رفتن به محتوای اصلی

محمدرضا پهلویشخص

نام‌های دیگر: شاه، محمدرضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آخرین پادشاه پهلوی و حکومت او تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:تلگراف به محمد رضا پهلوی درباره انجمن‌های ایالتی و ولایتی‌— ۱۳۴۱/۰۷/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۶
۱۳۴۱۱۳۶۶

فقط سال ۱۳۵۸همهٔ سال‌ها

شاهدها (۱۸۲ پاراگراف)

ادعای مسلمانی و ظواهر دینی او بدون حقیقت

و شما آقایان ان شاء الله من امیدوارم خودتان، رفقایتان، دیگران، سفارش کنید همه که ما الآن در یک نظامی واقع شده‌ایم که ما می‌گوییم ما اسلامی هستیم. شما یک گروه اسلامی هستید الآن. یک گروه اسلامی اگر همان ادعا باشد، خوب، همه عالم می‌توانند ادعا کنند. مگر محمد رضا نمی‌گفت من مسلمانم، قرآن هم طبع می‌کرد، خدمت حضرت رضا هم می‌رفت و می‌ایستاد و برایش زیارتنامه هم می‌خواندند و نماز هم می‌خواند و همه این کارها را می‌کرد؛ اما نبود این طور. ما اگر بخواهیم رژیممان رژیم اسلامی باشد و این ادعایی که می‌کنیم که ما مُسْلِم هستیم و ما طرفدار اسلام هستیم و طرفدار رژیم اسلامی هستیم، باید این قدم را هم برداریم که مهمّش این قدم است که محتوای یک مملکتی اسلامی باشد. هر جایش برویم در مملکت اسلامی رفتیم، نه …

پشتیبانی آمریکا، انگلستان و دولت‌های دیگر از او برای منافع خودشان

… در یک مملکت کفری! اینها همه جهت‌ داشت برای اینکه من دیدم همین کاری که عراق دارد می‌کند و همین کاری که کویت می‌کند نمی‌گذارد ما از این طرف شهر برویم آن طرف شهر، سوار طیّاره بشویم برویم، این قدر هم مانع شدند، گفتند: از همان جا که آمدید به همان جا برگردید. این برای این بود که همه اینها طرفدار بودند با آن رژیم، آن وقت آن قدرتهای بزرگ هم همه پشت سرش بودند. بعضیها صریح می‌گفتند مثل امریکا و انگلستان، بعضیها هم صریح نمی‌گفتند لکن بودند؛ برای اینکه منافع خودشان را به وجود او می‌دانستند و متاسف بودند از رفتن او. در عین حال که همه قوّه‌های عالم بر خلاف یک سی و پنج میلیون جمعیت، یک جمعیت ایرانی، همه قوّه‌های عالم، مخالف، مع ذلک نتوانستند نگه دارند این را. چه اسباب این شد که یک همچو پیروزی پیدا شد؟ ماها عُرضه‌ای داشتیم؟ نه، ایمان و نظر خدا بود، وقتی همه شما از ظلم …

پشتیبانی همهٔ دولت‌ها حتی دولت‌های اسلامی از او

اینهایی که از خارج می‌آیند، از امریکا می‌آیند، از جاهای دیگر می‌آیند، می‌گویند که ایرانی‌ها نمی‌دانند چه کردند، خارج می‌دانند چه خبر است؛ آنها می‌فهمند که چه شده است؛ خود ایرانی‌ها توجه ندارند. باز داخل معرکه هستند نمی‌دانند چه شده است. تمام دُوَل پشتیبان محمد رضا بودند. نه دولتهای امریکا و شوروی و ابرقدرتها، خیر. همین دولتهای پایین تر، همین دولتهای اسلامی همه طرفدار بودند، و با همه طرفداریهایی که کردند و با همه قدرتهایی که خود این هم داشت نتوانستند این را نگهش دارند. ملت با دست خالی شکست داد هم قدرت محمد رضا را و هم آنهایی که پشتیبان او بودند. این یک مسئله‌ای نیست که ما بتوانیم روی موازین طبیعی حلش کنیم، این دلیل بر این است که یک مبدا فوق این مبادی هست؛ این دلیل بر این است که خدا هست.

