رفتن به محتوای اصلی

مداحی

نام‌های دیگر: مداح، مداحان، مداحی اهل‌بیت (ع)، دعاخوانی

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ستایشگری و مرثیه‌خوانی اهل‌بیت (ع) با شعر و صدا و وظایف و رسالت مداحان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار جمعى از مداحان اهل‌بیت (علیهم السّلام)— ۱۳۶۸/۱۰/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

برادرانی که در این رشته هستند توجّه کنند که مسئله‌ی مدّاحی، مسئله‌ی مهمّی است. مدّاحی ‌-همچنان که قبلاً هم من عرض کرده‌ام به شما در همین جلسه- ادامه‌ی راه ستایشگران برجسته‌ی اهل‌بیت در دوران اختناق اموی و عبّاسی است. قضیّه، قضیّه‌ی شعرخوانیِ فقط نیست؛ مسئله، مسئله‌ی پراکندن مدایح و فضایل و حقایق است در قالبی که برای همه‌ی شنوندگان، قابل فهم و درک و در دل آنها دارای تأثیر است. مسئله‌ی شعرخوانی، این است. لذا شما ببینید در اطراف کشور اسلامیِ آن روز، از اقصای[9] خراسان و سیستان که شیعه در اینجاها بود تا یمن و مصر ‌-کشورهای مغرب اسلامی- شیعیانی بودند که راجع به امیرالمؤمنین، راجع به ائمّه (علیهم السّلام) و راجع به فاطمه‌ی زهرا برای این و آن حرف میزدند، سخن میگفتند، حقایقی را بیان میکردند؛ [ولی] شما در بین کلمات ائمّه (علیهم السّلام) یا سیره‌ی آن بزرگواران، کمتر می‌بینید که یک نفر یا کسی را که دارای یک چنین خصوصیّتی است، مورد توجّه ویژه قرار داده باشند؛ مگر آن افراد بسیار برجسته مثل هشام‌بن‌حکم یا مؤمن‌الطّاق که اینها در بین رجال شیعه بی‌نظیر یا بسیار کم‌نظیر بودند ‌-که ائمّه (علیهم السّلام) امثال هشام و مؤمن‌الطّاق را ستایش میکردند، مورد توجّه و علاقه قرار میدادند- امّا آن کسانی که همین مدح را و همین بیان فضایل را به زبان شعر بیان میکردند، ولو آنچه میگفتند در حدّ اوج سخن هشام‌بن‌حکم هم نبود، ائمّه (علیهم السّلام) آنها را مورد توجّه و نوازش و احترام و تجلیل و تکریم قرار میدادند. علّت این چیست؟ شما ببینید امام باقر (علیه الصّلاة و السّلام) یا امام سجّاد (علیه السّلام) نسبت به فرزدق چه محبّتی را انجام داد؛ درحالی‌که فرزدق‌ -شاید بار دیگر هم من گفته باشم-[10] جزو شعرای اهل‌بیت نیست؛ فرزدق یک شاعر درباریِ وابسته‌ی به دستگاه‌های قدرت و یک آدم معمولی است ‌-یک دیوان پُر، شعر دارد از همین حرفهایی که شعرای آن روز بر زبانشان جاری میکردند؛ همین مبتذلاتی که شاعر آن روزگار آنها را داشت- لکن چون یک بار وجدان او بیدار شد و در مقابل قدرت، حق را بیان کرد، آن هم به زبان شعر، شما ببینید که امام سجّاد (علیه الصّلاة و السّلام) چه محبّتی نسبت به او انجام میدهند؛ یا بقیّه‌ی شعرائی که مربوط به اهل‌بیت بودند؛ مثل کُمِیت، مثل دِعبِل، مثل سیّد حِمیری و بقیّه‌ی کسانی که جزو شعرای اهل‌بیت محسوب میشدند و علاقه‌مند به اهل‌بیت بودند. خیلی از اینها شعرائی هستند که اگرچه نسبت به اهل‌بیت علاقه هم دارند، امّا شعرشان همه درباره‌ی اهل‌بیت نیست؛ یعنی شما دیوان دِعبِل خُزاعی را که نگاه کنید، این‌جور نیست که از اوّل تا آخر مدح اهل‌بیت را گفته [باشد]؛ نه، دِعبِل یک شاعر است؛ ولی شعر او شعر سیاسی است؛ شعری است در جهت افکار و عقاید اهل‌بیت (علیهم السّلام) و در جهت محبّت آنها؛ و او جزو پیوستگان به اهل‌بیت است؛ [این یعنی] ولایت؛ ولایت یعنی پیوستن، وصل شدن، جزو پیوستگان و موالیان اهل‌بیت (علیهم السّلام) [قرار گرفتن]. ببینید این دِعبِل و همین‌طور کُمِیت و دیگران، چقدر در دنیای تشیّع و در زبان ائمّه (علیهم السّلام) مورد احترام و تجلیلند! علّتش چیست؟ آن چیزی که جناب دِعبِل خُزاعی در قصیده‌ی «مدارس آیات خلت من تلاوة» بیان کرده،[11] یا آن چیزی که کُمِیت‌بن‌زید اسدی در قصاید سبعه ‌-قصاید «هاشمیّات»- بیان کرده،[12] یا آن حرفهایی که سیّد حِمیَری (رضوان ا‌لله‌ علیه) در اشعار خودش ذکر کرده، بیش از حرفهایی که بقیّه‌ی شیعه میگفتند و برای هم بیان میکردند که نیست؛ امّا این سخن در نظر ائمّه (علیهم السّلام) یک ارزش بیشتری پیدا میکند. چرا؟ چون شعر است. به این توجّه کنند آقایان. مگر شعر چه خصوصیّتی دارد؟ چون تأثیر شعر در ذهن مخاطب بیشتر است. گاهی یک شاعر، یک بیت شعر یا یک مصرع شعر میگوید که از چند ساعت حرف زدن یک سخنور توانا گویاتر است؛ [چون] یک بیت شعر، یک مصراع شعر در ذهنها میماند، مردم آن را میفهمند، آن را تکرار میکنند و اصلاً ماندگار میشود. و گاهی می‌بینید یک شعر آن‌قدر برای حفظ یک بنای اعتقادی یا بنای عاطفی اهمّیّت دارد که چندین کتاب آن‌قدر اهمّیّت ندارد. همین اشعار محتشم را ‌-که جزو اشعار قدیمی مرثیه و مصیبت است این دوازده بند معروف محتشم-[13] شما ببینید. با اینکه مطالبی که در این ترکیب‌بند محتشم هست، چیزی نیست که امثال آن و شبیه این مطالب را ‌-که غالباً هم چیزهای ذوقی است- در کتابها نیاورده باشند:
شما مدّاحان عزیزی که این‌جا هستید - جمعی از جماعت حاضر، یا مدّاحید یا شوق مدّاحی دارید؛ احتمالاً بعضی از جوانها در آینده مدّاحان بسیار خوبی هم بشوند - بدانید که مدّاحی و ستایشگرىِ ائمّه علیهم‌السّلام در حقیقت ستایشگری نیکی و معنویت و جهاد است؛ ستایشگری خورشید امامت و ولایت است؛ خورشید حقیقتی که سعی شد آن را بپوشانند؛ اما همین زبانهای گویا نگذاشتند. نه فقط مدّاحان و شعرا نگذاشتند، بلکه همه کسانی که در راه معرفت دینی کار کرده‌اند و همه دلهای فروزنده از محبّت اهل بیت علیهم‌السّلام در این سیزده، چهارده قرن، نگذاشتند این خورشید پوشیده بماند. روزبه‌روز ابرها را از مقابل آن خورشید، بیشتر کنار زدند تا امروز به این‌جا رسیده‌ایم. این کار باید ادامه پیدا کند و حقایق اهل بیت علیهم‌السّلام روشن شود.
مدّاحىِ رایج در بین ما، یک حرفه دو جانبه است؛ فقط آوازه‌خوانی و شعرخوانی نیست؛ ترکیب هنرمندانه‌ای از این دو مقوله است. البته من نمیدانم این شیوه از چه زمانی باب شده؛ از زمان صفویّه است، از قبل از اوست، از بعد از اوست. به‌هرحال امروز در جامعه ما رواج دارد. صدای خوش، آهنگ مناسب و شعر، سه رکن کار است. خودِ این شعر هم دو بخش دارد: یک بخش لفظ، یک بخش مضمون. اگر چهار پایه اصلىِ مدّاحی - یعنی صدای خوش، آهنگ درست، لفظ خوب و مضمون حقیقی متناسب با نیاز - کامل باشد، بهترین وسیله تبیین است و تأثیرش از منبر و درس فقهیای که ما میگوییم بیشتر است. صوت و آهنگ به وسیله خود آقایان مدّاحان تأمین میشود؛ اما لفظ و معنا باید به وسیله‌ی شاعر تأمین شود. بعضی از الفاظ، زیبا و پُرطمطراقند؛ اما حاصلی ندارند و چیزی از آنها دست مستمع را نمیگیرد. بعضی از معانی، خوب و بلندند؛ اما با الفاظ رسایی بیان نمیشوند. اینها همه میشود عیب. کسی که مدّاحی میکند، باید خودش را در روی منبر ببیند و مستمعان را کسانی مشاهده کند که میخواهند از او چیزی بیاموزند. با این نیّت و انگیزه پشت تریبون یا منبر مدّاحی قرار گیرد.

