رفتن به محتوای اصلی

محمدرضا پهلویشخص

نام‌های دیگر: شاه، محمدرضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آخرین پادشاه پهلوی و حکومت او تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:تلگراف به محمد رضا پهلوی درباره انجمن‌های ایالتی و ولایتی‌— ۱۳۴۱/۰۷/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۶
۱۳۴۱۱۳۶۶

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۸۷۲ پاراگراف)

فلج کردن اقتصاد ایران و سپردن منابع به شرق و غرب

- ما خواستار یک اقتصاد سالم و غیر وابسته هستیم. شاه اقتصاد ایران را فلج کرده است و همه مخازن ما را در اختیار شرق و غرب- بخصوص امریکا قرار داده است. ما با این مبارزه کرده و هرگز اجازه نمی‌دهیم تا هستی ما را غارت کنند. ما در تمام زمینه‌های اقتصادی یک انقلاب واقعی خواهیم کرد. امر کشاورزی در حکومت ما از اولویت خاصی برخوردار است؛ برای اینکه شاه با اصلاحات ارضی امریکایی خود، کشاورزی ما را نابود کرد. در زمینه …

حمایت از شاه به سبب دست خارجی و پایان آن پس از خروجش

کسانی که هنوز از شاه حمایت می‌کنند به خاطر وجود «دست خارجی» است و پس از آنکه وی از کشور خارج شود، نظامیانْ دیگر از خائنین پشتیبانی نخواهند کرد. یک ارتش نیرومند در کشور حفظ خواهد شد اما این ارتش از عناصر فاسد تصفیه خواهد شد.

نقشهٔ بردن شاه و بازگرداندن او با زور و درندگی بیشتر

… شاه را فهمیده و- به اصطلاح- آن قدر شور بوده است که خان هم فهمیده است! حالا راههای دیگر را پیش گرفته. تا حالا تایید از شاه می‌کرد و پشتیبانی از شاه را اعلام می‌کرد، اخیراً پشتیبانی از دولت را اعلام کردند و می‌خواهد از راه پشتیبانی از دولتْ رژیم را حفظ کند؛ و بالاخره خیال دارند که اینها همین نوکر کهنه را برگردانند که مردم را آرام کنند- به خیال خودشان؛ شاه را ببرند و بعد، بعد از یک مدتی، دوباره او را برگردانند با یک زور بیشتر و با یک درندگی بالاتر.

نفی قانونیت و سلطنت شاه به حکم رفراندوم راهپیمایی‌ها

اینها یکی از راههایشان این است که این دولت[1] را پشتیبانی کنند؛ و ما قبلًا هم گفتیم- حالا هم می‌گوییم- که این دولت به تعیین شاه آمده است و شاه به حَسَب رفراندمی که شد[2] قانونیت ندارد و غاصب است و یاغی است و شاه نیست؛ بنابر این دولتی که به تعیین او آمده باشد قانونی نیست. و به پشتیبانی از مجلسیْن آمده است، مجلسیْن هم از باب اینکه برگزیده ملت نیستند و ملت اصلًا از این وکلا اطلاعی ندارد و آنها را تعیین نکرده است، مجلسیْن هم قانونی نیستند و دولت برگزیده مجلسیْن هم نمی‌تواند …

پوسیدگی شاه و نداشتن هویتی برای طرفداری ارتش از او

… چند جور تا حالا گفته شده. یکجور اینکه چند نفر از این قصابها را آوردند و جاهای حساس را به آنها دادند؛ این اشخاصِ خیلی خونخوار را سرِ چند تا از این مقامات حساس گذاشته‌اند و بنا دارند که به مجرد اینکه شاه برود آنها کودتا کنند، و کودتای خشن و چه کنند و چه کنند. این را من تا حالا باورم نیامده است برای اینکه اگر شاه بخواهد این کار را بکند، شاه یک آدم پوسیده‌ای است، دیگر این هیچ هویتی ندارد که ارتش از او- عرض کنم که- طرفداری بکند یا چی. اینکه می‌بینید الآن برقرار است، برای این است که این صاحب منصبها که شریک جرم او هستند، می‌بینند که اگر این برود ممکن است برای خودشان بد بشود، چسبیدند دو دستی این بهانه را نگه داشته‌اند؛ مثل اینکه یک مرده‌ای را توی یک تابوتی نگه داشته باشند! این طور نیست که شاه یک چیزی باشد حالا و از او کسی حسابی ببرد. پس، از شاه که این کار نمی‌آید.