ناتوانی از حضور در جامعه و عبور از خیابان بدون قرق و کنترل

… بودند، و از مردم می‌ترسیدند؛ و هر چه زیادتر ارعاب می‌کردند دلیل بر این بود که زیادتر می‌ترسند. برای حفظ خودشان چاره نمی‌دیدند الّا اینکه مردم را اذیت کنند و ارعاب کنند، که مردم بترسند از آنها. و لهذا نمی‌توانستند اینها چهره خودشان را در جامعه نشان بدهند. این محمد رضا یکوقت توی جامعه نتوانست بیاید. هر وقت اینها می‌خواستند عبور بکنند از یک خیابانی، این خیابان قرق می‌شد، اجزای سازمان امنیت تحت نظر می‌گرفتند همه خانه‌های مشرِف به خیابان را؛ همه را قرق می‌کردند و تحت نظر می‌گرفتند. و آنها هم که هیاهو می‌کردند، از خودشان بودند، نه مردم! مردم برای اینها هیاهو نمی‌کردند. تا همچو نمی‌شد و همه چیز کنترل نمی‌شد و تحت نظر و مراقبت قرار نمی‌گرفت، این جرات نمی‌کرد از خیابان عبور کند! چرا؟ برای اینکه مردم با او خوب نبودند. این از هر فردی …

رد ادعای او دربارهٔ مخالفت روحانیون با اتومبیل و هواپیما

… از این جهت تبلیغات دامنه‌دار [ی‌] که باید گفت چند صد ساله طوری کرده بود که جوانهای ما اشخاصی که درست به عمق مسائل سیاسی نمی‌رسیدند. اینها هم باورشان آمده بود که اسلام، یا هر مکتب توحیدی، خلاف مسیر ملتهاست، و جلوگیری از رشد می‌کند؛ جلوگیری از تمدن می‌کند. اگر یادتان باشد، در زمان «محمد رضا»، در اوایل این نهضت، یک وقت در یکی از کلامش گفت که این معممین، روحانیین می‌خواهند که مملکت برگردد به حال سابق؛ حتی کسی سوار اتومبیل هم نشود؛ سوار طیاره هم نشود؛ اینها با این هم مخالفند. اینها می‌خواهند مثل همان سابق مثلًا با الاغ این طرف و آن طرف بروند! همان وقتی که بعض مراجع[1] با طیاره رفته بودند به مشهد، همان وقت هم ایشان این حرف را می‌زد که ما هم بالای منبر گفتیم، که همین حرفی که این می‌زند الآن بعضی مراجع با طیاره رفتند مشهد. چه طور این …

غارت اموال کشور و پر کردن بانک‌های خارجی به دست او و اطرافیانش

… آمده و ادعا می‌کند من رژیم اسلامی هستم و دارد فساد می‌کند. اما اگر یک رژیمی است که آمده و وارث یک مملکتی است که همه چیز آن را برده‌اند، خورده‌اند و برده‌اند هم آن پدر برد جواهرات ایران را و مخازن ایران را، منتها گیر انگلیسها از قراری که گفته‌اند، افتاد؛ و هم این پسر برد. دار و دسته اینها همه بانکهای خارج را پر کردند از اموال و هر چه هم آنجاها نتوانستند، از اینجا توانستند حمل کردند و بردند. هر چه هم امکان داشته است- از قراری که مطلعین می‌گویند- از بانکها قرض کرده‌اند و برده‌اند. مانده یک مملکتی که ندارد- به طوری که بتواند [...] الآن- همچو نیست که یک خزینه پری باشد و گذاشته باشند و نخواهند عمل بکنند. یک خزینه خالی است نسبت ... به یک مملکتی. شما …

نشنیدن هشدار دربارهٔ تکرار سرنوشت پدرش

… عاقبتی که این پدر و پسر منتهی شدند، منتهی خواهد شد. رضا خان کاری کرد که بین ملت هیچ پایگاهی نداشت. و من شاهد قضیه بودم که متفقین که به ایران رو آوردند و ایران را گرفتند و همه چیز ایرانی‌ها در معرض خطر بود، وقتی که نتیجه این شد که رضا خان رفت شادی کردند مردم! من به این پسر نادانش گفتم[1] که تو نکن کاری که همان طوری که پدرت رفت و شادی کردند، برای رفتن تو هم شادی بکنند. و نشنید. و دیدید که برای این بیشتر شادی کردند! و حق هم همین بود؛ چرا؟ برای اینکه بین مردم پایگاه نداشت. اساس این بود که یک دولتی که خیانتکار است، این نمی‌تواند با مردم بسازد. و برای خیانتکاری‌ای که دارد و چپاولگری‌ای که می‌کند و وابستگی به بیگانگان که دارد، این همیشه از خودش می‌ترسد. یک دولتِ همیشه نگران …

