رفتن به محتوای اصلی

محمدرضا پهلویشخص

نام‌های دیگر: شاه، محمدرضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آخرین پادشاه پهلوی و حکومت او تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:تلگراف به محمد رضا پهلوی درباره انجمن‌های ایالتی و ولایتی‌— ۱۳۴۱/۰۷/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۶
۱۳۴۱۱۳۶۶

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۸۷۲ پاراگراف)

بی‌پایگی ادامهٔ سلطنت شاه پس از «نه» گفتن مردم

ما فرض می‌کنیم که همه مردم جمع شدند یک روزی گفتند که محمد رضا خان سلطنت برای او باشد، ما این «موهبت الهی» را تقدیم ایشان کردیم؛ حالا را شما چه می‌گویید؟ تو حالا می‌خواهی سلطنت بکنی! سلطنت سابق بسیار خوب؛ تا حالا قانونی به قول خودت! از حالا که مردم دارند می‌گویند نه، دیگر چه؟ می‌گویید که همه باز هم می‌گویند آره؟ اصفهانیها داشتند آتش می‌زدند به همه چیز باز آنجا مردِکه- آنجا ایشان بود یا یک کسی از رفقایشان- می‌گفت که مردم شاه دوست اصفهان! [خنده امام و حضار]

رفتن شاه مایهٔ رفع سلطهٔ بیگانه و استقلال کشور

… تحصیل بکنیم. ما را به یک حد پایین تر از اینی که هستیم نگه می‌دارند، نمی‌گذارند تحصیل بکنند! اینها نمی‌گذارند در خود دانشگاهمان تحصیل بکنند. اینها تحصیلشان را به یک حد محدودی [رساندند] که بیشتر از آن حد نروند که مبادا یک آدمی پیدا بشود در مقابلشان بایستد. پس رفتن شما اسباب این می‌شود که این تجزیه برداشته بشود، یعنی استقلال [پیدا] بشود؛ مستقل بشود.

توقیف سنجابی از دست‌وپا زدن‌های شاه برای تسلیم کردن او

جواب: توقیف دکتر، اسباب تحولی نمی‌شود. این هم از دست و پاهایی است که شاه می‌زند به خیال اینکه دکتر را تسلیم کند. و معلوم نیست که کسی تسلیم شاه بشود، یا اشخاص محترمی تسلیم شاه بشوند.[1].

نخواستن شاه از سوی همهٔ ملت ایران

جواب: اکثریت قاطع ملت ایران مسلمان است و به آنچه که ما بخواهیم رای می‌دهد. همه ملت ایران شاه را نمی‌خواهند. آیا نود درصد مردم ایران که مسلمانند به عنوان اکثریت یک جامعه نمی‌تواند یک جمهوری اسلامی تشکیل دهد؟.

خودکامگی شاه و ناممکن بودن خوب شمردن کارهای او

خوب، پس اینکه نمی‌شود کسی باورش بیاید. حالا فرضاً یکی هم این حرف را بزند اما ماها می‌توانیم باور بکنیم که این شاه که همه کارها را خودش می‌گوید که باید به نظر من باشد و منم که همه کارها را انجام می‌دهم و دیگران را هیچ حساب نمی‌کرد- تا چند وقت پیش از این اصلًا نه وزیری و نه وکیلی و نه چیزی، هر چه او می‌گوید آن باید بشود، چیزهای دیگر چه است!- پس این مطلب را نمی‌شود گفت که نمی‌توانیم بگوییم که این کارها همه خوب بوده است و اینکه کرده است، خوب کاری کرده است. این را نمی‌توانیم بگوییم.