شاهدها (۱۹۹ پاراگراف)

سفارش به بهترین استفاده از خصوصیات ممتاز مداحی

سعی کنید از این سه خصوصیت ممتازی که الحمدللَّه خدای متعال به شما عنایت کرده، به بهترین وجهی استفاده کنید. شعر شما باید خوب، محکم، قوی، خوش‌مضمون و قانع کننده باشد. گاهی قصیده‌ای که شما میخوانید، به اندازه چند منبرِ یک منبرىِ خوش‌بیان تأثیر میگذارد. گاهی یک بیت شعرِ بجا به قدر یک کتاب قیمت دارد. اینها آسان و مجّانی به دست نمی‌آید. انسان باید زحمت بکشد، کار و تلاش …

لزوم پر کردن اشعار مداحی از مضامین سازنده و هدایتگر به‌جای صرف ستایش

… یریداللَّه لیذهب عنکم‌الرّجس اهل‌البیت و یطهّرکم تطهیرا[8]» هستید، هرچه میتوانید روی این نکات تکیه کنید. بخصوص از سروده‌های بعضی سرایندگان بسیار خوب استفاده کنید. امروز واقعاً شعر و سرودِ خوب و زیبایی انشاد و اجرا شد. مضامین شعر هم بسیار خوب و بینقص بود. هر چه میتوانید این اشعار و اشعاری را که برای مردم میخوانید، از این مضامین سازنده و جهت‌بخش و هدایتگر پر کنید. کافی نیست که مرتّب بگوییم این ستاره درخشنده است. گرچه این درخشندگیای که ما میبینیم، پرتوی از آن درخشندگی وصف‌ناپذیر است. از همین پرتوِ آن ستاره درخشان باید اهتدا پیدا کنیم. من عرض میکنم که بحمداللَّه دلهای جوانان ما با یاد فاطمه زهرا سلام‌اللَّه‌علیها روشن و منوّر است. من این را احساس میکنم. انسان احساس …

لزوم رعایت شرایط روضه‌خوانی، مداحی و نوحه مطابق معارف اسلامی

… نیست؛ من نسبت به همه‌ى مراسم عزادارى عرض میکنم؛ نوحه‌خوانى هم همین‌جور است، روضه‌خوانى هم همین‌جور است. مرحوم حاجى نورى[8] (رضوان الله‌ علیه) کتاب نوشت درباره‌ى شرایط روضه‌خوان؛ «لؤلؤ و مرجان در شرایط پلّه‌ى اوّل و دوّم منبر روضه‌خوانان»، اسم کتاب ایشان بود. روضه‌خوانى هم شرایط دارد؛ مدّاحى هم شرایط دارد؛ نوحه‌ى سینه‌زنى خواندن هم شرایط دارد؛ باید آن کسانى که اینها را تهیّه میکنند، میسرایند، میخوانند، مواظب باشند که درست بر طبق معارف اسلامى حرف بزنند تا این سینه‌زنى، تا این روضه‌خوانى، تا این نوحه‌خوانى قدمى باشد در راه عروج مردم به اوج قلّه‌ى افکار اسلامى؛ این امروز لازم است براى ما. و باید سعى کنند که از اباطیل و مطالب خلاف و کارهاى ناشایسته که وَهن مذهب است که بعضى‌ها باز رومى‌آورند به بعضى از کارهایى که حقیقتاً شایسته‌ى دستگاه حسین‌بن‌على (علیه ‌السّلام) نیست؛ از اینها بایستى اجتناب بشود.

گنجاندن دستورات و احادیث حضرت زهرا (س) دربارهٔ نماز و مسائل دینی در شعر و سخن

امیدواریم خدای متعال از شما قبول کند. بحمدالله شما در راه او هستید. در این شعرهایی که در محافل و مجالس می‌خوانید و محبت فاطمه‌ی زهرا سلام‌الله‌علیها را با این بیانات و گفته‌ها و شعرها و سرودها در دلها می‌گنجانید، یک چند بیت از دستورات آن بزرگوار را هم، حتماً چاشنی کارتان کنید. این احادیثی را که از آن بزرگوار درباره‌ی نماز و مسائل گوناگون دینی نقل شده، در زبان شعر بگنجانید. اگر شعر هم ندارید، با همان زبان نثر، دو کلمه بگویید، تا آن محبتی که فاطمه‌ی زهرا سلام‌الله‌علیها در دلها دارد، با بیان شما مشتعل شود.

بهره‌گیری از محبت برانگیخته برای آموزش معارف و دستورات عملی حضرت زهرا (س)

این بیت، وصف حال شماست. از محبتی که در دلها برمی‌انگیزانید، برای فرا گرفتن دو کلمه از معارف فاطمه‌ی زهرا سلام‌الله‌علیها و دستورات عملی آن بزرگوار استفاده کنید.

