رفتن به محتوای اصلی

محمدرضا پهلویشخص

نام‌های دیگر: شاه، محمدرضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آخرین پادشاه پهلوی و حکومت او تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:تلگراف به محمد رضا پهلوی درباره انجمن‌های ایالتی و ولایتی‌— ۱۳۴۱/۰۷/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۶
۱۳۴۱۱۳۶۶

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

شاهدها (۵۴۸ پاراگراف)

کشاندن کشور به ورشکستگی سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی

… یکی دو تا نیست تا بتوانیم الآن ذکر کنیم. لکن در جمله کلام اینکه از اول که شاه روی کار آمده است و سلسله پهلوی به سلطنت رسیده‌اند قانونی نبوده است و بر خلاف نص قانون اساسی بوده است و تا کنون هم هر چه کرده‌اند خیانت و جنایت بوده است. بنا بر این آنها باید بروند. شاه ما را به ورشکستگی سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی کشانده است. آیا هر یک از اینها کافی نیست که ملت او را عزل کند؟!.

خدمتگزاری شاه به قدرت‌های بیگانه و خیانت به ایران

- معلوم است که اینها بهتر از شاه نوکری پیدا نمی‌کنند، که استفاده شان را از ایران هر چه زیادتر کند، و به ایران خیانت کرده و به آنان خدمت کند. در هر حال، آنها خدمتگزاری می‌خواهند، و بهتر از شاه کسی نیست.

ممانعت از نماز عید و سرکوب وحشیانهٔ مردم به‌عنوان آخرین تیر ترکش شاه

امروز روز عید بود و در ایران می‌خواستند نماز عید را انجام بدهند لکن در خیلی جاها مانع شدند از اینکه این مراسم مذهبی به جا بیاید. در قم با گاز اشک‌آور مردم را متفرق کردند که نماز نخوانند. در بعضی جاها هم ریختند و خیلی وحشیگری کردند. بالاخره این تیر آخری است که شاه در ترکش داشت. و با کمال وحشیگری در تمام ایران با مردم معامله کردند و بنا دارند معامله کنند.

خدعه بودن پیشنهادهای شاه برای استقرار دوباره بر تخت سلطنت

- اما مسائلی که شاه همیشه طرح می‌کند و به صورتهای مختلف در می‌آورد، تمام اینها برای فریب ملت است. ملت که اکنون رشد پیدا کرده و خیانتها و جنایتهایی که در این پنجاه سال در ایران شده ملاحظه کرده است، خدعه‌ها را نمی‌پذیرد. و اینکه ما نپذیرفتیم، برای اینکه ملت نمی‌پذیرد ما هم نمی‌پذیریم، و تمام اینها خدعه است. شاه می‌خواهد با این خدعه‌ها بر تخت سلطنت مستقر شود و بعد از چندی کارهای خود را و بلکه بدتر از آن را شروع کند. و اما مذاکرات با آقایان بازرگان و سنجابی، بله اینها آمدند و من مسائل ایران را و مصالح ملت را به آنان گفته‌ام و آنان هم مخالفتی ابراز نداشتند.

لزوم محاکمهٔ شاه برای ثروت خارج‌شده از ایران

… از شرکای شاه و یک شریک ضعیفی بود که در خیانتها با شاه شرکت داشت. و شاه ظاهراً هویدا را برای نجات خودش دستگیر کرده است. غرض این است ملت را فریب دهد که می‌خواهد اصلاحات کند. چنانچه قضیه ثروت خاندان پهلوی و اینکه می‌خواهند تعدیلی بکنند، بیش از فریب هیچ نیست. اول باید از خود شاه سوال کنند و او را در مورد این همه ثروتی که از ایران خارج کرده و در بانکهای خارجی همه را متمرکز نموده است محاکمه نمایند و بعد خاندانش را. او و خاندان او جنایاتی را که مرتکب شده‌اند قابل کنترل نیست، و اینها هم نمی‌خواهند کاری بکنند. اینها می‌خواهند فریب دهند. اما دولت نظامی هم که صورت دیگری از شاه است، صورت قلدری شاه است، این هم نهضت را و ناآرامی مردم را تشدید کرده و می‌کند. از ایران هم این چنین …

تغییر جهت شاه زیر فشار ملت برای خاموش کردن خشم مردم و خیانت دوباره

- شاه زیر فشار ملت تن به این تغییر جهت داده است و این برای رهایی از بن‌بستی است که گرفتار آن شده است تا آتش خشم مردم را خاموش کند و سپس با تجدید قوا مجدداً دست به خیانت بزند. و در برابر ملت، نه ارتش و نه هیچ قدرتی نمی‌تواند بایستد. مگر تا کنون شاه با اتکای به ارتش حکومت خود را تحمیل نکرده است؟ و می‌بینیم شکست خورده است.

