درخواست از مسئولان برای گنجاندن آب و هوای سالم و جنگلها در متن برنامهها
من خواهش میکنم مسئولینی که در بخشهای مختلف هستند، به این نکته توجه کنند که نگاه به مسئلهی آب و هوا، نگاه به مسئلهی غبار، نگاه به مسئلهی دود، نگاه به مسئلهی هوای سالم، نگاه به مسئلهی آب سالم، نگاه به محیط زیست سالم، نگاه به مسئلهی جنگلها، نگاههای اصلی است؛ اینها را در متن برنامهها، در مجاری همهی برنامههای زندگی بگنجانند.
شاخص اساسی در ساخت موتورها و دستگاههای صنعتی
یک مسئله هم مسئلهی محیط زیست است - که من حالا اینجا در خلال گزارشها شنیدم که به مسئلهی محیط زیست توجه میشود و میخواهم روی این مسئله تأکید کنم - یعنی یکی از شاخصهای اساسیای که در ساخت موتورها و همهی دستگاههای صنعتی باید مورد توجه باشد، مسئلهی محیط زیست است. تخریب محیط زیست، از آن چیزهائی است که ضربهاش را یک ملت، یک منطقهی جغرافیائی، گاهی همهی دنیا در وقتی احساس میکنند که دیگر قابل جبران نیست. مسئلهی محیط زیست، بسیار مسئلهی مهمی است. اسلام هم بر روی محیط زیست خیلی تکیه کرده است. حفظ محیط زیست، رعایت محیط زیست، این چیزی که امروز دنیا به آن دست یافته، از جملهی چیزهائی است که جزو تعالیم اسلام است. این هم نکتهی بسیار مهمی است که بایستی مورد توجه قرار بگیرد.
حفاظت محیطزیست و احیای منابع طبیعی در آمایش سرزمینی
ـ حفاظت محیطزیست و احیاى منابع طبیعى.
تخریب محیط زیست معلول نابرابری اجتماعی و عامل تضییع حقوق انسانها
تخریب محیط زیست معلول نابرابریهای اجتماعی و استفاده غلط از طبیعت و یکی از عوامل تضییع حقوق انسانها است. متأسفانه در جهان امروز اقلیتی مرفه و ثروتمند از همهی امکانات و مواهب طبیعی و سالم بهرهبرداری میکنند ولی اکثریت ملتها محکوم به زندگی در شرائط محیطی آلوده و غیر بهداشتی و تن دادن به عوارض سوء و انواع بیماریها و پذیرفتن بلا و مصیبت و مرگ و میراند.
مسئولیت کشورهای صنعتی در وارد کردن بیشترین آسیب به طبیعت
کشورهای صنعتی بیشترین آسیب را به طبیعت و محیط زیست وارد ساخته و به حقوق سایر کشورها تجاوز نمودهاند و در اثر سیاستهای خود، بیماری و فقر و ویرانی را بر بسیاری از انسانها تحمیل کردهاند.
ضعف آگاهی و سازوکار قانونی صیانت از محیط زیست در کشور
شیوههای ناصحیح و غیر عادلانه در تعامل با طبیعت و آلوده ساختن محیط زیست در کشورمان نشاندهنده فقدان آگاهیهای زیست محیطی و ضعفساز و کارهای قانونی در صیانت از محیط زیست و جلوگیری از آلوده ساختن آنست. برای از بین بردن این نقیصهی بزرگ و اساسی باید آگاهی افراد نسبت به مسائل زیست محیطی افزایش یابد و مدیریتهای کلان در ایجاد ساختار مناسب همراه با الزامات قانونی برای رعایت حقوق عمومی تلاش کنند و انگیزهها و حساسیتها را برای مقابله با آلایندهها بالا ببرند.
بیان جامعترین دیدگاه و صحیحترین شیوهٔ تعامل با طبیعت در اسلام
در اسلام، جامعترین دیدگاه و صحیحترین شیوهی تعامل با طبیعت و محیط زیست بیان گردیده است.
