رفتن به محتوای اصلی

محمدرضا پهلویشخص

نام‌های دیگر: شاه، محمدرضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آخرین پادشاه پهلوی و حکومت او تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:تلگراف به محمد رضا پهلوی درباره انجمن‌های ایالتی و ولایتی‌— ۱۳۴۱/۰۷/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۶
۱۳۴۱۱۳۶۶

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۸۷۲ پاراگراف)

مطالبهٔ سقوط شاه از سلطنت نه صرفاً خروج او از کشور

مسائلی که ملت ایران در این مدت طرح کرده‌اند یک مسائلی است که هیچ ابهامی در آن نیست. ما هم از اول همان مسائلی که در نهاد ملت است طرح کردیم؛ هیچ ابهامی در مطالب ما نیست. مطلب ما این نیست که شاه برود بیرون مملکت، مطلب ما سقوط شاه است از سلطنت. و اینکه می‌گوییم شاه برود یعنی سلطنت نداشته باشد؛ نه برود تفریح![1] و مطلب دوم این است که رژیم شاهنشاهی یک رژیمی است که مقبول ملت نیست و از اول هم یک مطلب غلطی بوده. و مطلب ثالث این است که ما می‌خواهیم یک حکومت عدل بر قوانین اسلام در ایران حکمفرما باشد. اینها هیچ کدامش در آن هیچ ابهامی نیست که کسی بخواهد …

حاصل نشدن خواسته‌های ملت با رفتن یا قصد رفتن شاه

خیال نشود که حالا که شاه رفته یا بنا دارد برود، یک مطلبی حاصل شده است. تا حالا هیچ مطلبی از آن مطالبی که ما و ملت ایران می‌خواهیم حاصل نشده است. بله ایشان- آن طوری که از ایشان نقل شده است- گفته‌اند که اگر من بروم، من یک سه ماهی می‌خواهم بروم برای اینکه یک مثلًا ناراحتیهایی دارم، سه ماه می‌خواهم بروم دیگر! و اگر من بروم، به غرب نفت نخواهد رسید. این برای این است که غرب را بر ضد نهضت تجهیز کند. و اگر من …

رد ادعای شاه دربارهٔ اندک بودن مخالفانش

و اما مطلب سومش را که می‌گوید که اینها یک چند نفری هستند، عده معدودی هستند که با من مخالف هستند. این، دوتا کلام در اینجا گفته است: یکی اینکه مخالفین ایشان عده معدودی است لکن ملت من را می‌خواهد، ملت همه، من را می‌خواهند لکن یک چند نفر، یک عده کمی هستند! این یک مطلب ایشان است. مطلب دیگر این است که اینها هم که با من مخالفند من را درک نکرده‌اند و الّا مخالف نمی‌شوند! حالا ما هر دو مطلب را ببینیم که صحیح هست یا نه. اگر ملت عده معدودی بودند چطور آمدی توبه کردی! خوب ملت که با شما هستند، همه با شما هستند؛ یک عده …

رد ادعای اندک بودن مخالفان و آمدن آنان از آن سوی مرز

… الآن اعتصابْ سرتاسر ایران است، این سرتاسر ایران که اعتصاب است، بسیارش هم از دستگاههای خود دولت است و اعتصاب کرده‌اند، اینها با شما موافقند و چون موافقند اعتصاب کرده‌اند؟! چون با دولت شما موافقند اعتصاب کرده‌اند؟! صحیح است این حرف شما که عده معدودی هستند؟! خوب سابقاً هم می‌گفت که یک عده‌ای هستند که از آن طرف مرز آمده‌اند! با شناسنامه‌های جعلی از آن طرف مرز آمده‌اند در ایران و این طور شلوغیها را می‌کنند! این معنایش این است که تمام این بازار ایران- بازارهای ایران اشخاصی هستند که از آن طرف مرز آمده‌اند و عده معدودی هم هستند! تمام ایران الآن قیام کرده است بر ضد تو، باز هم می‌گویی که عده معدودی! حالا هم که پایت را برداشته‌ای که یک قدری بروی جلوتر، می‌گویی که عده معدودی هستند اینها؟! همان حرفهای اول را می‌زنی؟! این حرف ایشان هم که تمام ....