ناتوانی از حضور میان مردم و کنترل منازل مسیر او از ترس سوءقصد

… ملت هستند که یک مقداری از آنها ارتش شده، و یک چند تا از آنها هم حکومت را اداره می‌کنند و اینها. و وقتی که رئیسشان بیاید توی جمعیت، هیچ باکی از این ندارد که مردم با او چه می‌کنند. هیچ. برای اینکه با آنها خوبی کرده است. وقتی خوبی کرد، مردم هم با او خوب هستند. شما دیدید که یک روز نمی‌توانست، یک ساعت نمی‌توانست، محمد رضا بیاید توی مردم! اگر می‌خواست از این خیابان عبور کند، قبل از اینکه بیاید از این عبور کند، تمام منازل- آن طور که می‌گفتند- تمام منازلی که در سر راه او بود کنترل می‌شد! سازمان امنیت می‌فرستاد تمام اینجاها را می‌دیدند می‌گرفتند و کنترل می‌کردند. برای چه؟ برای اینکه خوف این را داشتند که از اینجاها یک کسی سوء قصد بکند به او. که حُسن قصد اسمش بود! اما یک حکومتی که برای مردم باشد، مردم آن را بخواهند، این نمی‌ترسد از اینکه توی بازار مردم بیاید، توی جمعیتها بیاید و با آنها بنشیند صحبت کند؛ هیچ از اینها باکی ندارد. چنانکه صدر اسلام این طور بوده است که آنکه راس هم بوده هم توی مسجد …

از بین رفتن بیشتر معنویات و آزار آشکارتر بانوان در دورهٔ او

… توی دریا لخت بشوند و با هم شنا کنند، در مراکز فحشا با هم مجتمع باشند، و به قول خودشان آزادانه هر کاری می‌خواهند بکنند. اینها تربیت انسانی را از ایران بکلی از بین بردند، و تربیتهای غربی، نه آن هم تربیتهای صحیح غربی، تربیتهای فاسد غربی، در بین ما رواج دادند. و در زمان این پسر شاید بیشترْ معنویات از بین رفت. در زمان او ظلم شاید ظهورش، ظاهرش بیشتر بود، بانوان را بیشتر اذیت کردند. سایر مردم را بیشتر اذیت کردند.

ستایش او در مطبوعات خارجی پس از رفتن با وجود جنایاتش

برای حفظ حقوق یک جامعه باید یک غده‌های سرطانی از این جامعه جدا بشود. اینها برای رفتن محمد رضا خان هم همین عزاها را داشتند! همین آدمی که [آن همه جنایت کرد] حالا هم از او تعریف می‌کنند! حالا هم در مجله‌های خارجی یا در مطبوعاتشان از او تعریف می‌کنند که نه، این اصلاح می‌کرد! می‌خواست درست کند مملکت را! آن کنار نشسته‌اند. نه مطلع نیستند؛ لکن آن کنار هستند. کنار معرکه هستند ندیده‌اند اینجا چه شده است. می‌دانند چه شده، اما به خودشان که واقع نشده! هزاران آدم هم اینجا کشته بشود. اصلًا انسان مطرح نیست پیش آنها. حق و حقوق انسان اصلًا مطرح نیست در این جوامعی که …

تبلیغات برای جدا کردن مردم از روحانیت در دورهٔ او

… فرم می‌شود از بین برد. منتها در دانشگاه چون انعکاس خارجی‌اش را می‌ترسیدند، به این فرم وارد نمی‌شدند؛ به فرم دیگر وارد می‌شدند که نگذارند دانشجویان رشد کنند. بعد فهمیدند که این طرز نتیجه ندارد. فشار هر چه زیادتر باشد بدتر خواهد شد. برای اینها بدتر خواهد شد. در زمان محمد رضا حمله به روحانیت را تغییر دادند شروع کردند به تبلیغات کردن که مردم را از روحانیت جدا کنند.

