رفتن به محتوای اصلی

محمدرضا پهلویشخص

نام‌های دیگر: شاه، محمدرضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آخرین پادشاه پهلوی و حکومت او تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:تلگراف به محمد رضا پهلوی درباره انجمن‌های ایالتی و ولایتی‌— ۱۳۴۱/۰۷/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۶
۱۳۴۱۱۳۶۶

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۸۷۲ پاراگراف)

شاه ریشهٔ همهٔ بدبختی‌ها و عزم بر بیرون راندن او

- من بارها گفته‌ام که نه من و نه ملت ایران هیچ دولتی را با وجود شاه قبول نداریم. هر دولتی که با وجود شاه روی کار بیاید به مردم و مملکت و به اسلام خیانت کرده است. ما مصمم هستیم که ریشه همه بدبختیها را قطع کنیم، یعنی شاه را از مملکت بیرون کنیم.

ویران کردن ایران به دست شاه و نیاز به زمان برای ترمیم آن

- ما، در برنامه صنعتی کردن مملکت هرگز چون امروز سراغ مونتاژ نمی‌رویم. ما در ایران صنایع مادر ایجاد خواهیم کرد و نوسازی را به بهترین وجه انجام خواهیم داد. البته توقع نباید داشت که این کارها به محض رفتن شاه صورت گیرد. زیرا شاه ایران را به طور کلی خراب کرده است و ایران به صورت یک کشور جنگزده درآمده است. لذا برای ترمیم خرابیها و ایجاد صنایع اصیل احتیاج به مدت است. ما نیازهای تکنولوژی خود را از هر منبعی که مفیدتر برای کشورمان باشد تامین خواهیم کرد. ما از جهت متخصص کارآزموده بسیار غنی هستیم. هزاران کارشناس ایرانی در رشته‌های گوناگون علمی در کشورهای خارجی هستند. اینها به دلیل ظلم و ستم شاه و فقدان برنامه‌های صنعتی علمی …

آدمکشی‌ها برای برهم زدن اجتماع مردم

… روحانیت با دانشگاه نزدیک شده، بازار با دانشگاه و با روحانیت یکی شده‌اند- در صورتی که باز اختلافاتِ فی الجمله‌ای هست و بعد عرض می‌کنم- شما می‌بینید که الآن یک وحدت فی الجمله‌ای که در ایران پیدا شده است، امریکا را آنجا متزلزل کرده و شوروی را آنجا متزلزل کرده؛ و این قلدرها هم در خود ایران به دست و پا افتاده‌اند و همین آدمکشیها و همین تشبثاتی که این مرد[1] می‌کند برای همین است که می‌بیند که مردم با هم مجتمع شده‌اند و چه بکنیم که این اجتماع رفع بشود، چه بکنیم که به هم بزنیم این را!

شدت گرفتن اختناق و رنج عمومی در زمان این شاه

… نیروهای متفقین از سه طرف به ایران حمله کردند و ایران را اشغال کردند، تمام زندگی مردم، همه چیز مردم در خطر افتاد؛ اما چون رضا شاه رفت، همه خوشحال بودند؛ چرا که فشار و اختناق باعث یک رنج بزرگی شده بود که برای رهایی از آن رنج بزرگ رنجهای دیگر را تحمل می‌کردند. این حالت اختناق و رنج عمومی در زمان این شاه بیشتر شد. جهات متعدده‌ای پیش آمد که مردم به شدت در رنج بودند. سازمانیها [ساواکیها] و سایر مراکز و عمال دولتی، چنان با مردم رفتار کردند که برای همه یک عقده شد، و این عقده عمومی شد؛ به طوری که همه منتظر یک نیشتر بودند که این عقده بشکافد و همه بیرون بریزند. این عقده را روحانیت بیرون ریخت. من زبان مردم را می‌فهمم و نهادهای …

نقد آزادی و تمدن ادعایی شاه همراه با کشتار مردم

… می‌خواهیم مثل زمان سابق که سوار الاغ‌ می‌شدند، ما می‌خواهیم سوار الاغ بشویم! و حالا هم همین حرفها را با کم و زیادش می‌زنند که روحانیون می‌خواهند مملکت را برگردانند به عهد کذا. خیر، مساله غلط است. روحانیون می‌خواهند مملکت را یک مملکت مستقل آزاد متمدنی کنند؛ نه آن تمدنی که در اصطلاح شاه است و نه آن آزادی که در کتاب شاه است و در اصطلاح شاه است که مردم را فوج فوج می‌کشند برای اینکه یک صدا می‌کنند مع ذلک اسمش را آزادی می‌گذارند!