گماردن «قصاب»ها برای کشتار مردم هنگام فرار شاه

حالا هم که راه افتاده است بیرون، از قراری که گفته می‌شود چند تا- به اصطلاح آن آقا که می‌گفت- «قصاب» را گذاشته برای اینکه مردم را بکشد. خودش می‌خواهد فرار کند برود کنار و یک عده‌ای را گذاشته، گمارده به اینکه باز قتل عام کنند مردم را! باز این گرفتاری را ما داریم. ما کراراً گفتیم این حکومت تا سلطنت هست حکومتِ باطل است، برای اینکه مردم رای دادند به اینکه سلطنتْ سلطنت غیر قانونی است. مردم گفتند نمی‌خواهیم سلطنت را. همه مردم گفتند. اگر می‌خواهند، اگر می‌گویند همه نگفتند، یکی را پیدا کنند- غیر …

لزوم محاکمهٔ شاه حتی با فرار و استحقاق اعدام

- بله ایشان باید محاکمه بشود. و چنانچه فرار هم بکند هر جا باشد باید محاکمه بشود. و اقل چیزی که بر اوست، علاوه بر اینکه باید جرایمی را که مرتکب شده جبران بکند، حبس ابد است. ولی همه می‌دانند که او دست به کشتارهای عمومی زده است و باید اعدام بشود.

آلوده بودن دست شاه به خون ملت و کشتار وحشیانه

- این دست شاه است که تا مرفق به خون ملت ما رنگین است. ما دفاع از حق خودمان می‌کنیم و هر انسانی حق دارد که از حق خود دفاع کند. بنا بر این ما طالب آزادی و استقلال هستیم؛ و این شاه است که مردم را وحشیانه می‌کشد.

دستور شاه رو به مرگ و ناامید از حامیان بین‌المللی به قتل‌عام‌های پیاپی

قتل عامهای پیاپی و وحشتناک و سفاکانه‌ای- که جز به دستور شاه خائن که خود را در حال نَزْع[1] می‌بیند و از تشبثات و دولتهای جنگ و آشتی مایوس و از پشتیبانیهای غیر انسانی قلدرهای بین المللی طَرْفی نَبَست- نمی‌تواند باشد. این چند روز آخر عمر این جنایتکار از خطرناکترین لحظات تاریخ کشور ما است. ملت مظلوم و شریف ایران باید در مقابل باقیمانده جنایات شاه پایداری کند تا به خواست خداوند تعالی پیروزی نهایی را به دست آورد.

خیانت بودن سازش با شاه و حق نداشتن هیچ‌کس برای سازش با او یا پذیرش اساس سلطنت

- اولًا سازش با یک فرد جانی مانند شاه، خیانت به ملت ایران و اسلام است. و در ثانی ملت ایران در رفراندم تاسوعا و عاشورا با اکثریت قریب به اتفاق، قاطعانه شاه و رژیم سلطنتی را محکوم کرده و خواستار برقراری جمهوری اسلامی شده است. بنا بر این هیچ کس حق ندارد با شاه که از سلطنت مخلوع است سازش کند و یا اساس سلطنت را بپذیرد، چه شخص محمد رضا پهلوی در این مقام باشد یا دیگری. و به همین دلیل، قانون اساسی که رژیم ایران را سلطنتی می‌شناسد، چون از نظر ملت رژیم سلطنتی مردود است، از اعتبار ساقط است و باید قانون اساسی جدیدی تدوین شود.