از دست رفتن حیثیت شاه و وابستگانش نزد ملت

… است که مردم مواجه با نظامی هستند- با حکومت نظامی سابق هم بودند منتها باز مردم رشد فکری‌شان شکوفا [یی‌] پیدا نکرده بود؛ آن وقت ساواک در نظرشان یک چیز مهمی بود؛ شاه در نظرشان دیگر شاه بود لکن این مطالب شکست؛ یعنی ملت شکست این بساط را، این بت را شکست این ملت. این دیگر حیثیت از خودش ندارد؛ نه خودش حیثیت دارد نه آنهایی که مربوط به او هستند، نه صاحب‌منصبهای بالای دستشان حیثیت دارند. اگر حیثیتی پیش ملت الآن باشد، برای صاحب‌منصبهایی هست که دستش [ان‌] به خون ملت آغشته نشده است؛ و اکثرْ آنها هستند. آنهایی که خونخواری کردند و دستشان تا مِرفَق به خون ملت ما آلوده است، اینها یک چند تا معدود هستند که مردم هم می‌شناسند آنها را، به ما هم معرفی‌شان …

جدا کردن خود از ملت و گرفتار شدن به سرنوشت کنونی

… هستید. این دروغ است که می‌گویند ارتش شاه! شاه چکاره است که ارتش بخواهد! ملت است که ارتش می‌خواهد. شاه هم باید از ملت باشد لکن احمقی می‌کند و خودش را از ملت جدا کرد. اگر اینها پیوسته بودند به ملت، این بساط پیش نمی‌آمد. نه من اینجا بودم حالا، نه این آقایان. اینها خودشان را از ملت جدا کردند. خیال کردند که می‌توانند تا آخر ملت را سرکوب کنند. خودشان را از ملت جدا کردند، افتادند به این وضعی که ملاحظه می‌کنید. تمام قوای عالَم جمع شد پشتوانه این، پشت سرش ایستاد؛ چون ملت نمی‌خواست نشد. همه قوا جمع شدند. از آن طرف شمال تا آن طرف جنوب، از آن طرف شرق تا آن طرف غرب، همه قدرتها جمع شدند گفتند باید باشد، ملت می‌گوید نه. وقتی دیدند که ملت می‌گوید نه، آنها هم فهمیدند که باید …

بی‌آبرویی شاه در دنیا و درخواست افشای جنایات او

من می‌دانم کسانی که انسان هستند و حقیقتاً مسْلم هستند، خوشوقت نیستند. کسانی که قهراً فعالیت اسلامی دارند مثل «مودودی»[2] راضی نیستند از این پشتیبانیهای دولت شما از شاه، در صورتی که شاه در دنیا بی‌آبروست، و مورد تنفر مردم است. و ما آنچه که از ملت می‌خواهیم در مجامع عمومی، بعد از دعای به ایران که تحت فشار است، [این است که‌] از نظام شاه و جنایاتی که نموده و می‌کند پرده بردارند. مطبوعات اروپایی پر است از این مسائل ایران در حالی که کمی از اخبارش در آنجا [پاکستان‌] است. در مطبوعات ایران با وجود کنترل دولت بعضی امور پاکستان را ذکر می‌کنند.

به راه انداختن تبلیغ مخالفت نهضت با اقلیت‌های دینی

- ما کراراً این مطلب را گفته‌ایم که اسلام نسبت به اقلیتهای مذهبی احترام قائل است و آنها در این مملکت ما آزادند و حتی حق رای دارند، حق تعیین وکیل دارند. و آنچه گفته شده است که ما مخالف با آنها هستیم تبلیغاتی است که شاه به راه انداخته است. اسلام همیشه با آنها به طور مسالمت رفتار کرده است و حتماً زندگی آنها در حکومت اسلامی بهتر از الآنشان است.

ضربه‌های هولناک جنایات شاه به مردم ایران

- بدیهی است که جنایات شاه ضربه‌های هولناکی به مردم ایران وارد آورده است. چه در زمان قدرت او و چه امروز که ملت می‌خواهد او را کنار بزند ولی ملت ایران پایداری خود را در مقابل این مشکلات ثابت کرده است. بازاریان خوب دریافته‌اند که ضررهای ناشی از اعتصابات به مراتب بهتر است از زیر یوغ استعمار و رژیم کنونی بودن.

