ربیب امیرالمؤمنین (ع)، رابطهٔ صمیمانه و خدمت به آن حضرت
… معروف، مادر محمدبنابیبکر است، که اول، عیال جعفربنابیطالب بود. بعد از شهادت جعفر، اَسماء عیال ابیبکر شد. بعد از فوت ابیبکر هم عیال حضرت امیر بود. حضرت هم از او بچه دارند، جعفر هم از او بچه دارد، ابیبکر هم از او فرزند دارد؛ که همین محمدبنابیبکر است. بنابراین محمد در خانۀ امیرالمؤمنین بزرگ شده و فرزند و رَبیبِ[2] آن بزرگوار است؛ لذا روابطشان باهم خیلی نزدیک و صمیمانه بوده و خیلی هم به حضرت خدمت کرده است. حضرت دربارۀ محمدبنابیبکر تعبیرات عجیبی دارند؛ مثلاً در جایی فرمودهاند شمشیر برّندۀ راه حق[3].
برکناری او از حکومت مصر و جایگزینی مالک اشتر با وجود محبت امیرالمؤمنین (ع) به او
… نبود، او را برمیداشت. محمّدبن ابیبکر مثل فرزند خود امیرالمؤمنین است و آن حضرت مثل فرزند خود، او را دوست میداشت؛ او هم به علیبن ابیطالب علیهالسّلام مثل پدر نگاه میکرد. او فرزند کوچک ابیبکر و شاگرد مخلصِ امیرالمؤمنین بود و در دامان آن حضرت بزرگ شده بود. امیرالمؤمنین، محمّدبن ابیبکر را به مصر فرستاد؛ بعد نامه نوشت که من احساس میکنم - حالا به تعبیر ما - عزیزم! تو برای مصر کافی نیستی؛ تو را برمیدارم، مالک اشتر را میگذارم. محمّدبن ابیبکر هم بدش آمد و ناراحت شد. بشر است دیگر. هر چند مقامش عالی است، ولی بالاخره به او برخورد. اما امیرالمؤمنین این را توجّه نکرد و اهمیت نداد. محمّدبن ابیبکر، شخصیت به این عظمت که این قدر در جنگ جمل و در هنگام بیعت، به درد امیرالمؤمنین خورد، پسر …
پیشگامی در سپاه معترضان مصری علیه نظام عثمانی
بنابراین، این آگاهی را خودِ امیرالمؤمنین داده بود و اگر یادتان باشد و در تاریخ خوانده باشید یا شنیده باشید، در رأس سپاهی که از مصر بهعنوان شکایت آمدند مدینه ـ اما بعد آنها بهصورت سپاهی علیه نظام عثمانی درآمدند ـ در رأس اینها مردانی مانند محمدبنابیبکر بودند؛ اینها بودند که مردم را، به نابودکردن آنچه بود و پدیدآوردن آنچه پدید آمد، وادار ساختند. آنها بودند که بالاخره دست مردم را گرفتند و به درِ خانۀ امیرالمؤمنین بردند. بههرحال مردم به خود آمدند، امیرالمؤمنین را تا حدودی که برای یک تودۀ مردم امکانپذیر است، شناختند. (53/9/22)
شرح نامهٔ امیرالمؤمنین (ع) به او
نامۀ تاریخی امیرالمؤمنین علیهالصلاةوالسلام به جناب محمدبنابیبکر را (96/6/12)
اعزام به استانداری مصر همراه با نامهٔ امیرالمؤمنین (ع)
حضرت ایشان را فرستادند تا برود استاندار مصر شود. (82/8/28) و نامهای همراهش میکنند که بخشی از این نامه خطاب به اوست، و بخشی خطاب به مردم. ما باشیم، به مردم چه میگوییم؟ ما میگوییم ای مردم! بدانید ما طرفدار شماییم، ما میخواهیم زندگیِ شما را آباد کنیم، این کارها را برایتان کردیم، این کارها را هم میکنیم؛ این آقا هم که فرستادیم، مورد اعتماد ماست. از او تعریف میکنیم، اینطور حرف میزنیم. اما …
مأموریت محمد بن ابیبکر از یاران نزدیک امیرالمؤمنین (ع) برای رسیدگی به عایشه
حضرت پیروزمندانه وارد بصره شد. (65/3/9) و محمدبنابیبکر را ـ که برادر عایشه بود ـ فرستادند گفتند برو خواهرت را دریاب. محمد جزو یاران نزدیک و صمیمی امیرالمؤمنین بود. آمد وارد آن محلی شد که عایشه بود. عایشه گفت کیست که جرئت میکند آنجایی که حرم پیغمبر هست بیاید؟ گفت خواهر! منم، دستپاچه نشو؛ تو خودت حرم پیغمبر را اینطور آوردی دم دست، باید مینشستی در خانۀ خودت، مگر قرآن نگفته: «وَ قَرنَ فِی بُیُوتِکُنَّ»[11] زنهای پیغمبر بنشینید در خانهتان؟
کوتاهی نامهٔ امیرالمؤمنین (ع) به او در مقایسه با فرمان مالک اشتر
انتخاب کردهام که بعضی از فِقرههای آن را میخوانم. البته کوتاه است، مثل فرمان به مالک اشتر، جامع و مفصّل نیست.