پشتیبانی همهٔ قدرت‌ها و کشورهای اسلامی از حفظ او

… را. آن وقت علمی بود، حالا عینی شد. لمس کردند این مطلب را که با انسجام این قوا با هم، دانشگاه و روحانی با هم، همه با بازار با هم، با کارگر و سایرین، اداری و غیر اداری با هم، اینها وقتی منسجم شدند، حتی ابرقدرتها نمی‌توانند کاری انجام بدهند. چنانچه نتوانستند. همه در صدد این بودند که محمد رضا را نگه دارند. نه ابرقدرتها تنها؛ تمام قدرتهایی که بود. همه این مملکتهای اسلامی هم، همه پشتیبانی می‌کردند. یعنی من نیافتم یک کسی را. لفظاً بعضی از اینها به ما پیام می‌دادند که ما همراهیم؛ لکن ما نمی‌توانستیم باور کنیم. همه‌شان با هم متحد بودند برای اینکه این جانور را حفظش کنند اینجا، و نتوانستند. چرا نتوانستند؟

رد ادعای او دربارهٔ تجزیهٔ ایران پس از رفتنش

… فهمانده بودند به اینها. عمال آنها همه جا، در همه جا مشغول تبلیغ بودند بر ضد اینها. برای چه؟ برای اینکه اگر اینها یک رشدی داشتند، اگر اینها در بین جامعه همان طوری که باید باشند باشند، نمی‌گذارند که هر طایفه‌ای بیاید، هر مملکتی بیاید یک گوشه‌ای اینها را ببلعد. مردک[6] می‌گفت که «اگر من نباشم، ایران تجزیه می‌شود، ایران می‌شود ایرانستان!» ایشان نیستند و ایران هم همان ایران است. نه تجزیه شد نه ایرانستان شد؛ و دست آنها هم قطع شد.

ادعاهای توخالی و افزایش زاغه‌نشینی

… به جا گذاشته‌اند اینها، این خرابیهایی که اینها به جا گذاشته‌اند، با همت شما باید ترمیم بشود. الآن مملکت مال خود شماست؛ منافع مملکت هم مال خود شما باید باشد. و ان شاء الله اگر اسلام تحقق پیدا بکند، احکام اسلام تحقق پیدا بکند، خواهید دید که عدالت اسلامی چیست. غیر آن ادعاهایی است که در زمان سابق و در رژیم سابق و از حلقوم محمد رضا پهلوی بیرون می‌آمد. همه ادعا بود، و برای هیچ کس هیچ کاری نکرد. بلکه زاغه‌نشین‌ها را زیاد کرد، و به اسم اینکه صنعت می‌خواهیم باشد، مملکت صنعتی باشد، زراعت را به هم زدند و صنعتی هم در کار نبود. الآن هم که بعض از کارخانه‌های صنعتی را به اصطلاح خودشان آوردند، باز به نفع خارجیها هست، باز برای ما نفعی ندارد بلکه ضرر دارد؛ مثل ذوب آهن که الآن برای ایران ضررهای زیاد دارد و نمی‌توانند ترکش بکنند؛ ادامه‌اش هم بدهند، ضررهای زیاد دارد. کارها همه از روی خیانت …

تعلق به دنیا سرمنشأ فساد برای ملت و بدبختی برای خود او

… تحصیل، توجه به این مطلب داشته باشید که در مدرسه‌ها منزه کنید خودتان را از تعلقات دنیا. تمام گرفتاریهای بشر از این تعلقات است. اگر این تعلقات نبود، اگر این توجه به دنیا و تعلق به دنیا نبود، ما این قدر گرفتاری در ظرف بیش از پنجاه سال و قریب شصت سال نداشتیم. محمد رضا پهلوی به واسطه تعلقی که به دنیا داشت، نفسش غیر از دنیا چیزی نمی‌فهمید، سرمنشا این همه فساد برای ملت و این همه بدبختی برای خودش شد. دوستان او، که جنود شیطان بودند، برای تعلقی که به دنیا داشتند، که نفوسشان غیر از دنیا ادراک نمی‌کرد- به واسطه همین تعلق- منشا این همه بدبختی برای ملت، و بدتر آنکه برای خودشان شدند. هم بدبخت کردند ملت را و به باد دادند همه چیز ملت را؛ و هم بدبخت کردند خودشان …