دخالت نداشتن هیچ‌کس از ملت در رسیدن او به سلطنت

… با مخالفت این مردم باز سلطان باشد بر این مردم؟! یعنی هر کاری که بخواهد بکند نخیر، سلطان مشروطه باشد! بی‌انتخاب مردم چرا باشد آخر؟ چه معنا دارد؟ هر کسی، هر جمعیتی، هر اجتماعی حق اولی‌اش این است که خودش انتخاب بکند یک چیزی را که راجع به مقدرات مملکت خودش است. کدام یک از این ملت ما، الآن این طبقه اگر در تمام ایران شما بگردید یک نفر را پیدا بکنید که بگوید من دخالت داشتم در انتخاب محمد رضا خان به سلطنت، پیدا نمی‌کنید. هیچ کس، هیچ کس دخالت نداشت. «موهبت الهی» بوده است! به قول خودشان. بدون اینکه مردم دخالت داشته باشند!

نزدیک شدن سقوط شاه با به کار بستن آخرین تیر ترکش

… است. مقابل همه مساجد لوله توپها طرف مسجد قراول می‌روند. و مردم را در مضیقه قرار دادند، در مضیقه ارزاق قرار دادند؛ حتی بعضی گفته‌اند که در مضیقه آب هم هستند. من نمی‌دانم صحیح است یا نه. با همه قوا شاه دارد با مردم مبارزه می‌کند. تقریباً مبارزه به اوجش رسیده. و از طرفی شاه هم سقوطش نزدیک شده، برای اینکه تقریباً این تیر آخری است که اینها در ترکش داشتند. و قبلًا هم این معنا حدس زده می‌شد که اینها بفهمند که اثری ندارد این کارها؛ برای اینکه دولت نظامی هم غیر از آن نظامی که سابق بود نیست؛ خوب، همان نظام است و همان نظامی است. و بر فرض اینکه حالا این دولت هم یک قدری شقی تر و شدیدتر باشد لکن با این سرنیزه‌ها …

نبود آرامش تا رفتن شاه به سبب خدمتش به بیگانگان

ما که می‌گوییم شاه تا نرود آرامش برای مردم پیدا نمی‌شود، با مطالعه اوضاع ایران و کارهایی که شاه برای خارجیها کرده و به نفع خارجیها کرده است، خوب مطالعه شده است این مسائل؛ معلوم است که دیگر نمی‌شود با این حرفها کار را درست کرد. حالا هم این تیر آخری را هم به ترکش گذاشتند. و آن قدمِ بعد از این، این است که یک کودتای نظامی بشود و شاه را ببرند و یک نوکر دیگری بیاید! آن هم فایده ندارد. تا دست دیگران، مثل امریکا و شوروی و اینها در …

شاه و دولتش، ابلیس مجسم و تابع شیطان

… نبودی، خدا تیر انداخت. با اینکه پیغمبر تیر انداخته بود اما ظل خدا بود، هیچ حرکتی از خود نداشت، هر چه داشت تَبَع قانون بود؛ قرآن مجسم بود پیغمبر، قانون مجسم بود پیغمبر. ما یک حکومتی می‌خواهیم که قانون باشد، تَبَع قانون باشد نه یک حکومتی که تَبَع شیطان باشد. و شیطان مجسم باشد، ابلیس مجسم باشد در بین مردم، مثل محمد رضا خان! اینها ابلیسند، اینها لشکر ابلیسند. این دولت ابلیس است و تابع ابلیس است، شیطان است و تابع شیطان است؛ حکومت نظامی همان حکومت شیطانی است! یک حکومتی است که بر خلاف رضایت خدا و بر خلاف رضایت ملت است؛ یک همچو حکومتی شیطانی است.

پدید آمدن کشوری ناراضی با دست آمریکا و شوروی و نوکری شاه و پدرش

شما همه موظفید که مطالب ایران را بگویید برای مردم. بگویید برای این اروپاییها، برای این امریکایی‌ها. مطالب را به آنها بگویید، حالی شان کنید که مملکت ایران وضعش این است. یک مملکت ناراضی الآن پیدا شده؛ و این مملکت ناراضی با دست امریکا و شوروی و با نوکری محمد رضا خان پیدا شده است و پدرش، که مثل این بود یا یک خرده‌ای بهتر از این شاید- شاید. بگویید آقا، با هر کس ملاقات می‌کنید بگویید مصایب ایران را اینها بد معرفی کرده‌اند ایران را. اینها معرفی کرده‌اند که اینها یک مردم وحشی هستند که نمی‌گذارند اداره بشود مملکت! شماها وحشی هستید که نگذاشتید این مملکت ما دست خود ما باشد تا اداره‌اش بکنیم؛ شما! هر …