هر روز ماندن او بر سلطنت مصیبت بزرگ ملت

… تحمیلات دولت انگلستان و ظلمهایی که به ملتهای ضعیف- که یکی از آنها ملت ماست- کرده‌اند، سابقه زیادی دارد و اینکه حالا هم به فرستادن سلاح و پشتیبانی از شاه ادامه می‌دهد، می‌خواهد سلطنت او ادامه پیدا کند و این ادامه جرمها و جنایاتی است که او مرتکب شده و می‌شود. و اینها می‌خواهند دولت شاه را هر چه بیشتر نگه دارند و هر روزی که بر سلطنت باقی بماند روز مصیبت بزرگ ملت ماست.

به باد دادن منابع و نیروی انسانی کشور به سبب پیوند با ابرقدرت‌ها

… این شد که ملتهای مسْلم از آنان بازی بخورند و گمان کنند که ترقیات این کشورهای ضعیف در گرایش به یکی از این دو ابرقدرت است؛ لکن به هر طرف که تمایل پیدا کردند بعد از مدتی فهمیدند که آنها جز اسیر کردن اینها و بردن خزاین و غارت کردن مخازن آنها کار دیگری نمی‌کنند. در عصر ما، ملت ما یافت که شاه به واسطه پیوندی که با غرب، مخصوصاً با امریکا دارد و همین طور با شرق، تمام مخازن ما را به باد داده است بلکه نیروهای انسانی ما را نیز به هدر داده است؛ و فهمیدند جنایات فوق العاده‌ای که مرتکب می‌شود به واسطه پیوندی است که شاه با ابرقدرتها دارد. از این جهت ملت ما بپاخاست و سایر ممالک، از جمله ممالک اسلامی نیز به این حقیقت تلخ توجه پیدا کردند و با مطالعه تاریخشان درک کردند که تمام گرفتاریهایی که ملتها پیدا کردند از دست این ابرقدرتهاست؛ ناچار از آن ابرقدرتها رویگردان شده‌اند. و اسلام که تمام آرزوهای …

آشکار شدن چهرهٔ واقعی شاه با وجود تظاهر به اسلام

- چنین چیزی در ایران امکان ندارد. در یک کشور مسلمان که مردم آن به نام قرآن و به خاطر خدا خون می‌دهند ممکن نیست حکومتی سر کار آید که از اول پرچم ضد خدا و ضد اسلام را در دست گرفته است. شاه با همه ریاکاریها و تظاهر به اسلام، بالاخره چهره واقعی او آشکار شد و ملت او را عقب راند. ملت ایران از نظر ایمان و عقیده محتاج نیست تا به مکتبهای ضد خدایی پناه ببرد. ملت ایران خواستار عدالتند و آزادی و استقلال؛ که معتقدند جز در سایه اسلام و با قوانین اسلام به آن نمی‌رسند. اگر از چند بچه‌ای که به علت نداشتن تجربه به چپ گرایش پیدا کرده‌اند بگذریم، …

نپذیرفتن هر حکومتی با بودن شاه

- بختیار هیچ گونه قانونیتی ندارد. او خائن است؛ زیرا مجلسین که به او رای اعتماد داده‌اند قانونی نیستند. مردم ایران حتی یک وکیل را به طور آزاد انتخاب نکرده‌اند. هر حکومتی‌ با بودن شاه مورد قبول ما نیست.

بودن شاه عامل بی‌ثباتی کشور نه ضامن ثبات

… از آن اول گفت که ما شاه را نگه می‌داریم، نخیر شاه باید باشد. حالا هم می‌گوید اما حالا یک قدری یواشتر می‌گوید! [خنده حضار] پیشتر با طمطراق می‌گفت که ما خیر، این را نگه می‌داریم؛ نخیر باید باشد ایشان؛ ثبات منطقه به واسطه اوست، اگر این نباشد ثبات ندارد منطقه! بعد فهمیدند که اصلًا ایشان که هست ثبات ندارد! برای اینکه الآن شما ملاحظه می‌کنید که در ایران این همه اختلافات و این همه هیاهو برای این است که این هست. اگر این برود، یعنی برود به طوری که سقوط بکند سلطنتش [ان شاء الله حضار] آن وقت است که خواهند دید که مملکت ثبات دارد. چرا مملکت ثبات ندارد؟ اگر می‌گویند که شوروی مثلًا مستقیماً دخالت می‌کند در ایران و لشکر سرخ می‌ریزد ایران را می‌گیرد، این دروغ است. برای اینکه همچو کاری نمی‌تواند بکند از باب اینکه آن طرفش هم یک قلدری مثل خودش ایستاده است؛ اگر او این کار را بخواهد بکند جنگ …