نگاه عاطفی و اخلاقی و معنوی اسلام به طبیعت و اصول عادلانهٔ بهرهبرداری
نگاه اسلام به طبیعت و محیط - اعم از جاندار و بیجان - عاطفی، اخلاقی، معنوی و هدایتگرانه است و برخورداری از مواهب طبیعی نیز بر پایهی اصولی متین، عادلانه، حکیمانه، متوازن و سازنده استوار گردیده است. هدف متعالی اسلام برخوردار ساختن همهی نسلها از نعمتهای الهی و ایجاد جامعهای سالم و بدور از فاصلهی طبقاتی و مستعد برای رشد و شکوفائی است و الزامات شرعی برای حفظ تعادل و توازن در استفاده از مواهب طبیعی با پرهیز از زیادهروی و مقیّد به عدم اضرار به غیر فراهم …
وظیفهٔ مسئولان در آگاهیبخشی، رفع خلأهای قانونی و برخورد قاطع با متخلفان
شایسته است مسئولان محترم برای ارتقاء سطح آگاهی و حساسیت عمومی در رابطه با محیط زیست تلاش و خلاءهای قانونی را پر کنند و دستگاههای مسئول با دقت نسبت به اجرای قوانین مراقبت نمایند و با متخلفان بطور قاطع برخورد کنند و قوه قضائیه با ساز و کار مناسب به تخلفات زیست محیطی رسیدگی کند. امیدوارم این همایش در پیشبرد اهداف انسانی خود موفق شود و زمینهی برخورداری عامه مردم از مواهب طبیعی و محیط زیست سالم را فراهم سازد.
حیاتی بودن حفظ محیط زیست و منابع طبیعی، نه مسئلهای تجملاتی
… و طبیعی - مانند درخت و آب و خاک - نجات دهیم. البته کارهای بسیار خوبی شده است - مقداری را من میدانستم، مقداری هم امروز در اینجا اطّلاع پیدا کردم - اما این کارها را باید به طور جدّی دنبال کنیم. باید درمراحل عملی، با اصرار به دنبال تحقّق اهداف سازنده باشیم. برای ما مسأله محیط زیست یا حفظ منابع طبیعی، مسألهای تجمّلاتی و درجه دو نیست؛ یک مسأله حیاتی است. در تلاش ما برای توسعه کشور، اولویّت باید در این بخش باشد. تکیه هم باید روی این بخش باشد. حتّی گرایش به صنعت باید با توجّه به این بخش باشد تا کشور بتواند استفاده کند؛ تا ما که کشوری هستیم بهطور طبیعی از طبیعتِ خوب و مناسب برخوردار - بههرحال امکانات اقلیمی …
بهرهمندی محیط زیست از کاشت درخت و نیاز انسان به آن
یک جنبهی دیگرش این است که عامل سلامت هوا است. درخت و کشتزارها و سبزیجاتی که خدای متعال از زمین میرویاند، تأثیر دارند در بهبود فضای زندگی و وضع هوا؛ بنابراین محیط زیست هم از این کاشت نهال و درخت بهرهمند میشود که محیط زیست یک چیز بسیار مهمّی است، محیط زندگی انسان است و انسانها حتماً احتیاج دارند به محیط زیست. این هم یک جنبه.
تصریح حفظ محیط زیست در قانون اساسی و لزوم نقض نکردن آن
… و تلاش میکنند؛ انشاءالله که این تلاشها را با قوّت ادامه بدهند و برای این مشکلات اقتصادیِ مردم راهحلّ درستی را انشاءالله پیدا کنند و اجرا کنند. یکی از کارهای مهم همین مسئلهی درختکاری است که میتواند برای اقتصاد کشور به معنای واقعی کلمه دارای اهمّیّت باشد. ما جزو کشورهای معدودی هستیم که حفظ محیط زیست را در قانون اساسیمان داریم. در قانون اساسی ما، حفظ محیط زیست تصریح شده و این چیز مهمّی است؛ هیچ کس نبایستی این قانون را نقض کند، و این جزو امتیازات برجستهی قانون اساسی ما است. امیدواریم انشاءالله در این قضیّه مردم توفیق پیدا کنند، مسئولین توفیق پیدا کنند و کارهای لازمی را که بر عهدهی همه است، انشاءالله به توفیق الهی انجام بدهند.