حیله‌گری و تلاش برای نابودی احکام اسلام به نام اسلام و عدالت

… وقت مساجد ما را بستند؛ مدارس ما از بین رفت؛ عمامه‌های اهل علم را از سرشان برداشتند و آن فضاحتها و نسبت به خواهرهای ما هم آن فضاحتها. در زمان[2]) 86 (بدتر از زمان او شد. در آن وقت فشار بود و فشارْ امَد[3] داشت؛ در این وقت حیله بود. حیله‌های زیاد. فشار هم بود؛ اما حیله هم زیاد بود. به اسم اسلام، به اسم عدالت اجتماعی، عدالت اسلامی، به اسم اسلام، احکام اسلام را از بین می‌خواستند ببرند. به اسم اسلام لطمه بر حیثیت اسلام زدند و می‌خواستند بزنند.

جرئت نداشتن شاه برای حضور در میان مردم

… که از مردم می‌ترسند چه بکنند که مامون باشند؟ ایجاد رعب می‌کردند؛ می‌ریختند- فرض بفرمایید، که- توی مردم یک بساطی درست می‌کردند که مردم از آنها بترسند؛ این مردم از آنان بترسند. برای حفظ خودشان بود. خودشان به مردم بد کرده بودند، حالا این طور می‌کردند که بترسند. این شاه سابق جرات نمی‌کرد بیاید توی مردم‌ هیچ امکان نداشت برایش که بیاید با مردم بنشیند. با دوگل[3] بود که آمده بود اینجا. رفته بودند نزدیکیهای بازار، و با آن همه حفاظتها و اینها. دوگل پیاده شده بود رفته بود توی جمعیت. برای اینکه او نمی‌ترسید از جمعیت ایران. شاید در جمعیت خودش هم آنجا نمی‌ترسید.

نوکر خوب آمریکا و انگلیس که وطنش را به آنان داد

امریکا کراراً پشتیبانی خودش را اظهار کرد؛ انگلستان کراراً اظهار کرد. نوکر خوبی بود برای اینها و اظهار تاسف آنها بعد هم دلیل بر این بود که خوب نوکری بود؛ و البته باید هم اظهار تاسف کنند! [چرا] اظهار تاسف نکند برای کسی که طول عمرش، وطنش‌ را برای آنها داد! چرا اظهار تاسف نکند! چرا سنای امریکا اظهار تاسف نکند از اینکه ایران چند نفر قاتل را می‌کشد. اظهار تاسف برای این است که این نوکرها را از دست داده‌اند، و حق دارند اظهار تاسف کنند. آنها پیششان انسان مطرح نیست؛ منافع مطرح است. ایمان مطرح نیست؛ نفت مطرح است. و چون …

پشتیبانی دولت‌ها و ابرقدرت‌ها به‌ویژه آمریکا از بقای او

… بکند؛ و اینها را همین حالا از بین ببرید و آنکه به جهت وحدت کلمه اولًا، و ایمان ثانیاً. یعنی ایمان مقدم بر همه چیز؛ دنبال آن وحدت کلمه. همان طوری که شما ملاحظه کردید که ایمان به خدا و وحدت کلمه این معنا را پیش آورد که ابرقدرتها را کنار زدید، بیرون‌ کردید. همه قشرها، چه دولتهای اسلامی- الّا کمی از آنها- و چه ابرقدرتها، که همه‌شان پشتیبان محمد رضا بودند، همه بودند. به من پیغامها می‌دادند؛ خصوصاً از امریکا؛ و می‌خواستند که او باشد؛ چنانچه خودش هم وسایطی ایجاد کرد که باشد و هر چه قدرت است دست ماها باشد و ایشان سلطنت بکنند؛ و من می‌دانستم دروغ می‌گوید. مع ذلک این قدرتها نتوانستند نگه دارند او را؛ برای اینکه در مردم یک ایمانی پیدا شده بود که شهادت را برای خودشان فوز می‌دانستند. یک ملتی که …