لزوم استفاده از مداحان و خوانندگان خوش‌صدا در برنامه‌های عزاداری

آن‌جاهایی هم که سینه‌زنی و نوحه‌خوانی هست، از مداح خوش‌صدا استفاده کنید. گاهی آدمهای بدصدایی میآیند و شما صداهای ناهنجار نکره‌یی را در آن‌جا میگذارید که با شنیدن این صداها آدم ناگهان از جا میپرد و اصلاً بدش می‌آید که این صداها چیست! بروید خواننده‌های خوش‌صدایی را بیاورید و در برنامه‌های خودتان از صدایشان استفاده کنید. همین خواننده‌های معمولی بیایند شعر عزاداری بخوانند، یا در مدح ائمه شعر بخوانند؛ مگر ننگشان میکند؟! شعرای بزرگ ما در مدح و عزای ائمه شعر گفته‌اند. این دوازده بند محتشم، از لحاظ هنر شعری، جزو شعرهای درجه‌ی یک است. محتشم، دیگر هم شعر به این خوبی ندارد. من دیوان …

انتقال سیرهٔ فاطمه (س) به مردم با هنر مداحان و پرهیز از اشعار نامفهوم

حالا چرا به شما این حرفها را گفتم؟ چون شما مدّاحید؛ باید شما بروید این حرفها را در مدحهایتان در مجالس فاطمه‌ى زهرا به مردم بگویید؛ وَالّا وضع شماها که خب معلوم است چه‌ جورى است. اینها را بگویید درباره‌ى فاطمه‌ی زهرا (سلام الله‌ علیها) و کارى کنید با آن ذوق و هنر و صداى خوش و لحن مطلوب و کیفیّت جذّاب خوانندگى‌تان که دلهاى ما مستمعان را به این حقایق نزدیک کنید. اگر فرض کنیم ما ابیاتى هم بگوییم در مقامات معنوى فاطمه‌ى زهرا (سلام الله‌ علیها) که مستمع ما چیزى هم از آن نفهمد و سر در نیاورد، معلوم نیست که او را به فاطمه‌ى زهرا نزدیک کند. ما لازم است به این خانواده روزبه‌روز نزدیک‌تر بشویم و ملّت ما از این طریق خواهد توانست رسالت خود را عمل کند. این‌جورى میتواند این ملّت، آن پیام بزرگ را به دنیا برساند.

بهترین پیونددهندگان حلقهٔ عمل به حلقهٔ محبت اهل‌بیت

از اینجا قسمت دوّم است که مربوط به شما است؛ بهترین کسانى که میتوانید حلقه‌ى عمل را به حلقه‌ى محبّت وصل کنید و یک سلسله و زنجیره‌ى واقعى به ‌وجود بیاورید، شما مدّاحان و گویندگان فضایل اهل‌بیت هستید. اوّلاً تا کسى اهل محبّت نباشد، قاعدتاً وارد این وادى که شما هستید نمیشود؛ لابد آن کسى که قدم در این وادى میگذارد، یک مایه‌ى محبّتى در او هست، یک استعداد و قابلیّتى در او هست؛ آنچه وظیفه‌ى هر انسانى است، این است که سرمایه‌ها را زیاد کند. اوّلاً سعى کنید این …

نقش والای مداحان و لزوم گنجاندن موضوعات هر دوره در اشعار

این حالا آن مقدّمه‌ى امر؛ آنچه اصل قضیّه است این است که شما که آن محبّت را از درون خود میجوشانید، از کلمات دیگران، از اشعار شعرا، از سروده‌هاى خوب، بعضى از سروده‌هاى خودتان استفاده میکنید و آن را بیان میکنید، نقش بسیار بسیار والایى دارید. بارها بنده این چند سالى که مثل امروزى را در خدمت برادران بوده‌ایم، این حرفها را گفته‌ایم و سابقه و تاریخچه‌ى این مدّاحى و مدح اهل‌بیت و خاندان پیغمبر و مانند اینها را بیان کرده‌ایم؛ توصیه‌هاى زیادى هم عرض شده که آنها را نمیخواهیم تکرار کنیم؛ آنچه میخواهم عرض بکنم، این است که برادران چند موضوع را در هر بُرهه‌اى از زمان در نظر بگیرند و این موضوعات و مطالب را هم در خلال اشعارى که به‌ مناسبت مدح یا مصیبت یا نصیحت داده میشود به مردم، در جامعه بپراکنید. امتیاز شما بر گوینده‌ى نثر به این است که شما از دو هنر شعر و خوانندگى براى تفهیم و القاى مطلب استفاده میکنید؛ [این] چیز مهمّى است.