بی‌اثری مانورهای شاه بر نهضت و خشم شدید ملت از او

- ایران از مدتی پیش با حکومت نظامی اداره می‌شود و این کارهایی که شاه می‌کند، مانورهایی است که تاثیری در نهضت ما ندارد و طرحهایی است که به تحریک شاه و اجانب عمل می‌شود، ولی فایده‌ای برای شاه ندارد. شاه شدیداً مورد خشم ملت واقع شده است. دولت نظامی، وجود و عدمش یکسان است.

دستگیری شرکای جرم خود برای محفوظ ماندن سلطنت

از دست و پاهایی که شاه دارد می‌زند، یکی هم این شریک جرمهایش است که اینها را- یک عده آنها را- گرفته‌اند. در این حکومت نظامی، یعنی در دولت نظامی و حکومت نظامی که به پا کردند، دیدند که خیلی فایده نکرد؛ حالا یک راه دیگری پیش گرفتند. و آن اینکه آنهایی که دیروز با او شریک جرم بودند، بعضی‌شان دوازده سال، سیزده سال در همه جنایاتی که شاه کرده است شریک بودند[1]، حالا به عنوان اینکه آن خیانت کرده و جرم کرده است گرفته‌اند. آن شریک را گرفته‌اند که این شریک محفوظ بماند! گمان کردند که مردم الآن، همه اذهان مردم، متوجه‌اند که آن شریکها را گرفته‌اند، دیگر مسئله‌ای نیست و باید مردم اجازه بدهند که شاه باشد! برای اینکه خوب، شما مگر چه می‌خواهید؟ شاه از آن طرف آمده است عذرخواهی کرده است و ببخشید من اشتباه کرده بودم! بعد از این هم …

مسئولیت شاه در جرائم دولتمردانی که خود روی کار آورد

… جرم را زیاد می‌کند یا جرم را قَصْر[2] می‌کند؟ شما این دولتهایی که تشکیل داده‌اید همه اینها به دست شما تصویب شده است! و این مجرمهایی که حالا گرفتید، اینها همه شان اینها بودند که در دولتهای شما بودند! شریک جرم شما بودند! شما حالا می‌گویید اینها مجرم هستند؟ شما این مجرمها را روی کار آوردی، می‌گویی دزد هستند؟! شما این دزدها را روی کار آوردی! حالا شما یک مجرمی یا مجرمهایی و یک خائنهایی را خودتان در دولتها سر کار آوردید و با هم مشترکاً مشغول شدید به چاپیدن این مملکت و به اذیت کردن این مردم! حالا اگر دو نفر یا ده نفر با هم شریک شدند و یک جرمی را انجام دادند یا یک خیانتی کردند، بعد یکی از آنها قدرتمندتر بود یک چند نفری از آنها را فرض کنیم گرفت، این جرم خودش مَعفُوّ[3] است برای اینکه شرکای جرم را گرفته است یا خودِ این اقرار به این است که من خیانت …

بی‌ارزش بودن شعارهای عدالت اجتماعی و تمدن بزرگ

همچو خیال نکنید که یک، بله، خیلی مثلًا عدالت اجتماعی! هر چند روز یکدفعه که می‌رفت منبر، می‌رفت [می‌گفت:] عدالت اجتماعی را من می‌خواهم چی بکنم! و فضای باز سیاسی و عدالت اجتماعی و انتخابات آزاد و تمدن بزرگ و دروازه تمدن بزرگ! و از این شعرهایی که صدتای آن یک غاز[4] در بازار ایران دیگر ارزش ندارد، این پشت سر هم می‌بافت و حالا هم باز دست برنداشته است. هر وقت که صحبت می‌کند باز از آن حرفها می‌زند! منتها صفحه‌ها مختلف می‌شود! گاهی وقتها با آن صورتها در می‌آید، و گاهی وقتها [بر عکس‌] می‌شود. گاهی وقتها به بازاریها [بد می‌گوید]، وقتی قم آمد، آنجا دست و پایش را هم گم کرده بود. آن دفعه که قم آمد، یک دفعه که در …