سقوط به سبب روی‌گردانی از ملت و نپذیرفتن نصیحت روحانیون

… ندارند. مثل پشتیبانی یک برادر از برادر است. اگر چنانچه ملت پشتیبان شما باشد بهتر است، یا اینکه ملت پشت بکند به شما، و شما تنها بمانید و بخواهید هی با تانک و توپ و سرنیزه و خونریزی کار انجام بدهید؟ اگر این آدم که ... سی و چند سال حکومت کرد بر اینجا، اگر ... یک دستی به سوی ملت دراز کرده بود قبل از اینکه وقت گذشته باشد- این آخر دستش را دراز کرد، لکن این دست غلط بود- اگر این نصیحت روحانیون را پذیرفته بود و توجه به ملت کرده بود و خدمت کرده بود به ملت، سقوط می‌کرد؟ ملت پشتیبانش بود؛ سقوط نمی‌کرد. همین ملتی که با فریاد «مرگ بر شاه» قیام کردند اگر آن وقت یک فرض کنید که جبهه‌ای بر خلاف او می‌شد، همان وقت مردم با «زنده باد شاه» می‌آمدند جلو. من این معنا را به او تذکر دادم.[1] من یادم هست که وقتی که متفقین از اطراف ریختند به ایران و ایران را قبضه کردند، و …

به ارث بردن چپاولگری و جنایات پدر و گسترش فساد در همه جا

آن روز؛ آن وقت که به اسم «کشف حجاب» و برای کشاندن ملت به تباهی آن‌ سابقی[1] اقدام کرد، در همین قم شاید از جاهای دیگر بیشتر فشار آورد. در تهران همین طور. در همه جا و آن وقت که پسر او چپاولگری و جنایات را به ارث برد، همه جا این طور بود. در همه جا این فسادها بود، تباهیها بود. شاید در تهران بیشتر از جاهای دیگر مراکز فساد بود. به تهران بیشتر عنایت داشتند که جوانهای ما را و این نیروی بزرگ را نگذارند رشد بکند. این یک مطلبی نبود که یک جا و دو جا باشد؛ منتها شما آقایان در محل خودتان که بودید، به عیان دیدید که چه کارها کردند؛ آقایان هم …

کرنش شاه در برابر جانسون، نمونهٔ خودباختگی

… گو بودند، هر چه آنها می‌گویند قبول بکنند، آن را دیگر نداشته باشید. همان طوری که ایشان[1] سفیر امریکا را رد کرد و هیچ کاری هم نمی‌شود بکنند، نمی‌توانند بکنند؛ شما هم وقتی که تشریف می‌برید در سفارتخانه‌هایتان، در محل ...، می‌بینید یک انسان متحول از آن ... بشود آن طوری که شاه‌ «بله قربان گو» بود و من این را مکرر گفته‌ام- و از بس متاثرم باز هم پیش شما عرض می‌کنم- که من وقتی عکس شاه را پهلوی جانسون[2] دیدم، که جانسون عینکش را برداشته و از این طرف دارد چشمهایش آن طور می‌کند و نگاه می‌کند و به او نگاه نمی‌کند، و او آن طرف میز، او سر جای خودش ایستاده بود، او آن طرف میز او ایستاده بود، مثل یک بچه مکتبی که ایستاده پیش معلمش [کرنش‌] می‌کند، من همچو متاثر شدم که ما در چه حالی هستیم که این «شخص اول» مملکت ما به اصطلاح هست، در مقابل او این طوری ایستاده و آن هم این طور بی‌اعتنا چشمهایش را آن طرف [کرده‌][3] و در روزنامه انداخته بود. و گمان می‌کنم این عکس را تحمیل هم گمان می‌کنم کرده بودند که در روزنامه‌های ایران منعکس بشود. این جور نباشید.