خوانندگی مدح هنری آموختنی و تفهیم شعر به مستمع جوهرهٔ آن

… و افزایش پیدا کند. مردم زبان شعر را بهتر میخواهند امّا مثل زبان نثر نمیفهمند؛ بخصوص اگر شعر، شعر بالایى باشد. شما باید این را بفهمانید؛ فهماندن آن به این نیست که آدم با صداى خوب بخواند؛ خب، خیلى‌ها شعر را با صداى خوب میخوانند، مستمع هم نمیفهمد که چه گفت! باید بفهمانید؛ این فهماندن همان هنر مدّاحى است. شعر را با هنرِ خواندنِ براى تفهیم همراه [کنید] که البتّه غالباً با صداى خوب هم همراه است؛ [اگر] هم نباشد، همان کیفیّت خواندن، جبران صداى خوب را میکند؛ از خیلى از خوش‌صداها هم گاهى ممکن است کسى بهتر و جاافتاده‌تر و شیرین‌تر تلقّى بشود؛ از این باید استفاده کنید براى پراکندن بهترین معارف اسلامى در باب اهل‌بیت و غیر آن.

لزوم معقول بودن محتوا و اتکای آن به اصول و واقعیت‌ها

آنچه مهم است، دنبال این نباشید که [فقط] آن چیزى را که در متن تاریخ است و اثبات شده است بخوانید؛ چون هیچ ‌چیز نمیتوانید بخوانید، یک چند جمله‌اى [فقط میتوانید بخوانید]. تازه آنچه در لهوف ابن‌طاووس [هم] هست، خبر واحد است. چیزى را بخوانید که معقول باشد؛ این را توجّه کنید. البتّه نه اینکه انسان هر چه معقول است، از خودش بسازد و بخواند؛ نه، متّکى کنید به اصول و واقعیّتهایى. البتّه گزاره‌ى هر حدیثى وقتى هنرى باشد، با یک پیرایه‌هایى همراه خواهد بود؛ آن پیرایه‌ها ایرادى ندارد منتها به شرطی که آن پیرایه‌ها همه چیز نشود ــ توجّه کردید ــ اصل را بایستى از واقعیّتهایى که هست گرفت؛ منتها آن را با بیان هنرى، پیرایه‌ى لازم بخشید و گفت. …

زبان خوب، محتوای حکمت‌آمیز و هنر تفهیم به‌عنوان ارکان مداحی

… توحید، نبوّت، ولایت ــ [استفاده کند]. در[باره‌ی] همه‌ى اینها هم شعر هست؛ این ‌قدر شعر خوب و حکمت‌آمیز وجود دارد در زبان فارسى که اگر کسى بخواهد ده سال تکرارى نخواند، میتواند در تمام موضوعات، شعرهاى خوب بیرون بیاورد؛ از شعراى قدیم بگیرید تا شعراى امروز. پس زبان خوب، شعر خوب و محتواى حکمت‌آمیز ــ اعمّ از اعتقاد و اخلاق و مصیبت و مدح و مسائل اجتماعى و مسائل انقلاب و امثال اینها ــ و سوّم، هنر تفهیم. هر آهنگى، هر آوازى به درد شما نمیخورد؛ آهنگ و آواز خاصّى به درد شما میخورد؛ آن‌ هم با شیوه‌ى بیان خاصّ مدّاحى. اگر کار مهم نبود، من معطّل نمیشدم در بیان این جزئیّات، امّا کار خیلى مهم است. بحمدالله‌ بسیارى از برادرها را ما دیده‌ایم در طول سالهاى متمادى که این …

خدمت بزرگ خواندن شعر خوب و پرمحتوا با صدای خوش

حالا اگر یک مدّاحی از شما آقایان مدّاحها، بتواند یک شعر خوب را ‌-که این شرط اوّلش است، شعرِ خوب؛ اگر شعرِ خوب نبود، همه‌ی این فضایلی که بنده ذکر کردم که اثر میگذارد در دلها، هیچکدام نخواهد بود؛ این را بدانید- که دارای محتوای خوب، الفاظ زیبا و مضمونی که مورد نیاز است، با صدای خوبی بخواند، شما ببینید چقدر خدمت بزرگی است. بسم‌ا‌لله‌! این گوی و این میدان. آن کسانی که این خصوصیّات را داشته باشند، اگر یک قصیده بخوانند در آنجایی که باید، با زبانی که باید، با قالب و محتوایی که باید، با حنجره‌ای که باید ‌-البتّه این حنجره، مسئله‌ی مستحبّی و نافله‌اش است، فریضه‌اش همان شعر است؛ البتّه اگر با …