خارج شدن روح انسانیت از او

… است این وضع، خوب یکی بنویسد امضا کند که این وضع را ما قبول داریم؛ خیلی هم خوب است. یک فراشی از آنها را اگر ما اذیت کردیم باید آن طور بشود، یک کس بزرگی از ما را اگر چه کردند آنها، نباید در آنها چه بشود! این هم گمان ندارم که یک آدم، یک انسانی بتواند بنویسد. بله، بعضی از اینها اصلًا از وضع انسانیت خارج شدند مثل خود «اعلیحضرت» که اصلًا روح انسانیت از او رفته است؛ یک روح دیگری است الآن در او، نه روح انسان. لهذا حرفها همین طوری چرت و پرت خیلی گفته می‌شود؛ می‌گوید. این هم که کسی نمی‌تواند این طور بگوید.

دعوت او به اعتراف به ناتوانی در حفظ مصالح کشور و استعفا

… که در مقابل اجنبی بایستد و مصالح مملکتش را تامین کند، آدمی که در تحت اسارت غیر است و باید حتماً مصالح مملکتش را فدای آنها بکند، ما فرض می‌کنیم که شما اگر بخواهید سلطنت محفوظ باشد باید این خیانتها را بکنی لکن تو معذوری؟! کی گفت باید سلطنت شما محفوظ باشد؟ تو اگر یک آدمی هستی، انسان هستی، اگر یک آدمی هستی که خائن نیستی، بیا اعلام کن بگو که من نتوانستم این مملکت شما را مصالح مملکت شما را حفظ کنم؛ من استعفا کردم. ملت آن قدر به سر تو گل می‌ریختند که تا عرش برین بود! نه مثل حالا که همه داد بزنند «مرگ بر این سلطنت پهلوی»! برای اینکه از تو خیر ندیدند. کی تو را ملتزم کرده که به سلطنت باقی باشی تا خیانت بکنی؟! مگر می‌شود که انسان عذر بیاورد؟ خوب، مردیکه وکیل بوده، ده سال، …

اعتراف او در رادیو به خطاهای خود با نام «اشتباه»

الآن که می‌بینید که همه مسائل واضح شده است و خیانت شاه واضح شده و خود شاه آمده پشتِ- عرض می‌کنم که- رادیو و اقرار به ذنب و گناه خودش کرده، اسمش را «اشتباه» گذاشته [که‌] تا حالا من کارهایم اشتباه بود از این جهت از اینجا به بعد این اشتباهات را نمی‌کنم! شمایی که یک شاهی را می‌بینید که خیانتهای خودش را اقرار کرده، پشت رادیو اعلام کرده، دستش را پیش ملت دراز کرده که ببخشید من را، من اشتباه کردم، خوب همین حالا همه‌تان بروید آن کنار؛ یا بروید کنار از ارتش یا متصل بشوید به مردم؛ باز نریزید به جان مردم و مردم را …

ادارهٔ خائنانهٔ کشور و دوا نکردن هیچ دردی

- اینها تبلیغات طرفداران شاه است که می‌خواهند مملکت در این هرج و مرجی که هست باقی باشد و شاه یک حکومت استبدادی غیر قانونی بر مردم بکند. ایران رجال برجسته و کارشناسهای متعهد و مسئول دارد که اداره مملکت را به عهده می‌گیرند، ولی این اداره‌ای که شاه می‌کند که تمامش مبنی بر خیانت و خسارت ملت است، هیچ دردی را دوا نمی‌کند. اصولًا شاه در این سی و چند سال چه دردی را دوا کرده است؟.