نوکری شاه برای بیگانگان و تلاش آنان برای حفظ او

مقصود این است که این تبلیغات سوئی که در روزنامه‌های اینجا، در روزنامه‌های سایر ممالک دیگری که در اینجا هست، یا در خود ایران به وسایل مختلف تبلیغ می‌کنند، همه اینها برای این است که، تمام نظر خارجیها این است که این شاه را نگه دارند، همه استفاده‌ها را ببرند. می‌بینند بهتر از اینها شخصی که از این نوکریِ حسابی بکند، بهتر از این ندارند! از این جهت می‌خواهند این را نگهش دارند. و باید ایران و ایرانی جدیت کند که این بساط برچیده بشود و یک بساط صحیح سالمی بیاید و خودشان مملکت خودشان را اداره کنند. ان شاء الله خداوند همه شما را توفیق بدهد. موفق باشید. [آمین حضار].

اظهار توبه و پشیمانی همراه با ادامهٔ جنایت

… ندارد و کنترل ندارد! خوب حرف ما این است. ما در مجمع عمومی دنیا حرف خودمان را می‌گذاریم، حرف ایشان را هم می‌گذاریم ببینیم کدام اینها میزان ندارد. حرف ما این است که این آدم خودش و پدرش، این سلسله به ما خیانت کرده است، جنایت کرده است، هر روز دارد جنایت می‌کند. الآن که ما اینجا نشستیم اینها مشغول جنایت هستند، همین الآن، همین الآن مشغولند، همین دیشب و دیروز قم را به آتش کشیدند، همین دو روز، خراسان را، تبریز را، یزد را- هر شهری را که شما اسم ببرید- اینها یک دسته‌ای آوردند خرابکاری کردند، این آدمی که این طوری هست، این آدمی که می‌آید توبه می‌کند و توبه‌اش این است، آدمی که می‌آید به مردم می‌گوید که نه، کار نداشته باشید، من دیگر اشتباه کردم، اشتباههایم را برمی‌گردانم، همچو اشتباهی نمی‌کنم، این کارش این است که دارید می‌بینید. ایشان نمی‌داند، آقای کارتر نمی‌داند کارهای اینها را یا می‌داند و خودش را به نادانی می‌زند؟!

بی‌اعتباری دستور محاکمهٔ اعتصابیون از سوی شاه یاغی

… به کارکنهای شرکت نفت که بر شما واجب شرعی است، واجب الهی است، به اینکه اعتصابتان را عام کنید، عمومی کنید و نگذارید نفت خارج بشود. و به شما می‌گویم که اگر چنانچه شما را ترساندند- چنانچه دیروز اینها را ترساندند و «اعلیحضرت» فرمودند که اینها را باید محاکمه کرد! مردکه تو چه کاره‌ای که اینها را می‌گویی [باید] محاکمه کرد؟! تو که حالا دیگر شاه نیستی، تو یک آدم یاغی هستی! کی محاکمه کند اینها را؟ تو که شاه نیستی که دستور بدهی، شاه هم بودی معنا نداشت که تو دستور بدهی؛ تو اگر شاه هم باشی، شاه مشروطه هستی نباید دستور بدهی اینها را باید محاکمه کرد و بعد به جزای خودشان!- نترسید از این مرد. یک مردی که به خوابنامه توسل پیدا کرده! [خنده حضار] یک وقت هم به- عرض می‌کنم ... از این نترسید. این رفتنی است آقا. این شرکت نفت، این عمال …

جنایات پس از تسلط مجدد فراتر از جنایات مغولان

… اسلامی اقدام شده بود، کار به اینجا نمی‌کشید، و دیده‌ایم که رضا خان چه جنایاتی نسبت به کشور اسلامی و ملت مسلمان ایران مرتکب شد. بعد از سقوط رضا خان، پسرش محمد رضا خان سرِ کار آمد و بر خلاف اصول سه‌گانه فوق، حکومت را در دست گرفت و در آن موقع هم قدرتی نداشت. از این جهت به خواسته‌های جزئی مردم که پدرش نادیده گرفته بود، تن داد و بعد که مسلط شد، جنایاتی مرتکب شد که دست کم از پدرش نداشت. و در 25 سال پیش که شاه ضعیف شد و فرار کرد،[1] اگر مخالفین در آن روز به این اصول سه‌گانه اسلامی توجه می‌کردند و کار شاه را یکسره می‌کردند به اینجا نمی‌کشید. و دیدیم که شاه بعداً مسلط شد و در این 25 سال و بخصوص در این پانزده سال اخیر جنایاتی مرتکب شده است که روی مغولان و چنگیزها را سفید کرده است، که ابعاد جنایاتش در بیان نمی‌گنجد. و از این رو در این مرحله حساس، ملت ایران تصمیم گرفته است که متکی به اسلام و با الهام از اصول مترقی اسلام، نهضت خود را به پیش برد و بر اساس قواعد و ضوابط اسلامی، جامعه خود را از نو بنا کند و هیچ گونه سازش و راه میانه و امثال این توهمات را نپذیرد.