لزوم مفاهیم بلند اسلامی مانند توحید و نبوت در اشعار مدحی

البتّه چه چیزی باید در این اشعار باشد؟ همان‌طور که عرض کردیم، یکی از چیزهایی که باید باشد عبارت است از مفاهیم بلند اسلامی؛ مثلاً در باب توحید یا در باب نبوّت. و بهترین اشعار قدما در باب توحید و نبوّت، همین مدایحی است که شعرای بزرگ ما در مقدّمه‌ی دیوانهایشان، در مقدّمه‌ی مثنوی‌هایشان ذکر کرده‌اند و گفته‌اند؛ این اشعار شعرای برجسته، که مضامین قوی و حقیقتاً روشنگر [دارد] که انسان [میتواند] پیغمبر را، یا امام را، یا فاطمه‌ی زهرا (سلام ا‌لله‌ علیها) را با مضمون این اشعار بشناسد. نمیگویم درست بشناسد ‌-چون ماها که نمیتوانیم آن بزرگوارها را درست بشناسیم- در همان حدّی که …

منصب پرتأثیر مداحی و لزوم ضوابط و مرکزی برای تشخیص صلاحیت

… جامعه و ذهن مردم دارد. [باید] یک حدودی پیدا کند؛ بدانید چه کسی مدّاح است، مقدّمات کار مدّاحی او چیست، چقدر شعر میداند، چقدر حفظ است، چقدر میتواند بخواند؛ این خصوصیّات را یک مرکزی [تشخیص بدهد]؛ یا از این مراکز مرسوم یا خود شماها؛ به یک کیفیّتی فکرش را بکنید. این چیزی است که دنیای امروز و نیازهای جامعه‌ی امروز غیر از این را برنمیتابد، غیر از این را قبول نمیکند؛ باید این‌جور باشد، بایستی آن کسانی که این منصب را رسماً به عهده میگیرند و لباس مقدّس ستایش اهل‌بیت (علیهم السّلام) را بر تن میکنند و مردم اینها را به این عنوان می‌شناسند، یک خصوصیّاتی داشته باشند، یک مرکزی باشد که اینها را با این خصوصیّات تشخیص بدهد و صحّه بگذارد. امیدواریم که خدای متعال به شماها توفیق بدهد.

مسئولیت مداحان در حفظ و جهت‌دهی عشق مردم به ائمه (ع)

… کسی در این حدّ از مقام، این‌قدر به این مسئله اهتمام بورزد، نشان‌دهنده‌ی عظمت مسئله است. این عاطفه‌ی مردم ما و پیوندشان با ائمّه (علیهم السّلام) و عشقشان -که در شادی آنها حقیقتاً شاد میشوند و در عزای آنها حقیقتاً محزون و غمگین میشوند- چیز بسیار مهمّی است. حفظ این و تقویت این و پالودن[26] و پیراستن این و جهت دادن و هدایت این، بر عهده‌ی کسانی از برگزیدگان است؛ از جمله همین سلسله‌ی محترم مدّاحان که دارای این منصب عالی هستند.‌ان‌شاءالله‌ خداوند به شماها توفیق بدهد؛ و توفیق بدهد که این راه را ما و ملّتمان تا آخر بپیماییم و ‌ان‌شاءالله‌ شماها را مشمول الطاف و مورد نظر ائمّه‌ی هداة مهدیّین (علیهم السّلام) قرار بدهد.

لزوم افزایش معرفت سینه‌زنان با شعر و نوحه

من می‌خواهم برای همیشه توصیه کنم؛ یعنی واقعاً به فکر باشید که وقتی شعر می‌خوانید یا دَم می‌دهید تا مثلاً در نوحه‌خوانی سینه بزنند، چیزی بگویید که آن‌کس که سینه می‌زند، بر معرفتش بیفزاید، یک چیز جدیدی بفهمد. بله، می‌شود گریه گرفت و مصیبت‌خوانی کرد، بدون بصیرت؛ این‌هم یک مرحله‌ای است، بلاشک یک مرحله‌ای از فضیلت است؛ اما آن فضیلت برتر، آن هدف اعلا، آن غایت‌القُصویٰ[14] از همۀ این مقدمات، این است که ما بصیرت‌هایمان افزایش پیدا کند؛ نسبت به ائمه، نسبت به قرآن، نسبت …