مطرح نبودن استعفای شاه به سبب قانونی ندانستن او از آغاز و رأی همگان به خلع او

امام: استعفای کامل! او الآن هم کنار است. استعفا مطرح نیست. ما از اول او را قانونی نمی‌دانستیم؛ حالا هم که همه رای به خلع او داده‌اند. مردم رژیم سلطنت را نمی‌خواهند؛ همه را نفی کرده‌اند، سلطنت خلاف قوانین ماست‌

خیانت شاه با پذیرش فهرست وکلای سفارتخانه‌ها و لزوم کناره‌گیری

… که حفظ مقام را می‌خواهد بکند با اینکه خیانت هم بکند، این خیانت به ملت نیست که لیست سفارت امریکا یا سفارت انگلستان را یا شوروی را قبول می‌کند و به دولتش هم تحمیل می‌کند به اینکه همینها باید وکیل بشوند؟ این خیانت به مملکت نیست؟ این خیانت به قانون اساسی نیست؟ اولْ اشکال به خود ایشان- به حَسَب اعتراف خودش- این است که شمایی که آمدی نشستی اینجا و می‌گویی من اعلیحضرت هستم، همه کارها را من باید انجام بدهم، شما لیستها را گرفتید و مطابق آن دستور اجانب رفتار کردید، این خیانت نبوده؟ عذر داری در مقابل‌ این خیانت؟ بروید کنار! بگویید که من همچو خیانتی نمی‌کنم می‌روم کنار. احمد شاه در این [مرحله‌] آخری که گذاشتندش کنار، برای اینکه یک قراردادی بود که وقتی که رفت در خارج، در سر میزِ- عرض می‌کنم- مهمانی قرارداد را دادند دستش که امضا کند، امضا نکرد.[4] از همان جا اساس بیرون رفتن او و آمدن رضا شاه، از همان جا نقشه‌اش کشیده شد که این …

فساد شاه سرچشمهٔ فساد دولت، مجلس، فرهنگ، نظام و اقتصاد

… وزیر صالح معرفی کند. نمی‌تواند یک آدم فاسد یک مجلس صالح را تایید کند برای اینکه اگر مجلس صالح شد، جلوی مفاسد را می‌گیرد؛ خوب خودِ این مبدإِ همه مفاسد است. اگر یک نخست وزیر صالحی یا یک دولت صالحی باشد، گوش به حرف شاهی که بخواهد بر خلاف مصالح عمل بکند نمی‌دهد. اگر آدمِ فاسد باشد یک هیات دولت فاسد درست می‌کند، یک مجلس فاسد درست می‌کند. دنبال او فرهنگ فاسد، نظام فاسد، اقتصاد فاسد بد- همه اینها دنبال بدی آن مرد است- از آنجا شروع می‌شود همه اینها. اگر آن مرد، آن کسی که در آن نقطه بالا به خیال خودش واقع شده، یک آدم صلاحیتداری باشد، یک آدمی باشد که به فکر ملت باشد، یک آدمی باشد که بستگی به غیر را عار بداند برای خودش، یک نفر مُسْلمی باشد که- مسلمانی باشد که- تحت فرمان خدا باشد، که نباید زیر بار اجانب …

رد نگرانی از خلأ پس از رفتن شاه؛ خلأ یعنی پایان کشتار

اینکه می‌گویند که بله فلانی می‌گوید باید شاه نباشد، بعدش چه؟ بعدش چه! مگر شاه که برود چه خواهد شد؟ کجای دنیا به هم می‌خورد؟ مگر چه برای ما می‌کند جز اینکه آدم می‌کشد؟ الآن چه خدمتی ایشان بر مملکت ما می‌کند که اگر او برود خلا می‌شود؟ بله خلا می‌شود یعنی کشتار نیست دیگر! ما می‌خواهیم یک همچو مملکتی پیش بیاید که به دست خود مردمْ مقدرات باشد؛ نتواند یک رئیس جمهوری، اگر هم یکوقتی فرض کنید اول صالح بود و قرار دادند بعد وقتی که رسید به [قدرت‌] چه بشود، نتواند. برای اینکه همین رئیس جمهورْ دستِ مردم است اختیارش؛ هر روزی مردم گفتند …