اعتراف شاه به فرستادن فهرست نمایندگان مجلس نزد دولت‌های بیگانه

… نماینده هستید از یک مملکتی که مستقل است؛ ما احتیاج اصلًا نداریم. آنها به ما محتاجند؛ ما احتیاجی به آنها نداریم. آنجا که می‌روید با کمال استقلال عمل کنید. این طور نباشد که آنجا وقتی شما رفتید باز همان حرفهای سابق باشد و همان چیزهایی که سابق آنها می‌آمدند. شاه به صراحتِ بیان گفت که لیست وکلا را می‌فرستادند پیش دولتها، و آنها لازم بود که همینها را تعیین بکنند! می‌گفت- می‌خواست خودش را تایید بکند، تکذیب پدرش را می‌کرد!- که لیست را تا حالا این طور می‌دادند. تکذیب چند سال قبل خودش را هم می‌کرد که خیر، حالا دیگر آن طور نیست! و حال اینکه همان وقت هم این طور بود. لکن خوب، دستور بود که این جوری بگوید. این جور نباشد که هر چه آنها به ما بگویند قبول بکنیم. نخیر. شما باید مستقل باشید و شجاع باشید. مملکت شما یک کاری کرد …

سقوط او با وجود حمایت همهٔ قدرت‌های عالم

مسائل زیاد است؛ لکن مهم، الآن که ما در بین راه هستیم و به مقصد نرسیدیم، فقط موانع را رفع کرده‌ایم و الّا مقصد ما بالاتر از این معانی است، مهم این است که نهضت محفوظ باشد. این نهضتی که این قدرت را داشت که یک همچو قدرت شیطانی را در هم شکست و محمد رضا در عین حال که خودش یک قدرت عظیم بود، دنبال او هم همه قدرتها، همه قدرتهایی که در عالم بودند، با او موافق بودند و با ما مخالف، مع ذلک این نهضت چون یک نهضت الهی بود، نه یک نهضت مادی‌گرایی، نهضت ملی، یک نهضت الهی یک نهضت اسلامی بود، از این جهت پیروز شد؛ و تمام قدرتها نتوانستند این شیطان را نگه دارند. و رفت و دیگر برگشت ندارد، لکن مساله این نبود که او برود. مساله این بود که دنبال رفتن او قطع ایادی همه قدرتمندها بشود. و این هم شده است، البته ریشه‌هایی دارد. و ان شاء الله اینها هم از بین خواهند رفت. لکن مساله این هم نبود.

مانع تحقق عدل الهی و حکومت عادل و علت معارضه با او

… که اسلام تحقق پیدا بکند، اگر مقصد اصلی ملت ایران این است که جمهوری‌ اسلامی تحقق پیدا کند، حکومت عدل الهی تحقق پیدا بکند، رفتن آنها همه مقدمه برای این مطلب است. این اشتباه نشود که ما می‌خواستیم که او برود، رفت؛ تمام شد. خیر، تمام نشده است. او مانع از کار بود. و چون مانع بود که ما به مقصد برسیم با او معارضه کردیم. او نمی‌گذاشت که عدل الهی تحقق پیدا بکند؛ او نمی‌گذاشت که مملکت ما یک مملکت اسلامی با یک حکومت عادل باشد، محقق بشود با این رژیم؛ از این جهت معارضه شد با او، او رفت. اگر به جای اینکه او رفت یک رژیم دیگری تحقق پیدا کند، مثل یک رژیمی که در اروپا هست مثلًا، مثلًا مثل فرانسه ما بخواهیم بشویم، که ما رژیم محمد رضا را کنار بگذاریم، یک رژیمی مثل رژیم فرانسه که کاری به اسلام ندارد؛ اگر این طور باشد، این همه خون ریختن ملت ما برای …

سقوط او با وجود حمایت ابرقدرت‌ها و دول عربی

… کند. دیدید که قدرت خودش چه بود؛ علاوه بر او، همه قدرتها با او موافق بودند؛ یعنی ما در تمام دنیا یک کسی که با او مخالف باشد حالا شاید یک نفر، مثلًا یکی از دولتها، شاید آن هم اظهار می‌کرد- حالا راست گفته یا نه نمی‌دانم- اما تمام دول بزرگ با او موافق بودند؛ ابرقدرتها موافق بودند؛ تمام دول عربی با او موافق بودند؛ این خلیج و این کویت و این، عرض می‌کنم که، دول عربی با او موافق بودند؛ در عین حال چون پایه قدرت بر قلوب مردم نبود، روی دوش ملت نبود، همه قدرتها دستشان را روی هم گذاشتند و قدرتهایشان را روی هم گذاشتند که نگه دارند او را- و نتوانستند- رفت! این یک تاریخ موجود است؛ و باید برای ما همه عبرت باشد.