اثبات حقانیت و بیان فضایل و درس‌های زندگی اهل‌بیت در اشعار دوران معصومین

شما ببینید مداحان اهل‌بیت علیهم‌السلام در دوران حیات معصومین علیهم‌السلام بر روی چه چیزهایی تکیه می‌کردند. شعر دعبل، شعر کمیت، شعر فرزدق، این شعرهایی که ائمه علیهم‌السلام اینها را تشویق کردند، بر روی چه چیزهایی تکیه می‌کردند. شما نگاه کنید ببینید؛ محتوای این اشعار یا اثبات حقانیت اهل‌بیت است با دلیل، با استدلال ـ استدلالی که در کسوت زیبا و لطیفِ شعر، خودش را نشان می‌دهد ـ یا بیان فضایل اهل‌بیت علیهم‌السلام یا بیان درس‌هایی که از زندگی آن بزرگواران می‌شود گرفت. (87/4/4)

پراکندن فضایل و حقایق در قالبی فهم‌پذیر و اثرگذار، نه صرف شعرخوانی

قضیه، فقط قضیۀ شعرخوانی نیست؛ بلکه مسئله، مسئلۀ پراکندن مدایح و فضایل و حقایق، در قالبی است که برای همۀ شنوندگان، قابل فهم و درک، و در دل آنها دارای تأثیر است. لذا شما اطراف کشور اسلامیِ آن روز ـ از اقصای خراسان و سیستان تا یمن و مصر و کشورهای مغرب اسلامی ـ را ببینید، شیعیانی بودند که راجع‌به امیرالمؤمنین و سایر ائمه علیهم‌السلام و نیز راجع‌به فاطمۀ زهرا سلماا‌الله‌علیها حرف می‌زدند و سخن می‌گفتند و برای این‌وآن، …

توان مداحان برای تبیین و پاسخ به شبهه‌افکنی دشمن

… حالا یک مقداری در خبرهای آشکار هست که شما هم می‌بینید، یک مقداری‌اش هم در خبرهای آشکار نیست که ما اطّلاع داریم. برنامه‌ریزی میکنند و پول خرج میکنند برای اینکه ذهنیّتها را منحرف کنند از حقیقت. چه کسی باید جواب بدهد؟ چه کسی بایستی این خطّ کج را مستقیم کند؟ چه کسی بایستی تبیین کند؟ شما جزو کسانی هستید که میتوانید این کار بزرگ را انجام بدهید.

انتقال منطق دلنشین در برابر ترساندن دشمن در قالب شعر و آهنگ مداحی

… کردن. خدای متعال به خاطر این قضیّه وحی نازل کرد؛ آیه‌ی قرآن [میفرماید:] «اِنَّما ذٰلِکُمُ الشَّیطانُ یُخَوِّفُ اَولِیاءَهُ فَلا تَخافوهُم»؛[8] این شیطان است که دوستان خودش را دارد میترساند، از آنها نترسید. مشت محکم قرآن بر دهان منافقین وسوسه‌کننده فرود آمد. امروز این «اِنَّما ذلِکُمُ الشَّیطان» را شما باید بگویید؛ اصحاب ادب و شعر و فکر بنشینند و فکر کنند؛ منطق قابل قبول و دلنشین برای مخاطب درست کنند در لباس شعر، با آهنگ مدّاحی، و در جایگاه معتبر مدّاحی‌گری و ستایشگری اهل‌بیت، آن را به مردم منتقل کنند. «اِنَّما ذلِکُمُ الشَّیطانُ یُخَوِّفُ اَولِیاءَه».

جلسهٔ مادحان اهل‌بیت (ع) جلسهٔ تبیین مجاهدانه

من یک مطلبی را آماده کرده‌ام درباره‌ی مسئله‌ی «جهاد تبیین»؛ چرا؟ چون این جلسه متشکّل از کسانی است که میتوانند پیشروان «جهاد تبیین» باشند. جلسه‌ی مادحان اهل‌بیت و ستایشگران مکتب اهل‌بیت (علیهم السّلام) جلسه‌ی بیان تبیین مجاهدانه است. بحث من امروز این است؛ حالا هر مقداری که توانستیم و وقت بود.

انتظار انتقال دقیق معارف از جامعهٔ متعالی و تحصیل‌کردهٔ مداحان

… معارف دینی دقّت بشود. خوشبختانه امروز بسیاری از مدّاحان عزیز ما از قشرهایی هستند تحصیلکرده، درس‌‌خوانده، مراتب علمی گذرانده، عربی‌دان، عربی‌فهم، خیلی‌هایشان با قرآن مأنوس، با روایات مأنوس. امروز این[جوری] است دیگر؛ جامعه‌ی مدّاحی ما مثل دوره‌ی جوانی ما نیست. جامعه‌ی مدّاحی جامعه‌ی متعالی و بلندمرتبه‌ای است؛ توقّع ما این است که معارف را دقیق، درست، با همان ابزار بسیار ممتاز مدح و مرثیه، به طرف مقابل منتقل کند؛ توقّع ما این است.