فروریختن پایه‌های قدرت شاه در یک سال اخیر

… حتی بچه‌ها، زنان، دختران، این طور گسترش داشتن، هیچ در تخیل ماها نمی‌آمد؛ شاید گمان می‌کردیم این قدرت شاه که هم نظامی است و هم ابرقدرتها: امریکا، شوروی و چین دنبال آن هستند و دست‌ دارند [تزلزل ناپذیر است‌]؛ در ذهن ما نبود که تزلزلی در قدرت به وجود آوریم. دیدیم که در یک سال اخیر چنین تزلزلی آمد؛ که پایه‌های قدرتش یکی بعد از دیگری ریخته است؛ همه چیز را از دست داده است؛ و با تمام پشتیبانیهایی که خصوصاً کارتر از او کرده است، اثری، این پشتیبانیها در ملت نگذاشته است؛ اعتنا نکرده است؛ نه به حکومت نظامی، نه به دولت نظامی شاه و نه هراسی دارد از تهدیدات کارتر و امثال او.

اظهار عجز و توبه و جابه‌جایی مهره‌های نرم و خشن و بی‌اعتنایی ملت

شاه با آن عظمت فرعونی به تعظیم و اظهار عجز و توبه در مقابل ملت برخاست و به تبدیل مهره‌های نرم با خشن پرداخت و ملت با غرور اسلامی و ملی خود نه آن توبه را قبول نمود و نه از آن نرمی فریب خورد و نه به آن خشونت اعتنا کرد؛ و در تاسوعا و عاشورای 99 با رفراندم بی‌نظیر و آرام خود- که به تصدیق ناظران داخل و خارج در تاریخ بی‌نظیر بود- قدرت مهارشده خود را ثابت و سقوط و عزل محمد رضا پهلوی را برای چندمین بار اعلام نمود. و پس از آنکه شاهْ خود را رفتنی دانست، دست جنایتکار خود را از آستین …

بر باد دادن منافع ایران و سپردن آن به آمریکا و وابستگان

… بهشت برین کند مملکتمان را! حق ندارند این را بگویند؟ حقوق بشر این نیست که هر کسی، هر بشری حق دارد که سرنوشت خودش را خودش تعیین کند؟ اینها می‌خواهند سرنوشت خودشان را خودشان تعیین کنند و این آقای خدمتگزار را نمی‌خواهند. این در صورتی بود که ایشان خدمتگزار بود؛ و اما اگر چنانچه یک شخصی باشد که خدمتگزار دیگران است، برای خاطر دیگران این مملکت خودش را به باد فنا داده، به تباهی کشیده، یک آدمی است که همه چیز ما را از دست داده و برده است از بین، همه منافعی که در این مملکت قابل این است که برده بشود و مردم از آن استفاده بکنند، خود ملت از آن استفاده بکند، ایشان یا خورده است یا داده به دیگران خورده‌اند؛ یا خودش در بانکهای خارج جمع کرده و مثل پدرش که جواهرات ایران را برداشت و رفت منتها انگلیس‌ها از او گرفتند بین راه و بردند، یا خودش برده است و پولهای ایران را، این شصت هزار نفری که می‌گویند که جزء اشخاصی است که به او مربوط هستند و از رفقایش هستند و از فامیلش هستند و از اینها هستند، به اینها داده خورده‌اند، و یا به اربابها داده خورده‌اند، به کارتر و امثال کارتر و به امریکا و به دیگران داده. همه منافع ایران را ایشان از بین برده است. الآن شما ... اگر حالا برود، ده- پانزده سال لازم است تا این مملکت با زحمت اشخاص صالح به پایه آن وقت برسد که ایشان نیامده بودند، که رضا شاه هم نیامده بود. این مدتی زحمت لازم دارد. خیال نکنید که حالا یک مملکتی را که این تهی کرده تا رفت بهشت برین بشود. این‌ خراب …