همکاری با اسرائیل و اعتراض مکرر امام به آن

ملت ایران- نه شاه و دولت او- به دلیل احساس عمیق اسلامی خود از دست رفتن فلسطین را به مثابه از دست رفتن پاره‌ای از پیکر خود می‌دانست. و به همین دلیل همیشه، علی رغم همکاری شاه و دولتهای دست نشانده او با اسرائیل، عمیقترین احساسات پاک خود را نثار مبارزین فلسطینی کرده است. من بیش از پانزده سال است که مکرر به همکاری شاه و دولت او با اسرائیل اعتراض کرده‌ام. و چه بسیار از ایرانیان، از روحانی و غیر روحانی به دلیل اعتراض به تجاوزات اسرائیل، به زندان رفته‌اند و شکنجه دیده‌اند. و ما همیشه به عنوان یک وظیفه اسلامی تا حد امکان از فلسطین دفاع کرده‌ایم و به خواست خدا همیشه در کنار سایر مسلمین به این وظیفه الهی عمل خواهیم …

قصد شاه به تکمیل جنایات و ویرانی ایران در آستانهٔ سقوط

… مامورین او واقع شده است، و گفته می‌شود برنامه‌ای است که بتدریج در سایر شهرها نیز انجام می‌گیرد و بناست به بزرگ و کوچک رحم نشود و تمام خانه‌ها و مغازه‌ها و مراکز مذهبی به آتش کشیده شود، نشانه تزلزل و ضعف دولت نظامی و یاس شاه از امکان ادامه قدرت شیطانی است. و اکنون که به پرتگاه و سقوط حتمی نزدیک شده است، می‌خواهد جنایات خود را هر چه بیشتر تکمیل کند و به گفته خودش ایران را به تل خاکی مبدل ساخته و برود.

پذیرش تحمیل قدرت‌های خارجی به‌سبب بی‌پیوندی با ملت

… و ما در روابطمان با سایر کشورها همچنان که ظلم را نمی‌پذیریم به کسی هم ظلم نمی‌کنیم. و اگر کشوری با چنین سیاستی عمل کند و به هیچ یک از قدرتهای استعماری وابسته نباشد و استقلال کامل خود را حفظ نماید قطعاً در دنیای امروز در محاصره اقتصادی و سیاسی قرار می‌گیرد. این شاه و دولت غیر قانونی اوست که چون هیچ گونه پیوندی با ملت ندارد و از طرف ملت محکوم به سقوط است، از این جهت قدرتهای خارجی در برابر حفظ قدرت، هر چه را بر او تحمیل می‌کنند و او هم ناگزیر از پذیرفتن است.

اعلام عدم رسمیت شاه با رفراندم تاسوعا و عاشورا

من همزمان با راهپیمایی بزرگ شما در پیامی به سران دولتها اعلام نمودم که رفراندم‌ این دو روز برای هیچ کس ابهامی باقی نگذاشت که ملت شاه را نمی‌خواهد و عدم رسمیت او را با اکثریت قاطع قریب به اتفاق اعلام کرد؛ و به همین جهت اخطار نمودم که از این پس هر کس از سران دولتها از شاه پشتیبانی کند، از نفت ایران محروم، و قراردادهای ایران با آنان غیر رسمی اعلام می‌شود؛ و مادامی که سران این دولتهای پشتیبان شاه بر سر کارند، قطع نفت و بطلان قراردادها ادامه دارد. و بر ملتهاست که …

لزوم برخورد با شاه به‌عنوان غیرقانونی پس از رفراندم

جواب: تظاهراتی که در ایران واقع شد و سرتاسر ایران را فرا گرفت، رفراندمی بود زنده برای سقوط شاه. نتیجه این است که شاه الآن بر حسب همه نظرها، نباید قانونیت داشته باشد و از این به بعد هم باید با او معامله غیر قانونی کرد.