تنوع اقلیمی کشور عرصهٔ وسیع فعالیت و امکان مشارکت مردم و جوانان
خوشبختانه کشور ما به خاطر تنوّع آب و هوایی، تنوّع محیط زیست و تنوّع اقلیمیای که دارد، عرصهی وسیعی برای فعّالیّتهای محیطزیست است و میتوان کارهای بزرگی انجام داد؛ و آحاد مردم و جوانهایی که در خدمات گوناگون کشوری بحمدالله حضور دارند -از علمی تا اجرائی تا سیاسی تا اجتماعی- در زمینهی محیط زیست هم میتوانند فعّال بشوند و کار کنند و تلاش کنند.
سلامت محیط زیست و پایداری منابع آب و انرژی و امنیت غذایی
… تولید علوم انسانی اسلامی و فرهنگ متعالی در سطح بینالمللی تبدیل شده و در میان پنج کشور پیشرفته جهان در تولید اندیشه، علم و فناوری جای گرفته و از اقتصادی دانشبنیان، خوداتکا و مبتنی بر عقلانیت و معنویت اسلامی، برخوردار و دارای یکی از ده اقتصاد بزرگ دنیا است. تا آن زمان، سلامت محیط زیست و پایداری منابع طبیعی، آب، انرژی و امنیت غذایی با حداقل نابرابری فضایی در کشور فراهم شده؛ کشف منابع، خلق مزیتها و فرصتهای جدید و وفور نعمت برای همگان با رعایت عدالت بین نسلی حاصل شده است. فقر، فساد و تبعیض در کشور ریشهکن گردیده و تکافل عمومی و تأمین اجتماعی جامع و فراگیر و دسترسی آسان همگانی به نظام قضائی عادلانه تأمین شده است.
توسعهٔ فعالیتهای زیربنایی متناسب با ظرفیت و اخلاق زیستی
۲۷- توسعه فعالیتهای زیربنایی، اقتصادی و اجتماعی و مصرف آب، انرژی و سایر منابع حیاتی متناسب با ظرفیت، حقوق و اخلاق زیستی
بیم نابودی گونههای بومی اصیل جنگلهای ایران و لزوم حفاظت از آنها
… است؛ برای اینکه گیاه و درخت، مایهی برکت زندگی بشر است؛ منتها ما باید قدر اینها را بدانیم؛ اینکه مثلاً بنده یک نهال اینجا غرس کنم و مثلاً چند هزار نهال غرس بشود، [امّا] از آن طرف به جنگلهای ما تهاجم بشود یا به باغهای قدیمی ما تهاجم بشود، این خلاف مصلحت است. من میشنوم گاهی اوقات که این گونههای قدیمی بومی اصیل ایرانی که در جنگلهای ما بوده، بتدریج دارد کم میشود؛ بیم این هست که بعضی از این گونههای اصیل ایرانی جنگلهای ما اصلاً از بین بروند؛ لذاست که بایست حفاظت کرد، حراست کرد.
حفاظت از تنوع زیستی، حیات وحش و منابع ژنتیک
۶. تهیهی اطلس زیستبوم کشور و حفاظت، احیاء، بهسازی و توسعهی منابع طبیعی تجدیدپذیر (مانند دریا، دریاچه، رودخانه، مخزن سدها، تالاب، آبخوان زیرزمینی، جنگل، خاک، مرتع و تنوع زیستی بهویژه حیات وحش) و اعمال محدودیت قانونمند در بهرهبرداری از این منابع متناسب با توان اکولوژیک (ظرفیت قابل تحمل و توان بازسازی) آنها بر اساس معیارها و شاخصهای پایداری، مدیریت اکوسیستمهای حساس و ارزشمند (از قبیل پارکهای ملی و آثار طبیعی ملی) و حفاظت از منابع ژنتیک و ارتقاء آنها تا سطح استانداردهای بینالمللی.