تناقض عذرخواهی شاه با ادامهٔ کشتار مردم

… ملت که ما اشتباهاتی کردیم! خوب، دیگر از این به بعد اشتباه نمی‌کنیم! خوب، اگر اشتباه کردی چرا حالا دوباره می‌کشی؟ اگر شما تصدیق داری که اشتباه کردی، از آدمکشی اشتباه بیشتر می‌شود؟! از جوانهای مردم را کشتن، از زنهای مردم را کشتن دیگر اشتباه بالاتر داری تو؟! اگر اعتراف داری که شما اشتباه کردی و می‌گویی می‌خواهم برگردم از این اشتباهات، دیگر اینها تکرار نمی‌شود، اگر این طور است، خوب برگرد از اشتباهات خود. تو که می‌گویی می‌خواهم برگردم از اشتباه، مردم چطور باور کنند؟ تو می‌گویی اشتباه کردم و الآن داری آدم می‌کشی! مگر امکان دارد که نظامی بدون اجازه این آدمْ آدم بکشد؟ چه داعی دارند آنها آدم بکشند برای خاطر یک کسی دیگر؟ تا او فرمان ندهد و خودشان را لازم الاطاعه ندانند و جرات نکنند تخلف بکنند، آدم نمی‌کشند. تا فرمان ایشان نباشد کسی آدمکشی نمی‌کند و این اراذلیها را …

تبلیغات با خطابه‌ها و کتاب‌های دیگران‌نوشته دربارهٔ پیشرفت و استقلال ایران پیش از اوج نهضت

حالا که ملت ما توجه پیدا کرده به این دشمنی، و این نهضت عظیم اسلامی برپا شده است، ایشان تشبثات مختلفی می‌کند. تا قبل از این شکوفایی نهضت، ایشان از دو راه تشبثات می‌کرد که راه بزرگش عبارت از آن حرفهایی [بود] که می‌زد و خطتبه‌هایی که می‌خواند. و آن مطالبی که در کتابهایی که برایش تهیه کرده بودند مثل کتاب ماموریت برای وطنم، کتاب دیگرش- که اینها را دیگران نوشته بودند به اسم ایشان و ایشان هم این را منتشر کردند- و از این راه تبلیغات که ایران به واسطه ایشان، به واسطه «اعلیحضرت آریامهر» به کجا رسیده است! دیگر امریکا مثل «پدر بزرگ» ما نیست که ما از او اطاعت‌ کنیم! دیگر دست اجانب را ما قطع کردیم از این مملکت! نه شوروی دیگر جرات دارد که به ما دست درازی کند و نه امریکا قدرت دارد که به ما تعدی کند! و این حرفهایی که در خطابه‌هایش و هر جا پیش می‌آمد، از این حرفها …

قابل عفو نبودن جرایم گذشتهٔ شاه حتی به فرض توبهٔ واقعی

… که قبل از زندان دیده بودم، با من مصافحه می‌کردند، با حالا وقتی مقایسه می‌کنم، مقایسه یک پهلوان است با یک پیرمرد! تمام؟! هیچ اینها؟! ریشهای اینها سیاه بود، حالا آمده‌اند ریششان سفید است! مزاج اینها سالم بود، حالا آمده‌اند دردمند هستند؛ معالجه باید بکنند. حالا ما فرض می‌کنیم که ایشان نخیر، توبه صحیح نصوح کرده است؛ آیا جرمهایی که کرده‌اند هیچ دیگر اینها؟ همین؟ همه عفو؟ ملت عفو بکند؟!