سرکوب و کشتار مردم پس از اعتراض آرام برخلاف قوانین بین‌المللی

… مملکت ایران، و شهرستان [های‌] ایران، همه دهات ایران فریاد کردند ما نمی‌خواهیم شما را. اگر ایشان بعد از این کاری که مردم کردند و این رفراندمی که مردم کردند گفته بود که بسیار خوب نمی‌خواهید، من می‌روم یک کس دیگر بیاید، جنگ و نزاع می‌شد دیگر؟ دعوا داشت دیگر؟ ایشان بر خلاف قوانین بین المللی دنیا عمل کرده است: دنبال این معنی که مردم آرام گفتند ما شما را نمی‌خواهیم، چماقدار کشیده، ارتشش را و- نمی‌دانم- قوای انتظامی‌اش و همه را وادار کرده به اینکه مردم را بزنند، و به اسم مثلًا چماق به دستها و ... بیایند توی راه، توی شهرها بگویند «جاوید شاه»! خوب این معنا واقع شده است که مردم آرام گفتند نه، و ایشان کتک زده مردم را، ایشان کشته از مردم، ایشان خانه‌های مردم ریخته، با مسلسل توی خانه‌ها هم حمله کردند، مساجد را آتش زدند، این همه وحشیگری را کردند؛ شما می‌فرمایید که بعد از همه این وحشیگریها شما ایشان را باز پشتیبانی کردید و می‌گویید آنهایی که می‌گویند که چرا این کارها می‌شود، آنهایی که تظاهر آرام کردند، آنها خلاف می‌گویند! اینها میزان ندارد حرفهایشان! حرف ما این است، حرف شما آن است، کدام میزان ندارد؟ هر …

جنایت‌های شاه از تنهایی و ناامیدی از ادامهٔ حکومت پس از رفراندم

ملت آگاه باید بداند که این آخرین حمله‌ای است که از جنون و حمله روحی که به شاه دست داده است ناشی شده و باید این جنایات بسیار احمقانه و سَبُعانه موجب تضعیف روحی ملت نشود. شاه خود را از ملتْ جدا و تنها می‌بیند؛ ناچار با تمام وجود به آغوش اشرار و مزدوران پناه برده تا شاید عقده‌های روحی خود را خالی کند. شاه خود را از سلطنت خیالی مخلوع می‌بیند و ادامه حکومت خود را با رفراندم تاسوعا و عاشورا غیر ممکن می‌داند؛ از این جهت از هیچ جنایت غیر انسانی رویگردان نیست و با دست اشرار و بعضی از سران ارتش، که شریک جرم او هستند، می‌خواهد آخرین تیر ترکش را رها کند. شاه رفتنی است! لکن سران ارتش که با او و به امر او مرتکب جنایات هستند و می‌شوند، در کار خود تجدید نظر کنند و از عواقب امر بترسند. درجه داران جوانْ خود را به این جنایات وحشتناک آلوده نکنند؛ مگر آنان نمی‌خواهند پس از شاه، در این کشور آبرومندانه زندگی کنند؟

فروریختن پایهٔ قدرت شاه و شکست‌های پیاپی او در برابر ملت

- پایه پوشالی قدرت شاه را که توسط خودش بنا گردیده بود و بر آن تکیه داشت، ملت مبارز فرو ریخت، و به همین دلیل قدرت او نمی‌تواند ادامه پیدا کند. همین شاه بود که چند سال گذشته هنگامی که حزب مبتذل[3] خود را اعلام کرد گفت هر که به ما رای ندهد یا جایش در زندان است و یا از کشور اجازه می‌دهیم که خارج شود. امروز می‌بینید که ملت ایران او را مجبور می‌کند که رسوایی شکست حزب رستاخیز فرمایشی خود را قبول کند. و همین شاه بود که در مورد زندانیان سیاسی عقیده داشت که باید در زندان پوسیده و بمیرند، و دیدیم که فشار ملت او را مجبور می‌کند که بعضی از آنان را آزاد کند و دهها شکست دیگر که ملت بر او وارد آورده و به یاری خدای تعالی او را برای همیشه از قدرت برکنار خواهد کرد. و در این راه از هر شیوه ممکن استفاده می‌کند. اگر به همین روش مسالمت‌آمیز شاه کنار نرود آن وقت است که او و حامیانش غرامت سختی خواهند پرداخت.