افتخار مداحان به مدح اهل‌بیت و لزوم تأمین شرایط آن

… صدّیقه‌ی کبریٰ (سلام الله علیها)، فضا را انباشته؛ خدا را شکر! محبّت و ارادت و شوق دلهای پاک شما به اُمّ الائمّة النّجباء قطعاً تأثیرات بنیانی خواهد داشت در همه‌ی اموری که در پیش داریم در زندگی‌مان؛ در امور شخصی، در امور عمومی، در آینده‌ی این کشور. من در جمع شما مدّاحان اهل‌بیت (علیهم السلام) که حقیقتاً مفتخرید به اینکه مدّاح این بزرگواران هستید ــ که «مادحِ خورشید مدّاحِ خود است»[3] ــ مایلم اوّلاً یادآوری کنم افتخار بزرگ شما را؛ افتخار کنید به این خصوصیّت و سعی کنید همه‌ی شما شرایط مدّاحی این انوار مقدّسه را هر چه بیشتر تأمین کنید، هم در خودتان، هم در مستمعینتان.

لزوم توجه مداحان به شعر خوب و محتوای درست با هم

… رها کرد؛ این میگوید من مأیوس نمیشوم. قشنگ بود، ولی غلط بود؛ یعنی خدای متعال، ذات اقدس الهی (جلّ جلاله)، ناز کرده گفته «لَن تَرانی»! نه، «لَن تَرانی»، «لَن تَرانی» است دیگر؛ در کلام خدا مبالغه وجود ندارد. خب شعر به این قشنگی است، امّا مضمون، مضمون نادرست. پس ما اینجا دو چیز داریم: یک شعر خوب، یک مضمون خوب و محتوای خوب که همه‌ی اینها را شما باید در نظر بگیرید.

یاری احساس‌برانگیزی مداحی به کشور در معرکه‌های حساس

خب، همین حالت احساس در معرکه‌های حسّاس کشور به داد کشور رسید؛ یکی‌اش دفاع ‌مقدّس. در دفاع مقدّس، این مدّاحها بودند، این شعرگوها بودند، این شاعرهای خوب بودند که واقعاً توانستند فضا را آماده کنند برای آن حماسه‌ی بزرگ. من این بیت شعر را بارها در مورد همین مسئله تکرار کرده‌ام:

لزوم مبانی معرفتی مستحکم در مداح برای معرفت‌بخشی به دیگران

اگر خود انسان مبانی معرفتی مستحکمی در درون نداشته باشد، بعید است که بتواند در دیگران معرفت ایجاد کند. خودمان را [تقویت کنیم]. شماها جوانید، شماها باحوصله‌اید، شماها وقت دارید؛ مطالعه کنید، کتاب بخوانید؛ هم کتاب شعر، هم کتاب نثر؛ کتابهای شهید مطهّری را بخوانید، کتابهای اخلاق را بخوانید، کتابهای حدیث را بخوانید، تفسیر بخوانید. ما تفسیرهای خوبی داریم؛ اگر به …

به‌روز بودن و داشتن تحلیل حوادث، شرط دیگر مداحی

یک شرط دیگر این است که به‌روز باشید. شرایط جهانی روزبه‌روز دارد تغییر پیدا میکند. به‌روز باشید، [تحلیل] حوادث را در حیطه‌ی ذهن خودتان و در حیطه‌ی فکر خودتان حاضر و موجود داشته باشید. عزیزان من! ما امروز یا مواجه با یک پیچِ تاریخیِ مهم هستیم یا در دلِ یک پیچِ تاریخیِ مهم داریم حرکت میکنیم؛ این دوّمی شاید درست‌تر باشد. دنیا دارد تغییر میکند، [آن هم] تغییرات اساسی؛ تغییرات اساسی و بزرگ را نمیشود در ظرف یک هفته و یک ماه و یک سال فهمید؛ اینها بتدریج …

پرهیز از آهنگ نامناسب و حفظ هویت مداحی در جذب جوانان

… جوانان نجات‌بخش باشد و آنها را نجات بدهد؛ میتواند برای بعضی‌ها تعالی‌بخش باشد. بنابراین یکی از اهداف جلسات مدّاحان ما و در ذهن مدّاحان ما، جذب جوانان است؛ این بسیار کار خوبی است، منتها من این را میخواهم عرض بکنم که مواظب باشید جذب جوانها به هر قیمتی نباشد؛ این جور نباشد که برای اینکه این جوان خوشش بیاید، ما فلان آهنگ نامناسب را مثلاً فرض کنید در شعر مدح یا شعر مصیبت به کار ببریم. جذب لازم است، واجب است، مفید است، امّا با حفظ ساختار صحیح. مراقب باشید که به مناسبت اینکه انسان میخواهد جوانها را جذب کند، ترکیب مدّاحی و آن حقیقت و هویّت مدّاحی از بین نرود.