نداشتن هیچ‌گونه قانونیت پس از اعلام مردم

جواب: مردم ایران در تظاهرات بسیار وسیعشان اعلام کردند که ما شاه را نمی‌خواهیم. اعلام رسمی کردند، قطعنامه‌هایی صادر کردند که در این قطعنامه‌ها تصریح شده بود که رژیم سلطنتی را نمی‌خواهند. بنا بر این شاه هیچ گونه قانونیتی ندارد.

نداشتن هیچ جهت قانونی

جواب: تظاهرات دیروز در سطح بسیار وسیعی انجام گرفت و نتیجتاً اعلام شد که شاه را نمی‌خواهند. اگر چه ملت شجاع این را قبلًا بارها اعلام کرده بودند و شاه اصلًا هیچ جهت قانونی دیگر ندارد و تمام ملت برای چندمین بار در سراسر ایران اعلام کردند که ما شاه را نمی‌خواهیم.

شاه و خانواده‌اش، بزرگ‌ترین عامل داخلی فساد و تباهی

… و دشمنی کرده‌اند. در هدْم اسلام که تنها دین ضامن استقلال و آزادی کشور است کوشیده‌اند و تمام حقوق ملت مسلمان، تمام آزادیها و حتی حقوق اقلیتهای مذهبی را نیز از میان برده‌اند. استقلال کشور بکلی از میان رفته است و کشور را به سود خود و اربابانش واژگون نموده‌اند. ما می‌خواهیم و نیز مردم می‌خواهند، ریشه و عامل این فساد و تباهی را قطع کنند. بزرگترین عامل داخلی، شخص شاه و خانواده اوست. رها شدن از قید و بند بیگانگان، ضامن استقلال و آزادی کشور است. قیام مردم برای این جهت است.

خیانت به ملت با لایحهٔ مصونیت مستشاران و فشار بر عراق علیه فعالیت‌های امام

- پانزده سال قبل که شاه قصد داشت، به دستور امریکا، لایحه مصونیت مستشاران امریکایی[1] را به تصویب مجلسیْن برساند، من این خیانت شاه را نسبت به ملت ایران در طی یک سخنرانی و صدور یک اعلامیه، محکوم نمودم و ملت ایران را از این سیاست استعماری امریکا مطلع ساختم، که پس از چند روز مرا از ایران، پس از آنکه شبانه به منزلم در قم حمله کردند، دستگیر و سپس به ترکیه تبعید نمودند. و در آنجا هم دولت ترکیه تحت فشار افکار عمومی از دولت ایران خواست که محل تبعید مرا کشوری غیر از ترکیه قرار دهد، که سرانجام به عراق تبعید شدم. و در آنجا پس از حدود پانزده سال، دولت عراق تحت فشار شاه، مخالفت خود را با فعالیتهای اسلامی من علیه رژیم سلطنتی‌ و شاهنشاهی ابراز کرد. و از این جهت تصمیم گرفتم که به کویت که یک کشور اسلامی است بروم تا در آنجا، در مورد محل اقامتم، تصمیم بگیرم، و با داشتن ویزای آن کشور، دولت کویت از ورود من به آن کشور جلوگیری نمود و به ناچار به فرانسه آمدم و اقامت من در اینجا نیز موقتی است.

سیاست‌های او در جهت منافع آمریکا و پایمال کردن حق کارگران و زحمتکشان

در سالیان دراز می‌بینیم که اکثر و بلکه تمامی سیاستهای شاه در زمینه‌های مختلف، در جهت تامین هر چه بیشتر منافع امریکا و همدستان امریکا بوده است. کشاورزی ایران را به نفع امریکا نابود کرده است. مخازن زیرزمینی و مخصوصاً نفت را به غارت امریکا داده است و ایران را با پول نفت انبار اسلحه ساخت امریکا و همدستانش قرار داده است که گذشته از اینکه این سلاحها، به هیچ کاری جز کشتن فرزندان ملت در شهرها و دهات نمی‌خورد، بیش از چهل هزار مستشار نظامی امریکایی را بر …

تهمت اتحاد نهضت با کمونیست‌ها دست‌وپایی برای حفظ خود

… در طول تاریخ ملاحظه می‌شود که مسلمین علی‌ حده بوده‌اند و اگر کمونیستی در ایران بوده باشد، مسائلشان مورد نظر مسلمین نبوده است. در این جنبشی که الآن در ایران است، همه می‌بینند تمام مردم مسائل اسلام را طرح کرده‌اند و هیچ مسئله کمونیستی‌ای در کار نیست. بنا بر این شاه تهمت می‌زند. این دست و پایی است برای حفظ خودش.