طرح خطر شوروی برای تحریک آمریکا و تمسخر این ادعا

بنا بر این از این هیچ خوفی نیست که شوروی بی‌عقلی کند و حمله کند؛ اینها حرف مفت است که می‌زنند. این برای این است که امریکا را تحریک کند و حال آنکه امریکا می‌داند این حرفها را. او اگر می‌توانست کاری بکند بدون تحریک می‌کرد، برای اینکه تو به نفع او بودی. بنا بر این، این حرف ایشان هم که اگر من بروم چه می‌شود ... معلوم می‌شود که شوروی از ترس ایشان است که وارد ایران نمی‌شود! اگر ایشان نباشد دیگر چه خواهد شد! [خنده حضار] این حرفها را همه ما می‌دانیم که صحیح نیست.

درستی ادعای «درک نکردن» شاه به معنای پنهان بودن باطن او

… دارند؛ اینها را در این عالم نمی‌شود. همه دارند توی این محیط راه می‌روند و همه دارند یَاکلُونَ و یَمْشُون.[6] همه در این محیط دارند زندگی می‌کنند؛ همه مثل هم دوتا گوش دارند و یک سر دارند و باقی چیزها. در اینجا هیچ کس نمی‌تواند تمام حقیقت یک آدم را بشناسد. و از این جهت که ایشان می‌گوید من را درک نکرده‌اند، صحیح می‌گوید. و ما نمی‌توانیم شما را و پدر شما را بشناسیم و درک کنیم، برای اینکه حالا سرائرْ ظاهر نشده است.

آگاهی ملت از کارهای شاه برخلاف ادعای درک نکردن او

… کردند و به زنها تعدی کردند و زنها را از توی خانه‌ها بیرون کشیدند. این مال پدر شما که من نمی‌توانم شرحش را بدهم. آن کارهایی که او کرده است نمی‌شود شرحش را داد. این در آن عالم معلوم می‌شود، [در] این عالم نمی‌توانیم ما بفهمیم؛ نمی‌توانیم بفهمیم چه جانوری بود. و اما شما کارهایی که کرده‌اید، بیایید حساب بکنید ببینید که ما شما را درک نکردیم؟ شما چه کارهایی کرده‌اید که ملت نفهمیده آن کارها را؟!

رد انکار شکنجه در زندان‌ها از سوی شاه

… یکی دوتایش را می‌توانند بگویند. پای فلان را اره کردند یا توی روغن گذاشتند داغ کردند؛ یا یکی را گذاشتند روی یک بخاری برقی و سرخش کردند. اینها بعض از آنهاست که به ماها رسیده است و به شماها رسیده، آنهایی که به ماها نرسیده اینها را باید از نصیریها استفسار کرد؛ باید از خود ایشان استفسار کرد که نه، ایشان می‌فرمایند که نه، دیگر در حبسها چیزی نیست! ایشان این طور می‌فرمایند: اصلًا آن حرفهایی که گفته می‌شود که در حبسها زجر هست، اینها نیست دیگر! بله آن چیزهایی که پیشتر بود که دستش را یک قدری این طور می‌کردند، نیست دیگر- ایشان این جور می‌گوید- حالا بله یک قدری چیزهای روانی هست، و الّا خیر، دیگر زجر و اینها نیست! اینها را از خودش باید پرسید. یعنی یک کسی سریره این را بتواند حالا بخواند، بخواند ببیند چی ثبت است در مغز این. آنهایی که مطلع شده است- اطلاع به او می‌دهند، آنهایی که مطلع شده- ثبت است الآن در مغز او؛ در روح او ثبت است؛ ملائکه الله نوشته‌اند اینها را. اگر کسی …

لزوم ماندن شاه برای پس دادن حساب به‌جای رفتن

… ما صاحب منصب پاک را قبول داریم، نجسها بروند؛ آنهایی که مال ملت را خورده‌اند، آنهایی که در بانکهای خارجی مال ملت را انباشته‌اند، اینها بروند سراغ کارشان. بروند، نه اینکه یعنی گم شوند، نه اینکه بروند یعنی پا شوند بردارند و بروند؛ باید ازشان گرفت اینها را. من اگر دستم می‌رسید نمی‌گذاشتم این مردکه برود. باید بایستد حساب پس بدهد. داری کجا می‌روی؟ پولها را برداشتید رفتید.