امکان و لزوم پیشگیری و علاج آسیبهای زیستمحیطی کشور
… مشکل بزرگی هم هست، لکن برای تهیّهی آب راههای فراوانی وجود دارد؛ برای تهیّهی خاک حاصلخیز این راهها دیگر وجود ندارد. یعنی بیتوجّهی به مبانی حفظ محیط زیست، گاهی اوقات یک چنین مشکلاتی را بهوجود میآورد؛ آسیبی که وارد میشود، آسیبی نیست که بشود [جبران کرد]. خب، میشود پیشگیری کرد، میشود علاج کرد؛ هم پیشگیری میشود کرد بسیاری از این چیزها را - که عمدتاً هم پیشگیری است - هم بعضیها قابل علاج است و بایستی اینها را علاج کرد.
هوا، آب و خاک سه عنصر اساسی محیط زیست
سه عنصر اساسی در محیط زیست هست که اینها را بایستی مورد توجّه قرار داد: هوا، آب، خاک. همهی همّت را باید [روی اینها] گذاشت. [طبق] این آماری که به من دادند، در تهران هفتاد درصد مشکل آلودگی هوا، مربوط به حمل و نقل است، سی درصد مربوط به صنایع آلاینده است - حالا این آماری است که به من دادند؛ ممکن است اندکی کمتر یا زیادتر [باشد]؛ در بین شماها متخصّصین هستند، اطّلاعاتشان ممکن است …
اهمیت فراوان مسئلهٔ محیط زیست
مسئلهی محیط زیست هم خیلی مهم است؛ این قضیّهی ریزگردها و غبارهایی که میآید داخل کشور - که آقای وزیر کشاورزی[1] چند روز قبل از این به من گزارشی از این مسئله و زیانهایی که دارد، میدادند - واقعاً مسئلهی بسیار مهمّی است؛ و جا دارد که به صورت کلان، همهی مسئولین کشور و همهی بخشهای مختلف دولت …
وظیفهٔ دولت، مجلس، شهرداریها و قوهٔ قضاییه در جلوگیری از تخریب
… غصب در اختیار افرادی قرار گرفت که میخواستند از زمین سوء استفاده کنند و هنوز هم دارند میکنند، و سبزی تبدیل شد به سیمان و آهن و اینها - که این یک مصیبتی برای شهرهاست - مجموعهی جنگلی کشور هم مورد تهدید جدی قرار داشت و قرار دارد؛ که باید جداً از آن جلوگیری شود. این، هم وظیفهی دولت است، هم وظیفهی مجلس است، هم وظیفهی شهرداریهاست، هم وظیفهی قوهی قضائیه است؛ هر کدام به نحوی باید جلوی پیشرفت این حرکت غلطی را که امروز متأسفانه در کشور ما وجود دارد، بگیرند.
تکلیف دستگاهها به پیگیری و گلایه از انجامنشدن آن با وجود تکرار
… که شهر محاط باشد به مجموعهی سبز، کجا؟ اگرچه کارهای خوبی هم انجام گرفته، در اطراف شهرها گاهی جنگلکاریهائی شده - این را هم نباید منکر شد - لیکن آن چیزی که ثروت اصلی کشور است، که مناطق سبز اطراف شهرهاست، باغات داخل شهرهاست، و بخصوص جنگلهاست، باید محفوظ بماند. هم سازمان محیط زیست، هم دستگاههای ذیربط دیگر دولتی، هم مسئولین و نمایندگان در مجلس، هم مسئولین در قوهی قضائیه، و در مورد شهرها و حریم شهرها هم شهرداریها، در سرتاسر کشور موظفند که این کار را دنبال کنند. ما همیشه این مسئله را تکرار میکنیم، اما باز میبینیم که کار درستی انجام نگرفت! خب، باید انشاءاللّه همه همت کنند تا این کاری که همه هم قبول دارند که لازم است و درست است، تحقق پیدا کند.
نقد بیاعتنایی گذشته به درخت و لزوم کار بیشتر در این زمینه
روز درختکاری که در کشور معمول و باب شده، یکی از روزهای پربرکت در جمهوری اسلامی است؛ چون درخت و گیاه برای کشور، برای زندگی، برای مردم، برای تنفس، یک امر ضروری است. متأسفانه در طول سالهای متمادی، به مسئلهی درخت بیاعتنائی شده. البته حالا خوشبختانه مردم و مسئولین به درخت و به محیط زیست توجه نشان میدهند، لیکن به نظر میرسد که هرچه بیشتر بایستی در این زمینه کار کرد. به نظر من خود مردم هم مؤثرترین و مهمترین بخش از این کار را بر عهده دارند: حفظ جنگلها، حفظ مرتعها، حفظ زمینهای حاصلخیز و حفظ باغات.