بی‌اعتمادی مردم به زیارت رفتن و چاپ قرآن او به سبب عملکردش بر ضد مردم

… ما از این تاریخ موجودی که بر ما گذشت باید عبرت بگیریم؛ و بدانیم که اگر پایگاه داشت این مرد بین مردم، اگر نصف قدرتش را صرف کرده بود برای ارضای مردم، هرگز این قدرت به هم نمی‌خورد؛ هرگز مخالفت با او نمی‌شد؛ لکن مع الاسف همه قدرتش را روی هم گذاشت بر ضد مردم. به طوری که اگر می‌رفت به زیارت حضرت رضا، هر که می‌شنید می‌گفت که دارد حقه بازی می‌کند! اگر قرآن طبع می‌کرد و بین مردم منتشر می‌کرد، دست هر کس می‌آمد می‌گفت که این مثل قرآن معاویه است! این برای این است که عمل نشان نداد به مردم؛ یک عملی که با آن عمل بتواند پایه برای خودش درست بکند. او آن قدرت بالا بود؛ فرق نمی‌کند؛ شما هم که در کاشان هستید و در آنجا یک اداره‌ای دارید همین معنا در آنجا هم جاری است؛ آن برای همه ملت بود، شما برای ملت کاشان هستید؛ قم هم برای قم هست؛ تهران هم برای تهران …

اقرار شاه به فرستاده شدن فهرست نمایندگان از سفارتخانه‌ها

… ملی باشد. یک‌ مجلس فرمایشی نباشد. یک مجلسی نباشد که به قول محمد رضا خان لیستش را می‌نوشتند و می‌دادند می‌گفتند اینها را! خود این اقرار کرد که لیست را می‌نوشتند. منتها می‌خواست برای خودش تعریف درست کند، پدرش را تکذیب می‌کرد! برای حالای خودش تعریف درست کند ... جلوترِ خودش را خراب می‌کرد که لیست را می‌فرستادند ... از سفارتخانه‌ها؛ و ما هم مجبور بودیم که همان لیست را، وکلا را همان طوری تعیین بکنیم. این چیزی بود که اقرار کرد خودش! منتها او می‌خواست بگوید که حالا دیگر این جور نیست. و حال آنکه بدتر بود!

هشدار از سلب آزادی دیگران همانند سلب آزادی امت به دست محمدرضا

… و می‌رسند؛ و به جزای آخرت که سخت ترین جزا است هم می‌رسند. ما باید الآن که در بوته امتحان گذاشته شدیم و اختیار به ما دادند و ما را آزاد کردند، خدای تبارک و تعالی ما را از قید و بندهای استعمار و استبداد آزاد کرد، حالا که آزاد هستیم، چه می‌کنیم؟ چه باید بکنیم؟ نباشد که یکوقت ما هم در صف محمد رضا خان واقع بشویم! او آزادی را از یک امت سلب کرد، و ما آزادی را از یک قشر کوچک سلب بکنیم. او در وسط واقع بشود و ما در یمین و یسار او و همه از جند او!

متهم کردن روحانیان به مخالفت با طیاره و تجدد پیش از ۱۵ خرداد

… این افراد است؛ و نه از «ما» مقصودم خودم هستم. لکن قشرها این طور شده بودند، می‌رفتند توی دانشگاهها به دانشجو و به استاد و به غیر استاد و به همه یک صورت بسیار زیبای ظاهری ارائه می‌دادند: این آخوندها مرتجعند! اینها می‌خواهند ما را برگردانند به آن عصر حجر! محمد رضا خان در یکی از حرفهایش، قبل از 15 خرداد،[4] در یکی از حرفهایش گفت که این آخوندها طیاره هم سوار نمی‌شوند!- همان روزها بود که یکی از مراجع[5] با طیاره رفته بود مشهد- و اینها با طیاره هم مخالفند. اصلًا با همه اساس تجدد مخالفند. اینها می‌خواهند برگردد به آن وقتی که مثلًا الاغ سواری کنند و بروند این طرف و آن طرف. یا فرض کنید که شمعی بسوزانند! برق را با آن مخالفند. همه آثار تمدن را با آن مخالفند. می‌آمدند پیش شماها یک همچو مسائلی را طرح می‌کردند. یا اینکه آخوندها همه درباری هستند! …