حدس ترجمهٔ رمان زولا در بحبوحهٔ جنگ برای شکستن روحیهٔ مردم
حالا شما ببینید در زبان فارسى چند رمان بلند براى جنگ نوشته شده؟ آقاى مهندس چمران! شما که اهل هنر و فضل و عِلمید بحمدالله، هیچ نوشته شده؟ بله، ضدّ جنگ نوشته شده؛ رمان بلند ضدّ جنگ نوشتند! آن کسانى که حتّى همین کتاب امیل زولا را در بحبوحهى جنگ ترجمه کردند براى اینکه چهرهى خستهى یک سپاه شکستخورده را نشان میدهد که به اعتقاد من ــ یعنى آن وقت که حدسم این بود؛ حالا شاید هم سوءظن بوده انشاءالله، واقعیّت نداشت ــ براى شکستن روحیهى مردم ما در جنگ [بود]. مخالفین جنگ راجع به جنگ رمان بلند نوشتند علیه جنگ! گفت که پدران ما در جنگهاى صدر اسلام شرکت داشتند؛ گفت بله، شرکت داشتند از آن طرف! حالا از آن طرف متأسّفانه چیزهایى نوشتند؛ [از طرف] ما نه.