هشدار از ضربهٔ کاری شاه به ملت در صورت مهلت یافتن

… این قضایا؟ دیگر ما راهی غیر از این داریم؟ راه آشتی‌ای هست؟ راه اینکه ایشان باشد باز در ایران هست؟ یا خیر، این راهْ راهی است که انتحار ملت است. این راه راهی است که ملتِ ما را به باد خواهد داد. این تزْ تزی است که ایران را تباه خواهد کرد؛ بدتر از این خواهد کرد. تا حالا هر چه کرده فساد بوده، و حالا مهلت می‌خواهد برای حمله‌های بعد! خدا می‌داند که اگر مهلت به او بدهند، اگر ملت ایران به این آدم مهلت بدهد، خدا می‌داند که ضربه‌ای به شما می‌زند که دیگر سر بلند نکنید. من قبل از این هم این مطلب را گفته بودم که مهلت ندهید به این، که ضربه می‌زند و حالا یک سال است دارد ضربه می‌زند و از این بدتر خواهد کرد.

یاغی بودن شاه و بی‌معنایی وعدهٔ انتخابات آزاد از سوی او

… اطلاع دارد و شاهد بوده است. یک سلطنت غیر قانونی و یک مجلس غیر قانونی و یک دولت غیر قانونی دارد بر ما حکومت می‌کند، بعد آقا می‌گویند که ما انتخابات را آزاد قرار می‌دهیم! اصلًا انتخاباتْ غیر قانونی است با وجود شما! شما وجودت غیر قانونی است، انتخابات یعنی چه؟! انتخابات آزاد یعنی‌ چه؟! باید قانونی باشد، انتخابات را باید شاه- به حَسَب قانون- باید شاه امرش را بدهد؛ تو شاه نیستی! تو یاغی هستی! یک آدم یاغی تو هستی، بر خلاف قانون در این مسند نشستی.

شاه جانی اصلی، نه مأموران و دولت‌ها و نظامیان

… حق اینکه یک کلمه راجع به خود شاه- که سرکرده دزدهاست- یک کلمه بنویسند، هیچ همچو چیزی نبود؛ در همه مطبوعات ایران. شما این روزنامه اطلاعات، این روزنامه کیهان، روزنامه‌های دیگر، در هیچ یک از مطبوعات ایران شما نمی‌بینید که یک کلمه راجع به شاه نوشته شده باشد. هر چه هست هی دولت و- عرض می‌کنم که- مامورین؛ و همه تقصیرها را گردن مامورها می‌گذارند و گردن دولتها می‌گذارند و گردن- مثلًا- نظامیها می‌گذارند اینها؛ حال اینکه آن جانی اصیل عبارت از شخص شاه است.

دروغ‌گویی شاه در ادعای عدالت‌خواهی و ترویج اسلام و قانون اساسی

خدا می‌داند که ایران از این پادشاهها چه بر او گذشته. شما هم دارید الآن می‌بینید خودتان این شاهِ- عرض می‌کنم که- این شاه عدالت‌خواه عدالت اجتماعی! اسلام پناه! که پریروز در نطقش تعریف کرد که ما می‌خواهیم ترویج کنیم از اسلام و از- عرض می‌کنم- قانون اساسی و اینها. همین آدم تا پریروز آن طور بود، حالا هم دروغ می‌گوید به حضور همه مردم. و می‌دانم می‌فهمند دروغ می‌گوید ... نیست. هم ایشانند که مردم شاهدوست اصفهان پریروز، چند روز پیش از این، چند وقت پیش از این، مردم شاهدوست اصفهان، این مردم اصفهان، داشتند آتش می‌زدند چیزهایی که مربوط به دولت و شاه بود! ایشان می‌گفت با رفقایش که مردم شاهدوست …

محاکمه و مجازات شاه طبق قوانین اسلامی در صورت دستگیری

اگر شاه فرار کند، که از قدرت ما خارج است؛ و در صورتی که به دست ملت گرفتار شود، او را طبق قوانین و ضوابط اسلامی محاکمه و مجازات می‌نماییم.

توطئهٔ همزمان اعتراف به اشتباه و سرکوب خونین ملت

3- شاه با روی کار آوردن دولت نظامی، دست به توطئه دیگری زده است؛ و آن اینکه از طرفی در پیشگاه خدا و ملت عذر تقصیر می‌خواهد و اعتراف به اشتباهات و جنایات خویش در طول سلطنت ننگینش می‌کند، و از آیات عظام و علمای اعلام و سایر طبقات استمداد می‌کند، و از طرف دیگر دولت نظامی‌اش با سرکوبی شدید و قتلها و اعزام چماق به دستها و سرنیزه دارها و توپ و تانکها بر ملت مظلوم می‌تازد، و عزیزان ما را بیش از پیش به خاک و خون می‌کشد؛ به خیال آنکه با این نقشه می‌تواند خودش را از گناه قتل و غارتهای دوران سلطنتش تبرئه نماید، و با دستگیری ماموران فاسد خود که یک عمر عامل خیانتهای او بوده‌اند، خود را توبه کار معرفی نماید. شاه در یک دست چماق و سرنیزه و مسلسل برای سرکوبی ملت دارد، و در دست دیگر …