یاغی‌گری شاه در یغمای بیت‌المال و قتل‌عام مردم

… نظامی و بیخبر از خدای تعالی. لکن فایده ندارد، این دست و پا زدنها فایده ندارد. شاه دیگر در بین ملت پایگاهی ندارد. سلطنت رضا شاه که از اول هم قانونی نبود؛ حالا دیگر اگر قانونی هم بود، یک سلطنت یاغیگری است و مردم با فریاد در همه جا خط بطلان کشیدند بر این سلطنت. الآن یاغی است شاه، و با یاغیگری دارد یغما می‌کند، بیت المال را، و قتل عام می‌کند مردم را

تناقض ادعای نظم شاه با گسیل چماق‌به‌دستان به شهرها

… می‌گویند ما آزادی می‌خواهیم، این قدر اختناق پنجاه ساله ما را خفه کرد، جواب اشخاصی که می‌گویند که ما استقلال می‌خواهیم، تو همه مملکت ما را به دیگران دادی، جوابش حالا این است که نخست وزیر نظامی و وزرای نظامی و حکومت نظامی! و با نظام می‌خواهد خودش را نگه دارد. از آن طرف چماق به دستها را می‌ریزد به جان مردم؛ از آن طرف حکومت نظامی را درست می‌کند! از این طرف می‌گوید باید نظم باشد، از آن طرف خودش شلوغکاری دستور می‌دهد که چماق به دستها را بریزند توی شهر و شهرها را آتش بزنند یا چه بکنند.

طعنه به وعده‌های شاه برای خاموش کردن اعتراض ملت

می‌گوید شما ملت ایران چرا این قدر لجاجت می‌کنید؟ ... «اعلیحضرت» باشم! دیگر شاه از این بهتر کجا ما پیدا بکنیم که دزدها را گرفته و سیاسیها را رها کرده، زندانیها را رها کرده و قول و قرار هم داده به اینکه بعد از این دیگر زاهد بشود و عابد و مسلمان! و دیگر شما چه طلبی از شاه دارید [که‌] در سرتاسر ایران باز اعتصابات می‌کنید؟ این اعتصابات دیگر چیست که می‌کنید؟ چرا باز سرتاسر ایران اعتصاب است؟ چرا شرکتهایِ- نمی‌دانم- هواپیمایی و دیگران، اتوبوس و شرکت واحد در اعتصاب است؟ خوب، پزشکها چرا اعتصاب کردند؟ و هکذا.

سرکوب همهٔ مخالفان در صورت بازیافتن قدرت

… و دیگر نمی‌تواند این ملت حتی بعد از پنجاه سال دیگر هم یک همچو نهضتی را ایجاد کند و یک همچو قیامی بکند. خوب، ملت این را می‌داند. می‌داند که اگر امروز این تا آن آخرِ نقطه نرود و تا سرنگونی این آدم این نهضت را ادامه ندهد، برمی‌گردد به حال رضا شاه و بدتر از او. و این دفعه اگر چنانچه این قدرت پیدا بکند، دیگر نه بر بچه مهلت می‌دهد نه بر بزرگ. همه مخالفین خودش را، که همه ملت است، سرکوب می‌کند و هیچ هم مضایقه ندارد ایشان.

دیدگاه موهن شاه دربارهٔ زن به‌عنوان بازیچه

… اسلام زنها را نجات داده است از آن چیزهایی که در جاهلیت بود. آن قدری که اسلام به زن خدمت کرده، خدا می‌داند به مرد خدمت نکرده؛ آن قدر که به زن خدمت کرده. شما نمی‌دانید که در جاهلیت زن چه بوده و در اسلام چه شده. حالا هم اینها دارند از جاهلیت بدتر می‌کنند. آن وقت آنها بی‌اهمیت می‌کردند، حالا ایشان می‌فرماید که زن باید لَعبه[7] باشد! زن باید- نمی‌دانم- چه باشد. یک همچو حرفی که به کرامت زن برمی‌خورد. اعتقاد ایشان درباره زن این است که باید- یک تعبیر سوئی کرده بود- این طوری باشد! اسلام می‌خواهد زن این جوری نباشد. اسلام می‌خواهد زن مثلِ- همان طوری که مرد همه کارهای اساسی را می‌کند زن هم بکند، اما نه اینکه زن یک چیزی بشود که آقا دلشان می‌خواهد که بَزَک کرده …