نداشتن هیچ‌گونه قانونیت با رأی تمام ملت به نبودن او

جواب: تمام ملت رای دادند که شاه نباید باشد و باید دنیا این معنی را بداند که شاه به هیچ وجه دیگر قانونیت ندارد. قبلًا هم نداشت ولی ملت دیروز و امروز اعلام کردند، اعلام عمومی کردند که شاه باید برود و شاه را نمی‌خواهند.

بی‌معنایی استعفای شاه و لزوم کناررفتن او چون با رأی ملت شاه نشده

- استعفا که معنی ندارد. شاه باید کنار برود. برای اینکه به واسطه رای ملت شاه نشده است تا استعفا بدهد. او باید کنار برود. بعد از کنار رفتن او، ما جمهوری اسلامی متکی به آرای عمومی و قوانین اسلام برقرار خواهیم کرد.

حکومت قاچاق و غیرقانونی به‌سبب نداشتن رأی ملت

… در ایران راه عذر را از همه کس و همه دولتها سد کرد. دیگر دولتها نمی‌توانند ادعا کنند که شاه قانونی است و در مملکت به طور رضایتِ مردم و به طور قانونْ توقف کرده است. رفراندمی که در دیروز و امروز شد و قطعنامه‌هایی که صادر شد به همه دنیا ثابت کرد که شاه ساقط است. ما می‌گفتیم از اول ساقط بوده؛ ادعای من این بود که از اولْ رضا شاه و این شاه به طور قاچاق و به طور یاغی‌گری در ایران حکومت کردند؛ لکن حالا اگر کارتر و امثال اینها انکار داشتند، دیروز و امروز ثابت کرد که هیچ قانونیت ندارد برای اینکه به حَسَب نص قانون اساسی ما، دولت، شاه باید به رای ملت شاه باشد. و یک امر طبیعی است که باید این طور باشد. و الآن تمام ملت در تهران، مشهد، قم، تبریز، همه جای ایران اعلام کردند با آرامش- که عذری در کار نباشد که یک طوایف دیگری داخل بودند و از آن طرف مرزها آدمهایی آمده‌اند![1] با کمالِ آرامشْ تمام ایران گفتند که ما شاه را …

انطباق اوصاف سلطان جائر بر شاه و مخالفت او با سنت پیامبر

ما می‌بینیم که این کارهایی که او کرده است، به این حکام وقت ما و به سلطان وقت ما تطبیق می‌شود؟ این مسائلی که رسول الله فرموده است، اینها تطبیق می‌شود بر این؟ سلطان است؟ جائر است؟ اینها معلوم که الآن سلطه دارد؛ «سلطان» یعنی سلطه. الآن سلطه دارد و جائر هم هست. خودش هم شاید قبول داشته باشد که جائر است. همه کس هم می‌داند که این آدم جائر است. خوب، مخالفت سنت رسول الله را نکرده؟ هر چه رسول الله فرموده است، ایشان عمل کرده؟! یا اقوال رسول الله را به حساب نمی‌آورند اینها؟ اینها سنت رسول الله را به حساب نمی‌آورند؟ بله، در ایام عمرش برای اینکه من و شما را بازی بدهد، یک دفعه هم می‌رود به حرم حضرت رضا و آنجا یک- دو رکعت نماز هم می‌خواند! من …