وجود مدرکهای فاقد عمق علمی با ارزش رسمی و شغلی بالا
یک مسئله، مسئلهی کیفیّت تحصیلی است که باید حتماً پیشرفت کند. این منافات ندارد با آن حرفی که گفتم «سطح ما از لحاظ کیفیّت علمی بالا است»؛ نه، الان در دانشگاههای ما مدرکهایی وجود دارد که نمیتواند حاکی از عمق علمی باشد، یعنی ارزش علمی بالایی ندارد امّا ارزش رسمی و مدیریّتی بالایی دارد؛ یعنی وقتی که این مدرک را کسی داشته باشد، از لحاظ رسمی، از لحاظ پیدا کردن کار و مانند اینها دارای ارزش است، در حالی که عمق علمی در این مدرک ملاحظه نشده و وجود ندارد.
مدرکزدگی آفت مدرک و عیب درس خواندن طلبه برای مدرک
… حوزه مدرک بدهد. حالا اسم مدرک را هر چه میخواهند بگذارند. بعضی از دوستان اعتراض کردند که چرا میگریزید از اسم دکترا و کارشناسی ارشد و اسمش را گذاشتهاید سطح سه و سطح چهار؛ اینها را من بحثی ندارم. اینها را بنشینند بحث کنند، هر جور تصمیم گرفتند، همان درست است؛ لیکن اصلِ مدرک را بنده قبول دارم، اما مدرکزدگی آفت مدرک است. طلبه برای مدرک درس بخواند، این عیب بزرگی است. این، همان خط میانهی تحول است. این، مدیریت تحول در زمینهی مدرک. مدرک بدهید، اما از مدرکگرایی و مدرکزدگی که ما همیشه آن را عیب تعلیمات جدید میدانستیم، پرهیز کنید. این یک نمونه است.
ترجیح کارگرایی بر مدرکگرایی و ارزش ورود زودتر به میدان سازندگی
… با ارزشتر از معرفت محکم کاری میخواهید القا کنید؟ حالا گیرم که همهی معارف و واژههای اقتصادی را مردم فهمیدند - خوب؛ این البته چیز خوب و مثبتی است - اما این چقدر در واقعیت زندگی تأثیر دارد؟ در حالی که اگر مردم به کار علاقه مند شدند، بسیار تأثیر دارد. از همین باب است، مسألهی کارگرایی و نه مدرک گرایی. این، چیزی است که در نمایشنامهها و در داستانها میتوانید بیاورید؛ این حقیقت را که «آن کس که زودتر وارد میدان سازندگی کشور شود، با ارزشتر است.» اگر شما یک تکنیسین بشوید، مدرک فوق دیپلم بگیرید و بیایید در بازار کار و با آن مهارت و ذوق و استعداد، یک عالم کار انجام دهید بهتر است یا مثلاً کارشناسی ارشد بگیرید و هیچ فایدهای به حال زندگی مردم نداشته باشید؛ جز اینکه بشوید عضو فلان اداره، با عنوان کارشناسی ارشد یا کارشناسی یا دکترا. پشت میزی بنشینید و چهار تا کاغذ بنویسید، بدون اینکه تأثیری داشته باشد!
مدرکگرایی و دغدغهٔ درآمد آینده بهعنوان مشکل دانشجو
مشکل سوّم همین مشکل مدرکگرایى و توجّه وافر به زندگى مادّى و اضغاث احلام[16] جوانى است که این هم مشکل دانشجو است. در حوزهها به شکل سنّتى چنین چیزى نیست، اگر چه گاهى به شکل عارضى هست، امّا جوان دانشجو که کارش علم است، کشانده شده و رانده شده به سمت اینکه به فکر آینده و به فکر دکّان آینده و به فکر کار آینده و پول و کدام رشته پُردرآمدتر است و کدام رشته توانایىهاى بیشترى به آدم میدهد [باشد]. این هم یک مشکل بزرگى است که بایستى به فکر آن بود؛ یعنى علم دارد ضربه میخورد، لطمه میخورد.
نقد پرورش نوجوانان با روحیهٔ مدرکطلبی بهجای علم
عزیزان من! آنچه لازم است، «کار» و «تعلیم» است. معلّمین عزیز! باید جوانان را بسازید. باید نوجوانان را با روحیه کار، استقلال و علمطلبی، پرورش دهید، نه با روحیه مدرکطلبی. مدرک چیست؟ مدرک به این عنوان که نشان دهد فردی دارای این معلومات است، خوب است؛ اما نمیتواند منشأ اثری شود. آنچه مهم است، علم است. علم و کار، برای جامعه لازم است. همه مردم و مسؤولین بدانند: اینکه من عرض کردم «وجدان کاری»، یک تعارف نیست. باید برنامهریزی کنند. «وجدان کاری» باید فرهنگ عمومی مردم شود. باید اگر کسی کاری انجام میدهد، فکر کند که یک نفر بالای سرش ایستاده است؛ حتّی اگر تنها، در …
نقد روش تحمیلشده و دروغین مدرکگرایی
… میدانم که واقعاً زحمت میکشید، تلاش میکنید. امروز آموزشوپرورش و کتاب درسى و کلاس و معلّم، واقعاً با گذشته طرف نسبت نیست. حالا چشمم افتاد به ایشان؛ باز هم دنبال کار این فنّىحرفهاىها باید باشید؛ فنّىحرفهاىها در گزارش شما و در بیاناتى که داشتید نبود. واقعاً از جملهى کارهاى بسیار خوب، یکى این قضیّهى مدارس فنّىحرفهاى است که دنبال بشود تا بچّهها بیایند و واقعاً زودتر وارد بازار عمل بشوند و دنبال آن روشِ تحمیلشدهى دروغینِ مدرکگرایى نباشند. این هم یکى از آن چیزهاى مهم است.