تنها راه شاه: کناره‌گیری از سلطنت غاصبانه

… عجل الله فرجه الشریف- است و بر ملت لازم است او را طرد کنند و عذری از او نپذیرند. اگر کسی از سیاسیون، با بودن شاه خائن، درصدد به دست گرفتن حکومت باشد، مطرود و مخالف اسلام است و بر ملت است که او را طرد کنند. فرصت طلبان به جای خود بنشینند که پایگاهی ندارند. شاه اگر به دست ملت رشید نیفتد، تنها یک راه دارد و آن برکناری از یاغیگری و سلطنت غاصبانه است.

شناخت ماهیت شاه از سوی ملت و ناتوانی او در کنترل اوضاع

جواب: در ایران آنچه وجود دارد فقط نیروهای اقشار و طبقات ملت است که همه در جهت از بین بردن رژیم شاه بیش از پیش متحد شده‌اند. و مرا نیز به عنوان یک خادم خود تلقی می‌کنند. ملت در طول سالیان گذشته، ماهیت شاه را به خوبی شناخته است و بیش از این فریب اعمال و اقوال او را نمی‌خورد. بنا بر این ملت در مقابل شاه متحداً قیام کرده و شاه دیگر قادر به کنترل اوضاع نیست.

خیانت شاه به اسلام و فقیر کردن ملت

… همراه این سیل حرکت بکنند تا اینکه این آشغالها را از بین ببرند. اگر یکی تبانی بکند در این امر، سستی بکند- هر کس می‌خواهد باشد- سستی بکند، این خیانتکار است؛ این به مسلمانها خیانت کرده، به اسلام خیانت کرده. اگر یکی یک کلمه همراهی با این آدم بکند، این خائن است. به اسلام خیانت کرده است برای اینکه یک آدمی است اینکه به اسلام دارد خیانت می‌کند؛ یک آدمی که دارد همه حیثیات اسلام را می‌برد؛ یک آدمی که همه مخازن ما را [می‌برد] و این ملت را فقیر کرده است.

ناممکن بودن زندگی صحیح با حکومت شاه و پشتیبانی آمریکا از او

… است که این دودمان پهلوی را به ما تحمیل کردند و مخازن ما را با دست آن برده‌اند و در عوض چیزی که به درد ملت بخورد ندادند و ارتش ما را در تحت حمایت خودشان قرار دادند که بر ضد ملت ما قیام کند .... در ایران، پایگاههایی درست کردند که مخالف با استقلال ما بوده است. و ما با وجود حکومت این شاه هیچ زندگی صحیح نمی‌توانیم بکنیم. امریکاست که پشتیبانی از شاه می‌کند. و الآن هم رئیس جمهوری امریکا پشتیبانی خودش را اعلام می‌کند و کرده است. یک ملتی که برای احقاق حق خودش، برای آزادی، برای استقلال قیام کرده است، رئیس جمهوری امریکا تعبیر می‌کند که اینها مردم پست و رذلی هستند. این منطق آقای کارتر است و ما از ملت امریکا می‌خواهیم به این آقای کارتر بگویند که، ملتی که مظلوم است، ملتی که در تحت فشار …

انعقاد قراردادهای خلاف مصلحت ملت از جنایات شاه

- این قراردادها بر خلاف مصالح مملکت ما بوده است. یکی از جنایاتی که شاه به ما کرده، این است که این طور قراردادهایی که بر خلاف مصلحت ملت ما و مملکت ما بوده، کرده است. و ما برای کلیه قراردادهایی که بر خلاف مصلحت ملت ما باشد، ارزشی قائل نیستیم. بله، اگر قراردادهایی باشد که انصاف در آن رعایت شده باشد و برای ما فایده هم‌ داشته باشد، آن قراردادها را تصحیح می‌کنیم.

برکناری شاه نخستین خواستهٔ ملت، ولی مسئله فراتر از شخص او

جواب: اولین چیزی که در خواسته‌های ما آمده است و عموم ملت خواهان آنند، برکناری شاه است، و لکن مساله شخص شاه نیست. ما هر حکومتی را که از طرف خود مردم نباشد و متکی به همان قدرتی که شاه را سرِ کار آورد و حفظ کرد و یا قدرتی دیگر، بشدت طرد می‌کنیم، و با او همان رفتاری را خواهیم کرد که با شاه کرده و می‌کنیم. و مساله رفتن من به ایران، یا بودن در خارج از ایران تابع این است که در …