لازم دارد؛ مدیریّتِ تشکیلاتى لازم دارد. یک معاونت، معاونت امور حوزههاى شهرستانها است که آن هم حالا زیاد [کار] دارد.
لزوم نظام مدیریتی با صدها کارمند تماموقت به جای شورای مدیریت، علاج مشکلات حوزه
… و معاونت انتخاب کنند. معاونین را بیاورند، آن شوراى عالى تصویب کند، تأیید کند که با نظر همه باشد. مسئولین زیردستتر را خود آن مدیر انتخاب کند. یک جامعهى عظیمى، یک ساختمان مناسبى در اختیارشان گذاشته بشود با پنجاه اتاق، صد اتاق، بیشتر، کمتر؛ یک بودجهى معیّن؛ چند صد نفر آدم که اینها مرتّب صبح بیایند دنبال ادارهى کار حوزه؛ وَالّا شوراى محترم مدیریّت، فضلاى عالىمقام، درسهاى خارج، تحقیقات علمى، شاگردِ طلبه، خب معلوم است که نمیرسند؛ ادارهى یک چنین تشکیلات به این عظمتى شوراى مدیریّتى که نیست؛ این یک نظام مدیریّتى میخواهد. آقایان! علاج آن این است. جوانهاى طلبه هم مکرّر به بنده مراجعه میکنند، فضلا هم مراجعه میکنند، نامه مینویسند، طومار مینویسند، جواب من این است که گفتم؛ حوزه این جورى درست میشود.
واگذاری تأمین کادر نهادهای سیاسیعقیدتی به معاونتی در حوزه
… روحانى میخواهند؛ در سپاه میخواهند، در ارتش میخواهند، در دانشگاه میخواهند، در تربیت معلّم میخواهند، در تربیت مدرّس میخواهند؛ کسانى باشند. آنچه در همین مدرسهى دارالشّفاء به یک شکلى دارد انجام میگیرد، یک بخشى از آن چیزى است که باید انجام بگیرد؛ شبیه این. این را همین معاونت آموزشى باید به عهده بگیرد: تأمین کادر مورد نیاز براى سیاسى ـ عقیدتىها و این تشکیلات. این یک معاونت؛ کارهایش این باشد، برنامهریزى کند، بودجه بگذارد، کارمند داشته باشد.
معاونت آموزش برای ادارهٔ مدارس، تهیهٔ متون و صدور گواهی پایاننامه
یک معاونت، معاونت آموزش در حوزهى علمیّه [است]؛ ادارهى مدارسِ تحت برنامه. مدارس تحت برنامه را اداره کنند، مدارس تخصّصى را اداره کنند، برنامهریزى کنند براى آموزش، متون آموزشى تهیّه کنند، گواهى پایاننامههاى تحصیلى را بدهند، بخواهند از طلّاب که پایاننامه بنویسند. شما آقایان چرا پایاننامه نمینویسید؟ یک نفر دانشجو، چهار سال، سه سال، پنج سال، یک دورهاى را مىبیند، بعد یک موضوعى را به او میدهند، استاد راهنمایىاش میکند، یک رساله به وجود مىآورد؛ خیلى هم خوب است. الان اگر همین آقایان طلّاب ما بعد از آنکه پنج سال، شش سال، …
معاونت تحقیقات برای تربیت محقق، رسالههای تحقیقی و مجلات علمی
معاونت تحقیقات و مطالعات؛ تربیت محقّق، رسالههاى تحقیقى، مجلّات علمى حوزه. من آن روز با جمعى از برادران مطرح کردم که ما یک مجلّهى فقه نداریم! یک مجلّهى علمى لازم داریم؛ مجلّهى فقه، که مباحث فقهى با زبان علمى فقه یعنى زبان عربى، کسى هم خواست فارسى بنویسد، مینویسد، امّا زبان اصلى مجلّه باید عربى باشد. محقّقین یک مجلّهى فقه تهیّه …
معاونت گزینش و آمار برای امور امنیتی، حقوقی، امتحان ورودی و آمار
… مىآمده، به این جوان چه ارتباطى دارد که جزو فلان گروه ضدّ دینى یا مثلاً منافق است؟ خب، مدرّس نگاه میکند، ظاهر حال را میبیند، لزوماً مأمور به تحقیق از باطن حال هم نیست ظواهر حال ایشان را [میبیند]. اینکه ملاک گزینش نمیشود؛ گزینش از اینها دقیقتر است، مهم است. مسئلهى گزینش، مسئلهى گروههاى مختلف اجتماعى در حوزه، مسائل امنیّتى، مسائل حقوقى، امتحانات ورودى در حوزه، مسئلهى نظام وظیفه؛ آمارهایى که در حوزه لازم است. ما خیلى از آمارها را نداریم.
وعدهٔ پشتیبانی مالی رهبری در صورت تشکیل مدیریت قوی
… ده پانزده نفر باید انتخاب بشوند از آدمهاى خوشفکر. وقت هم زیاد لازم نیست اینها بگذارند؛ هفتهاى یک جلسه، دوهفتهاى یک جلسه ــ بسته به کارها ــ بنشینند سیاستگذارى کنند، خطوط اصلى را معیّن کنند؛ یک دبیر فعّال هم داشته باشند که برایشان برنامهها را روان کند. بعد اینها یک مدیر قوى انتخاب کنند، با همهى وجود از او حمایت کنند، کمک مالى بشود به او؛ البتّه اگر این جور بشود، در این صورت بنده پشتیبانى مالى هم خواهم کرد. به خود آقایان ــ آقایان جامعهى مدرّسین که تشریف آورده بودند، آقایان شوراى مدیریّت که یک وقت تشریف آورده بودند ــ من همین را گفتم؛ گفتم اگر یک چنین تشکیلاتى بشود، من پشتیبانى مالى خواهم کرد و تا آنجایى که در وسع من هست، فروگذار نخواهم کرد. امّا این کارها باید انجام بگیرد.
توجه بیشتر امروز به نظامبخشی و تمرکز در ادارهٔ حوزه برخلاف اوایل انقلاب
… و بطیء و ناسازگار با ضرورت و اقتضاء است، لیکن بههرحال دارد تحول پیدا میکند. یقیناً حوزهی امروز با حوزهی اول انقلاب - حتّی دو، سه سال بعد از انقلاب - یکسان نیست. الان ارزشهایی در حوزه مطرح است که آن روز مطرح نبود؛ شاید هم این ارزشها، ارزشهای واقعی باشد. مثلاً امروز به مسألهی نظام بخشیدن به حوزه و تمرکز دادن به ادارهی حوزه و تحول حوزوی، توجه بیشتری معطوف میشود؛ اما در اوایل انقلاب متأسفانه اصلاً طلبهها یادشان نبود که چنین چیزی لازم است!