اعتراف شاه به خیانت و خطر تکرار اشتباهات عمدی

عزیزان من! از این هیاهوی نظامی نهراسید؛ که نمی‌هراسید. شما ملت شجاع ثابت کردید که این تانکها و مسلسلها و سرنیزه‌ها زنگ زده است و با اراده آهنین ملت نمی‌تواند مقابله کند، و از این نرمشهای شیطانی و توبه نامه‌های ابلیسی فریب نخورید، که نمی‌خورید. شاه در اول سلطنت غاصبانه خود سوگند خورد که به اسلام وفادار باشد و به ملت خیانت نکند؛ و اکنون اعتراف می‌کند که خائن است و اسلام و ایران را به تباهی کشانده است و تمام خیانتها عمدی بوده است، که امروز اسم «اشتباه» بر آن می‌گذارد. غفلت نکنید که این اشتباهات عمدی تکرار خواهد شد و کشور را به نیستی و ملت را به تباهی خواهد کشاند. امروز بر تمام طبقات ملت از مراجع عظام و علمای اعلام و مدرسین و فضلای عالیمقام و اساتید محترم دانشگاهها و دانشسراها و دانشجویان دلیر و طلاب شجاع تا جناحهای سیاسی و روشنفکر، و از کارگران و کشاورزان تا بازاریان و اصناف، از کارمندان دولتی تا افسران نیروهای …

اعتراف به اشتباهات گذشته فریب است و مجرمِ معترف باید محاکمه شود

جواب: اولًا اینکه شاه به اشتباهات گذشته اعتراف می‌کند چیزی جز فریب و نیرنگ نیست و گمان کرده است به صرفِ اعتراف، ملت از او دست برمی‌دارد. و دیگر اینکه اگر مجرمی به گناه خود اعتراف نمود، بر حسب اعترافش باید محاکمه و مجازات شود. و دلیل اینکه به دروغ می‌گوید پیام انقلابی شما را شنیدم این است که اگر شنیده است که حتماً شنیده، پیام ملت به او در برابر مملکت این است که شاه و همه خاندان سلطنت باید کنار بروند. بنا بر این اگر این پیام را شنیده و می‌خواهد به پیام ملت عمل کند، چرا کنار نمی‌رود، …

مدرنیزه کردن شاه جز خرابی و ویرانی به بار نیاورده است

- بازسازی و نوسازی کشور قطعاً مورد تایید و از برنامه‌های ماست. آنچه را که شاه به نام مدرنیزه کردن انجام داده، جز خرابی و ویرانی به بار نیاورده است. نفت، این طلای سیاه را حراج کردن و در عوض، کشور را پر از آهن‌پاره نمودن، مدرنیزه کردن است؟! به کمک چند صد کارخانه، صنایع مونتاژ وابسته را رواج دادن، مدرنیزه کردن است؟! دهها هزار مستشار نظامی را با هزینه‌های سرسام آور، بر ارتش و بر مقدرات مملکت مسلط کردن، مدرنیزه کردن است؟! و ...

نصب او به دست متفقین و غفلت از مخالفت با سلطنتش

… این بدتر نمی‌کنند! وقتی که یک شخصی، یک سلطانی، یک قدرتمندی، پشتوانه ملت را ندارد، این است که وقتی که می‌برند او را، وقتی که از آنجا بخواهد خارج بشود، عوض اینکه یک ملتی- مثلًا- یک انقلابی بکند که چرا، این ملت شادی می‌کند که خوب شد رفت؛ و واقعاً هم خوب شد رفت. اما آنچه تاسف دارد این است که اگر در آن وقت که متفقین آمدند و رضا شاه رفت، یک صدا بلند شده بود که ما پسرش را نمی‌خواهیم، نمی‌گذاشتند. این را آنها نصب کردند، خود شاه گفت، خود شاه نوشت این را- منتها بعدش شنیدم که آن را حکش[1] کردند، این جمله را که «متفقین‌ صلاح دیدند من باشم» این را حکش کردند. اگر آن وقت یک نفر، مثلًا از رجال، یک نفر از علما، یک جمعی از مردم، صدا کرده بودند که ما نمی‌خواهیم این سلسله را، اینها چه کردند با ما؛ پدرش چه کرد که این چه بکند. این یکی از غفلتهایی بود در تاریخ ایران که مسیر تاریخ ایران را اگر این غفلت نشده بود برگردانده …