خارج کردن بیش از هزار میلیون لیره از ایران

… شکسته شود. من به عموم ملت دلیر اعلام می‌کنم که رژیم سلطنتی، غیر قانونی و مجلسیْن، غیر ملی و غیر قانونی و حکومت غاصب، غیر قانونی و یاغی است. اطاعت از این دستگاه، اطاعت از طاغوت و حرام است. اطاعت از شاه مخلوع و دولت یاغی، جرم است در قانون، و حرام است در شرع. آیا ملت و قوای انتظامی می‌دانند که به حسب اطلاع مطبوعات خارجی، شاه در آستانه خروجش تنها بیش از هزار میلیون لیره انگلیسی از ایران خارج کرده است، و حساب دیگر پولهای خارج‌شده او با خداست. اینک چند مطلب را لازم می‌دانم تذکر دهم:

کشاندن ملت به انحطاط با کارهای مخالف مصالح آن

جواب: اما اسلام یک دین مترقی و دموکراسی به معنای واقعی است، و آن رژیمی که ما می‌خواهیم تاسیس کنیم یک چنین رژیمی است و با این رژیمهایی که الآن هستند تفاوت دارد. احکام اسلام احکامی است که بسیار مترقی است و متضمن آزادیها و استقلال و ترقیات. و اما کارهایی که شاه کرده است اکثراً مخالف با مصالح ملت بوده است. شاه برای ملت قدمی برنداشته است بلکه همه کارها و یا اکثر کارهایی که کرده است ملت را رو به انحطاط و ورشکستگی کشانده است.

ظلم و خیانت آشکار شاه به مملکت و ملت

- البته ما برای قضایای پیچیده کارشناس داریم؛ ولی ما آنچه را درک می‌کنیم این است که شاه ظالم است و خائن، و به مملکت و ملت خیانت کرده است؛ این دیگر یک مطلب واضحی است که همه می‌دانند. ما می‌دانیم که مملکت ما استقلال ندارد و اجانب در همه امور مملکت ما دخالت می‌کنند؛ این هم که مطلب معلومی است. ما برای استقلال و آزادی مبارزه می‌کنیم.

اعتراف دیرهنگام شاه به خطاها و اشتباهات خود

… بود و یکی سازمان امنیت. بعد از پانزده سال که اینها هر کاری خواستند کردند، حالا آمدند و این رئیس سازمان امنیت[1] را گرفتند به اینکه این در این پانزده سال کارهای خلاف کرده! نخست وزیر این پانزده سال[2] را هم گرفتند که اینها چپاول کردند و کارهای خلاف کردند! خود آقای شاه هم بعد از این زمان آمده است اعتراف می‌کند که من کار خلاف کردم! خود اینها دارند اعتراف می‌کنند. خود او آمده است و می‌گوید که من اشتباهاتی کردم، خطاهایی کردم. خود اینها رئیس سازمان امن را که پانزده سال به این مردم تعدی کرده است، حالا به اعتبار اینکه اختلاس کرده است و خلاف کرده است گرفتند. خود اینها نخست‌وزیری که پانزده سال- تقریباً- در این مملکت حکومت کرده است، حالا گرفتند و می‌گویند چه. اگر مهلت دست اینها باشد بعد …

کشتار مردم در تهران و خراسان در واپسین روزهای حکومت شاه

آقا! امروز اطلاع دادند که نمی‌دانم در تهران کشته، در خراسان کشته، در کجا کشته. اینها افتاده‌اند به جان مردم برای کشتن. این مردکه آخر هم که دارد نفس آخر را می‌کشد می‌خواهد برود، باز تا یک قتل عامهایی نکند دلش آرام نمی‌گیرد. وقتی بنا شد یک مملکتی به این صورت درآمد که آنهایی که مقدرات این مملکت در دستشان است صلاحیت برای این مقام ندارند، وکیلْ صلاحیت برای این مقام ندارد؛ وکلایی که شاه تعیین کند که نمی‌تواند آدم باشد آن وکیل! نمی‌تواند صالح باشد او. اگر به انتخاب مردم باشد مردمْ …

خرید جزیره برای زندگی شاه و خاندانش با اموال دزدیده‌شده

تا اساس اصلاح نشود، تا آن نقطه اول یعنی تا این سلسله نرود فایده ندارد؛ باید اینها بروند سراغ کارشان. بروند [سراغ‌] دزدیهایی که کرده‌اند در آن جزیره که خریده! تازه خریدند. هشت هکتار خریدند و برایش همه چیز درست کردند. همه دار و دسته‌اش هم آنجا هستند؛ یعنی عائله‌اش آنجا هستند. خودش هم حالا می‌خواهد برود آنجا و یک‌ زندگیِ به خیال مردمْ اشرافی و به حَسَب واقعْ مرگوار!