تقویت گرایش کشور به گل و گیاه و بوستانها برای سالمسازی محیط زیست
مراسم مربوط به مسئلهی درخت و گیاه و گل، به طور طبیعی یک طراوتی دارد و خوشبختانه احساس میشود که در کشور میل به سمت اهتمام به مسئلهی گل و گیاه و وضعیت بوستانها و استفادهی از این جهت در سالمسازی محیط زیست، تقویت میشود؛ ما از این خرسندیم. بخصوص آن چیزی که بنده را تشویق کرد که امروز در این جلسه با حضور شما دوستان شرکت کنم، این بود که اینجا متعلق به بخش کمبرخوردارترِ از شهر تهران است؛ بخش محروم تهران. وجود یک چنین بوستانی، یک چنین امکانی در این بخش از تهران، به نظر فرصت بسیار …
لزوم طرح گزارشهای این حوزه در دولت و مجلس و محاسبات
بعضی از این گزارشهائی که داده شد، گزارشهائی است که باید در بین مسئولین داده شود، در دولت باید داده شود، در مجلس باید مطرح شود، در محاسبات بیاید.
درخت و گیاه مظهر حیات و تأمینکنندهٔ فضای زیستی انسان
… درخت میکاریم، یک کار نمادین است. ما یک درخت میکاریم، معنایش این است که جوانها که چندین برابرِ نیروی یک آدم پا به سن گذاشتهای مثل ما در آنها وجود دارد و نشاط بیشتری دارند، تعداد بیشتری درخت بکارند و مردم عزیز کشورمان عادت کنند به سنت ایجاد این وسیلهی حیات. درخت و گیاه، مظهر حیات و زندگی است؛ خودش هم زنده و زندگیبخش است و فضا را برای انسان و حیوان، فضای قابل زیستی میکند. توجه به گیاه، فقط مسئلهی تأمین خوراک نیست؛ بلکه تأمین فضای حیاتی برای انسان است. بنابراین گیاه خیلی مهم است.
تضییع محیط طبیعی نتیجهٔ خودبینی انسان در برابر طبیعت
… نکرده- یک طاغوت و یک بت تربیت کنیم و پرورش بدهیم. در مقابل خدا سرکشی کردن و خودبینی داشتن، نتیجهاش عبارت از رشد طغیان در انسان است. اگر این خودبینی در مقابل انسانهای دیگر باشد، نتیجهاش میشود نادیده گرفتن حقوق دیگران؛ تجاوز و دستدرازی به حقوق این و آن. اگر این خودبینی در مقابل طبیعت واقع بشود، نتیجهاش میشود تضییع محیط طبیعی؛ یعنی آنچه که امروز به حق دربارهی مسئلهی محیط زیست در دنیا اهتمام هست. نادیده گرفتن محیط طبیعی زیست انسان هم، نتیجهی طغیان، خودبینی و خودخواهی در مقابل طبیعت است.
همایش حقوق محیط زیست با مشارکت قوای سهگانه، پاسخ به نیاز صیانت از محیط زیست
برگزاری همایش حقوق محیط زیست با مشارکت قوای سهگانه پاسخی مثبت به یکی از نیازهای امروز جامعه برای صیانت بیشتر از محیط زیست و رعایت حقوق عمومی است.
اهمیت هماهنگی قوا برای تأمین محیط زیست سالم
در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حفاظت از محیط زیست برای همهی نسلها وظیفهای عمومی تلقی گردیده و هر گونه تخریب آن در فعالیتهای اقتصادی ممنوع اعلام شده است. اینک هماهنگی قوا که حاکی از عزم ملّی بر تأمین محیط زیست سالم و جلوگیری از تخریب منابع طبیعی است از اهمیت ویژهای برخوردار است.
حفاظت محیط زیست و احیای منابع طبیعی از اصول آمایش سرزمینی