وعدهٔ آزادی و انتخابات آزاد و درخواست کمک از روحانیون، سیاسیون و جوانان

اینها دیدند که از راه حکومت نظامی هم کار انجام نگرفت؛ این دفعه، که چند روز پیش باشد، اینها با هر دو حربه پیش آمدند؛ یعنی شاه یک دستش توبه نامه بود، یک دستش چماق! این توطئه بود، من این طور حدس می‌زنم، و همین جور است که اینها این اجتماع مثلث یا مربع را که کردند در پیش شاه،[3] قرارشان بر این شد که شاه بیاید و حرفهای آدم توبه کار را بزند و در پیشگاه ملت تعهد بدهد [که‌] من متعهد می‌شوم به اینکه این اشتباهات را دیگر تکرار نکنم، تا حالا اشتباهاتی شد و من متعهد می‌شوم، ملتزم می‌شوم در پیشگاه ملت که دیگر تکرار نشود این کارها و این اشتباهات، و بعد هم به طایفه طایفه از ملت رو آورد: به روحانیون، به مراجع عظام- به تعبیر او- و علمای اعلام، که من از شما تقاضا دارم که مردم را هدایت کنید، مردمْ آرام بنشینند، و من دیگر بنا دارم به اینکه از این به بعد یک انتخابات آزادی، یک ملت آزادی، آزادی به همه معنی بدهم و شما مردم را آرام کنید، و به سیاسیون رو آورد و تقاضا کرد که شما هم کمک کنید در اینکه این مردم دیگر این طور کارها را نکنند، و ما آزادی می‌دهیم، انتخابات آزاد، مجلس صحیح، و دیگر از این کارهایی که پیشتر شده است و آن اشتباهات نمی‌کنیم؛ و بعد هم رو به جوانها آورد که شما از این ملت هستید و چه، و بعد هم رو به پدر و مادر جوانها که نگذارید جوانهایتان بیایند تو خیابانها و این کارها را بکنند؛ و به همه اقشار ملتْ ایشان رو آوردند و اعتراف کردند در محضر ملت، و رادیو هم از قراری که گفتند در همه برنامه‌هایش ذکر از این کرده است و این توبه نامه را خوانده است.

اقرار به فرمان کشتار و حبس طولانی علما و سیاسیون همراه با خواست ماندن در سلطنت

… بودم و حالا می‌خواهم که از این اشتباه دست بردارم؛ و فهمیدم که این کار اشتباهی بوده است و می‌خواهم دست بردارم. اقرار به این است که مجلس ملی تا حالا نبوده است، و مجلسِ سرنیزه‌ای بوده است! و من این را هم «اشتباه» کرده بودم! انتخابات دیگر آزاد است، آزاد می‌شود! اقرار به این است که این قتل و غارتهایی که توسط مامورین من و اینهایی که از ساواک و غیره، من به ایشان امر کردم که بکشید و بزنید، این اشتباهی بوده است! و من از این به بعد این کار را نمی‌کنم. اقرار به این است که این حبسهایی که ما کردیم و این علما و سیاسیون و سایر طبقات را به حبس بردیم، و ده سال، پانزده سال، کمتر، بیشتر، اینها در حبس بوده‌اند، این یک اشتباهی بوده است که خوب بود نشود ولی خوب، شد لکن دیگر تکرار نمی‌شود و ما از این به بعد از این کارها نمی‌کنیم! شما هم بیایید دست بردارید و من همان سلطان باشم و شما رعیت باشید! شما آرام باشید که من یک سلطنت آرامی، دلخواهی بکنم، من هم قول می‌دهم و التزام می‌دهم و ضمانت می‌دهم که دیگر از این کارها نکنم! این آن دستی است که «توبه نامه» را دارد.