نابخشودنی بودن جنایات و خیانت‌های ۲۵ساله با معذرت‌خواهی

… ... تمام عیار، ما فرض این را می‌کنیم- فرض باطل- این همه جنایات که کرد چه؟ هیچ؟ اشخاص عادی‌ اگر یک کسی یک نفر آدم را بکشد بعد بیاید بگوید آقا معذرت می‌خواهم ببخشید، رهایش می‌کنند؟! قانون رهایش می‌کند این را یا نه؟ خوب ببخشید که تو آدم کشتی! ببخشید هم حرف شد؟ یک آدمی که 25 سال بر مقدرات مملکت ما مسلط بود و 25 سال یا بیشتر خیانت به مملکت ما کرد، تمام ثروت این مملکت را داد به غیر، تمام چیزهای مقدرات این مملکت را به دست غیر سپرد، نفت ما را آن طور از بین برد، گاز را از آن طرف از بین برد- دارد می‌برد- این همه آدم کشت، این همه قتل عامها کرد، [در] قتل عام 15 خرداد، پانزده هزار نفر کشت [و] کشتار بود، قتل عامهای حالا- در این سالهای اخیر- بیشتر از این معانی بود، حالا می‌فرمایند که خیر، ما اشتباهاتی- یک «اشتباهاتی»- کردیم! حال دیگر ما «تعهد» می‌کنیم! ایشان فرمودند تعهد می‌کنیم که از این به بعد اشتباه نشود! ما فرض می‌کنیم که شما تعهد بکنی که از این به بعد اشتباه نشود، و اشتباه هم ما فرض می‌کنیم که خیر دیگر بعدها نشود، تا حالایش چه؟ رجال سیاسی یا- عرض می‌کنم که- رجال علمی را که …

بی‌اعتباری تعهدات تازهٔ شاه به سبب نقض سوگند آغاز سلطنت و لزوم رفتن او

جواب: تغییر دولتها تاثیری در نهضت عمومی مردم ایران ندارد. دولتها، چه دولت نظامی باشند و چه دولتهای دیگر، نمی‌توانند مسائل را حل کنند؛ یعنی قیامی که از مردم صادر شده، این قیام را بشکنند. حرفهای شاه هم حرفهایی است که دیگر ملت از او نمی‌پذیرند. این مطالبی که حالا گفته و تعهدی که داده است، آغاز سلطنتش هم این تعهد را داد و قسم خورد؛ تعهد را داد و خلاف کرد. اکنون دیگر این تعهدات اثری ندارد. ایشان بدون اینکه خودشان را خیلی زحمت دهند، باید بروند تا ملت خودش تکلیف کشور را تعیین کند.[1].

لزوم برچیده شدن حکومت شاه و محاکمهٔ او بر پایهٔ احکام اسلامی به سبب خیانت‌ها و جنایت‌ها

- اگر شاه فرار کند که دست ما به او نمی‌رسد؛ ولی اگر او را دستگیر کنیم بر حسب قوانین و احکام حکومت اسلامی رفتار خواهیم کرد. اگر چنانچه مرتکب قتل شده باید او را قصاص کنند و اگر امر به قتل کرده حبس ابد خواهد شد. و علی ای حال، حکومت وی باید از بین برود و خودش هم به واسطه خیانتها و جنایتهایی که کرده است باید محاکمه شود.

لزوم رفتن شاه و نبود چاره‌ای جز آن

جواب: با این حکومت نظامی، مردم همان رفتار را می‌کنند که با حکومتهای نظامی دیگر کردند. و این دست‌وپا کردنها در ایران دیگر هیچ رنگی ندارد، و فایده‌ای برای شاه ندارد. شاه باید برود و چاره‌ای جز این نیست.