مسئولیت مستقیم شاه در تیراندازی نظامیان به مردم

… التزام و ضمانت است زیر عبایش تفنگ است! این را ملت باورش بیاید؟! کدام ملت، کدام احمق باورش می‌آید این را؟! چه کسی این مطلب را باورش می‌آید؟ آنها هم که مطالعه در حال شما نکرده‌اند، آخر باورشان می‌آید یک همچو مطلبی که با هم تو این کار را داری انجام می‌دهی؟ کسی احتمال می‌دهد که نظامی بدون اینکه شاه امر بکند آدم بکشد؟! نظامی به روی مردم آتش روشن کند بدون اینکه امر مستقیم شاه در این مساله باشد؟!

کشتار مردم و به آتش کشیدن قم و زنجان به فرمان شاه در همان حال اظهار توبه

… همان است دیگر! به جایی نمی‌رسد. اینها در عین حالی که این معنا را دیدند، این طرح را دادند که مردم در خود طرح بفهمند که مساله این نیست که ایشان می‌گوید من توبه کردم و یک انتخابات آزادی و یک- عرض می‌کنم- مملکت صحیحی و مستقلی و آزادی بعد از این من تحویل می‌دهم. همین حالایی که دارد می‌گوید «استغفر الله» و «التوبه»، همین حالا مسلسلهای او با امر او دارند مردم را می‌کشند! همین حالا که «التوبه» او باز قلمش خشک نشده، قم را به آتش زدند، زنجان را به آتش زدند. سایر مملکت هم حتماً این چیزها هست که ما لا بد تا عصری یا شبی اطلاع پیدا می‌کنیم. نمی‌شود این مردم را دیگر بازی داد؛ فکر دیگر باید بکنند اینها.

رد شعار «به ایران فکر کنیم» به‌عنوان راهی برای چپاول بیشتر و وابستگی ایران

… ما داریم به ایران فکر می‌کنیم. ما حالا چند سال است که داریم به ایران، این ملت ایران دارد به ایران فکر می‌کند که این نهضت را کرده است برای اینکه می‌بیند ایران از دست دارد می‌رود؛ رفت از دست. می‌خواهد این ایران را نجات بدهد. به ایران فکر می‌کند که نجاتش بدهد. بیاییم شما را دوباره باز کنیم راهتان را برای زیادتر چپاول کردن و زیادتر پیوست کردن ایران را به قدرتهای بالا؟! که به ایران فکر می‌کنیم! فکر کنیم به ایران برای اینکه خیانت کنی به ایران؟! فکر کنیم که ایران خوب است که باز ایران- این از افکار ایشان است- باز ایرانی‌ها نرسیده‌اند به آنجا که آزادی را به آنها بدهند! ایرانی‌ها باید تحت مِهْمیز اختناق و نظامی و چکمه خارجی باشند و داخلی! آقا می‌فرمایند که باز ایرانی‌ها نرسیده‌اند به آنجایی که آزادی به …

ادامهٔ جنایات پدر علیه اسلام، مسلمانان و ذخایر کشور

… هر آخوندی از منزل در می‌آمد گرفتار شده بود، [گرفتار] می‌شد و می‌بردند او را به کلانتری. همین طور عبایش را می‌بریدند با جامه‌اش می‌گفتند: برو بیرون. آن یکی را رها می‌کردند، آن یکی را می‌گرفتند جای دیگری. همان وقت چه جنایاتی این مرد کرد به اسلام و مسلمین. بعد هم به ارث داد به این مرد، و این را همه دارید می‌بینید دارد چه می‌کند؛ یعنی آن صفحه‌ای که ظاهر است می‌بینید؛ این صفحاتی‌ که در باطن است و آن مطالبی که در باطن است و من و شما مطلع نیستیم، و اشخاص مطلع الآن جرات نمی‌کنند حرف بزنند و بعد صدایش در می‌آید، آنها الی ما شاء الله است. ما الآن نمی‌توانیم تصور کنیم که اینها چه کرده‌اند با این مملکت، اینها با این اسلام چه کرده‌اند، با این مسلمین چه کرده‌اند، با این ملت چه کرده‌اند، با ذخایر ما چه کرده‌اند.

درخواست کمک از مراجع پس از «ارتجاع سیاه» خواندن نهضت اسلامی

… قرن پیش است، اسلام دیکتاتوری دوم است، اسلام نمی‌تواند که حاجات فعلی مردم را برآورد، اسلام دعوت به ارتجاع می‌کند، از این مسائلی که دیگر کهنه شده ...- اینها دیگر کهنه شده- این در ده- بیست سال پیش از این ممکن بود یک کسی یک چیزی بگوید و لیکن حالا دیگر کهنه شده. همین آقایی که «ارتجاع سیاه» می‌گفت و- عرض می‌کنم که- دو شی‌ء غیر مبارک، ارتجاع- ارتجاع سیاه و سرخ[10]، اینها دارند مملکت را چه می‌کنند! حالا آمده دستش را دراز کرده که مراجع عظام و روحانیون اعلام بیایند و با من کمک کنند که من این جنایات را توسعه بدهم و زیادش کنم و ادامه‌اش بدهم! [خنده حضار] این وضع ایشان این بود. این حرفها کهنه شده.

اهانت به روحانیت در گذشته و تکریم دروغین مراجع اکنون

… باشد؟ با این مخالف است؛ نه با ترقی مخالف است. مردک در یکی از حرفهایش[11] آن وقت که ما قم بودیم، در یکی از حرفهایش گفت که این آخوندها می‌گویند که ما نمی‌خواهیم این تمدن را! اینها می‌خواهند با الاغ بروند از این طرف به آن طرف! خوب، آدم چه بکند با یک همچو آدمی؟ حالا آمده است بعد از این همه حرفهایی که یکوقت گفت که این ملّاها مثل حیوان نجس هستند از ایشان احتراز کنید! یکوقت گفت که اینها مثل کرمهایی می‌مانند که در نجاست می‌غلتند! همین آقا [که‌] به جامعه روحانیت این حرفها را زد، حالا آمده است می‌گوید که «مراجع عظام و علمای اعلام». خوب، می‌دانند دروغ می‌گویی! [خنده حضار] احتمال صحت [کسی‌] بدهد، نقص دارد در ادراک!

تمسخر تعهد شاه به تکرار نکردن جنایات در عین حکومت نظامی

اصلًا معلوم نیست که چه جور وضعی دارد این ایران، و چه جور سنخی هستند اینها. اینها هم جزء تعجب‌آورهاست. اصلًا شما می‌گویید تعجب آور که چه سنخ آدمهایی هستند اینها، که در عین حالی که دارد می‌بیند که حکومت نظامی گذاشته و فردا هم آتش می‌زنند به این شهرها و به این دهات و به این مردم، باز می‌آید در حضور [مردم‌] شروع می‌کند به این حرفها را زدن! «من التزام می‌دهم، من تعهد می‌دهم، من ضمانت می‌دهم که دیگر از این کارها نکنم»! این چه سنخ مغزی است! باید وقتی که بخواهند فلاسفه یا اطبا بیایند این را تشریح کنند. این طرز دماغ ببینند چه جوری است که این حرفها را می‌زند! چه جور وضعی است این، این تشریح می‌خواهد. آدم عادی که این طور نیست. خلاف عادت است این! این معجزه طبیعت است! [خنده حضار] …

بی‌تأثیری فریبکاری و نرمش لفظی و ارعاب شاه بر صفوف ملت

من گرچه می‌دانم که فریبکاریهای شاه و نرمش لفظی و ارعاب عملی او، در صفوف فشرده ملت بزرگ ما تاثیری ندارد، لکن در هر موقع و در هر پیشامد لازم می‌دانم تذکراتی به شما عزیزانم بدهم: