رفتن به محتوای اصلی

محمدرضا پهلویشخص

نام‌های دیگر: شاه، محمدرضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آخرین پادشاه پهلوی و حکومت او تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:تلگراف به محمد رضا پهلوی درباره انجمن‌های ایالتی و ولایتی‌— ۱۳۴۱/۰۷/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۶
۱۳۴۱۱۳۶۶

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

شاهدها (۵۴۸ پاراگراف)

اظهار شاه در مصاحبه‌ای خارجی که مذهب در حکومتش نقشی ندارد

… که پارسیان از ایران مهاجرت کردند، هیچ کس دیگر تا این حد در احیا و حفظ تاریخ، مذهب و فرهنگ زرتشتیان از آنان حمایت نکرده است». توجه کرده‌اند که تغییر تاریخ اسلام به تاریخ گبرها برای احیای زرتشتی‌گری و احیای مذهب و آتشکده آنها به رغم اسلام و برای سرکوبی آن است؟ آیا مطلع هستند که در یک مصاحبه‌ای در خارج گفته است: «مذهب در حکومت من نقشی ندارد». اکنون با اختناق همه جانبه و سلب آزادی به تمام ابعاد و فشارهای توانفرسا، ایران بیدار در آستانه یک انفجار عظیم است و به سرعت جلو می‌رود.

محاکمهٔ شاه پس از سرنگونی رژیم به سبب کارهای ضد پیشرفت مردم

… سازد. کارگران، کشاورزان، دانشجویان، کسبه و زنان و مردان علیه قدرت ارتجاعی و گذشته گرایی وی مبارزه می‌کنند. به دلیل این واقعیتهای غیر قابل بحث است که شاه کوشش می‌کند موضع مخالف ما را در قبال رژیمش وارونه جلوه دهد و ما را مخالف تمدن و گذشته‌گرا قلمداد کند. اگر ما موفق به سرنگون کردن رژیم او شویم، او برای کارهایی که بر ضد پیشرفت و ترقی اقتصادی و فرهنگی مردم کرده است محاکمه خواهد شد؛ و آن روز تمامی عالم از جنایات وی آگاه خواهند گردید.

احتمال طرح این شعار به نفع شاه و لزوم رفتن او

به عرض عالی می‌رساند، مرقوم محترم که حاکی از سلامت مزاج شریف و حاوی تفقد از اینجانب بود موجب تشکر گردید. بحمدالله تعالی با همه گرفتاریها که برای ملت ایران هست جنبش بی‌سابقه در تمام طبقات پیدا شده است که به خواست خدای تعالی منتهی به فرج خواهد شد از زحمات و فعالیتهای جنابعالی باید تقدیر و تشکر کنم امید است خداوند تعالی توفیق خدمت به اسلام و مسلمین به همه ما بدهد مساله چهارچوب قانون اساسی و حقوق بشر که اکنون زبانزد جناح سیاسی است و گاهی در کلمات غیر آنها هم دیده می‌شود آنچه مورد اعتراض اینجانب است با این کلمه صحه بر رژیم پهلوی گذاشته شود چنانچه تصریح نموده‌ام و باید حتماً در آن مانع نتیجه احتراز کرد و اگر صحبت از قانون اساسی شد باید مواد مربوط به سلطنت را استثناء نمود و من هیچ بعید نمی‌دانم که بعض اشخاص یا بعض جناحها به نفع شاه این مطلب را عنوان کنند گرچه دیگر برای او دارویی نیست به خواست خداوند و باید برود. والسلام علیکم و رحمهالله.

جنایات قم و تبریز نشانهٔ وحشت‌زدگی شاه

شما ای ملت بزرگ ایران! از این تلاش مذبوحانه دستگاه جبار و از این قتل و جرح قم و تبریز نهراسید و نمی‌هراسید؛ که خود این جنایات، نشانه وحشتزدگی شاه و از دست دادن اعتدال اعصاب اوست. اکنون لازم است وحدت کلمه خود را- که بحمد الله حاصل است- با کمال جدیت حفظ کنید و صفوف خود را در زیر پرچم عدالت‌پرور اسلام فشرده کنید. و لازم است تمام جناحها که در پیشرفت مکتب رهایی‌بخش اسلام در تکاپو هستند به هم پیوندند، و با شعار واحد که شعار اسلام و قرآن است …

نپذیرفتن شاه از سوی آمریکا و شاهان مراکش و اردن

… ایمان داشت. یعنی یک نهضت اسلامی بود؛ همه با اسم اسلام جلو می‌رفتند. چون با اسم اسلام بود و با ایمان به خدا بود، بر همه قدرتهای بزرگ، ابرقدرتها غلبه کردند و آن دستگاه بزرگ را فرو ریختند. با دست خالی توپها و تانکها و همه را شکست دادند و کاخها را فرو ریختند. و حالا او را امریکایی‌ها هم قبولش ندارند! آن رفیق شفیقش- ملک حسن[4]- هم می‌گوید که من این را به عنوان یک آدم عادی می‌پذیرم. ملک حسینش[5] هم مثل ملک حسنش!

تبلیغات اغراق‌آمیز دربارهٔ ضرورت وجود شاه در منطقهٔ خلیج

تبلیغات اینها این قدر بود که در همین خلیج تقریباً عقیده‌شان این بود که اگر شاه نباشد دنیا به هم می‌خورد! در ایران هم بلی؛ این تتمه‌اش حالا هم هست. اینها بعد می‌فهمند که‌ اینها- این خاندان- به سر ملت ما چه آورده‌اند. خزاین این ملت را اینها- همه آن را- چاپیدند و بردند. زمان رضا شاه، چمدانهای زیاد از جواهر پر کردند و در دریا- وقتی که در کشتی نشستند و بردند او را- بین دریا یک بلمی آوردند متصل کردند، رضا شاه …

سپردن کشور به دست اجانب و عوارض طولانی آن

… استبداد داخلی فرو ریخت و مردم آزادی را لمس کرده‌اند ولی هنوز ریشه‌های استعمار امریکا، شوروی، انگلستان و صهیونیسم و سایر دوَل چپاولگر از این مرز و بوم کاملًا قطع نشده است. باید همه بدون کوچکترین توقف و رکودی در از بین بردن نفوذ کشورهای اجنبی با هم متحد شویم. باید توجه داشت که شاه، این مملکت را چنان در دست اجانب قرار داده است که باید سالیان دراز با عوارضش مبارزه کرد و ما اگر بخواهیم استقلال حقیقی به دست آوریم، باید سعی کنیم تمامی اشکال نفوذ امریکا چه اقتصادی و چه نظامی، چه سیاسی و فرهنگی را از بین ببریم و من امیدوارم که ملت ایران به این مهم هر چه زودتر برسد.

تأکید از آغاز بر ناگزیری رفتن شاه و تحقق آن

… این معنا را خدا درست کرد. و لهذا من از اول‌ که دیدم یک همچو وحدتی پیدا شده است، یک همچو چیزی که دست کسی نمی‌تواند باشد، باید یک غیب در کار باشد، من امیدوار شدم. و لهذا هیچ وقت من هیچ سستی در کارم نبود برای اینکه من امید داشتم که خدا این کار را انجام می‌دهد. از اول هم می‌گفتم او باید برود؛ چاره ندارد. رفت! این طور هم شد به راحتی.

تکیهٔ شاه بر آمریکا و انگلیس و چین و اسرائیل

امام: شاه هم تکیه کرده بود بر امریکا و انگلیس و چین و اسرائیل و همه اینها. لکن تکیه‌گاهها سست است. آن تکیه گاهی غیر سست و سنگین و مستحکم است که خدا باشد. خدا تکیه گاه است. و من به ایشان [یاسر عرفات‌] و به ملت خودم و به ملت ایشان این توصیه را می‌کنم همیشه، به اینکه همیشه خدا را در نظر داشته باشند و نظر به این قدرتها نداشته باشند؛ …

پشیمانی و التماس شاه و نپذیرفتن مردم

… می‌کند و می‌آید اینجا توبه می‌کند، می‌شود مثل سایر مردم. اگر فطرتش را این هم از دست داده است، آن دیگر با خودش است. ما اگر بیاید و توبه کند ما می‌پذیریم از او؛ و اگر سرسختی بکند همان است که بود. و پشیمان خواهد شد. من به او الآن می‌گویم که پشیمان می‌شوی. دیدی چطور اربابت پشیمان شد آمد التماس کرد و مردم نپذیرفتند. نرسان به آنجا که التماس کنی و نپذیرند! شرافت ایلی را- ایل خودت را- از دست نده، خراب نکن خودت را؛ در ایلت هم تو خراب خواهی شد.

بازنگشتن شاه به ایران

- آنها عمال شاه هستند. آنهایی که این حرفها را می‌زنند، سالهاست که می‌زنند. و اینها را هم شاه به آنها دیکته کرده است و آنها هم برای شما می‌گویند برای اینکه می‌خواهند شاه را برگردانند. به آنها بگویید شاه دیگر بر نمی‌گردد. و شما اگر حکومت اسلامی را ببینید، خواهید دید که دیکتاتوری در اسلام اصلًا وجود ندارد.

مخلوع بودن، بازنگشتن به کشور و نفرت مردم خارج از او

4- به جمیع نیروهای انتظامی و زمینی و هوایی و دریایی و صاحب منصبان و درجه داران ارتش و ژاندارمری و غیر آنان توصیه می‌کنم که دست از حمایت محمد رضا پهلوی- که مخلوع است و به کشور برنمی‌گردد و در خارج نیز با نفرت مردم مواجه است- بردارند و به ملت بپیوندند؛ که صلاح دنیا و دین آنان در آن است.

تنها ماندن شاه پس از فروریختن همه‌چیز

… به آنها بفهمانیم که ما گرفتار چه بودیم، و این دولتهایی که حالا هم از شاه طرفداری دارند می‌کنند اینها چه مردمی هستند، اینها چه اشخاص کج فکری هستند، چه اشخاصی هستند که اصلًا به فکر اینکه یک جمعیت سی و چند میلیونی زیر دست و پای اینها دارد از بین می‌رود نیستند. الآن هم که همه چیزها فرو ریخته است و دیگر برای شاه چیزی نمانده است، همه گذاشتند و رفتند [و] این را تنها گذاشتند با یک حال وحشتناکی، حالا هم بازدارند تایید می‌کنند آن ابرقدرتها. بعض از این ابرقدرتها حالا هم دارند باز تایید می‌کنند؛ مثل اینکه از یک مرده‌ای تایید کنند! گذشته وقت اینکه دیگر تایید بشود.

قتل عام مردم به دست شاه

… قیامتان برای خدا باشد نه برای هواهای نفسانی که هر کسی بکشد طرف خودش. همه با هم مجتمع بشوید. برای خدا همه با هم مجتمع بشوید و این تشتت و اختلاف و اینها: که من از حزب که‌ام، من از حزب کذا، من از جبهه کذا، من از جبهه کذا هستم، اینها را دست از آن بردارید. نمی‌توانید دائماً دست بردارید، موقتاً برای خاطر خدا، برای خاطر ملیت، برای خاطر کشور، برای هر چه می‌خواهید حساب بکنید، موقتاً دست بردارید تا این بساط کنده بشود- این بساط قلدری و آدمکشی و زیر پا کردن همه حقوق ما از بین برود؛ این مرد جانی از بین برود که دارد الآن مردم را قتل عام می‌کند. بعد از آن، آن وقت فرصت زیاد است که بنشینید با هم دعوا کنید. امروز نکنید این کار را. نمی‌گویم آن وقت بکنید؛ البته هیچ وقت نباید بکنید لکن الآن وضع حساس است. الآن وضعِ امرْ دایر بین موت و حیات یک ملت است. مسئولید شما پیش خدای تبارک و تعالی؛ مسئولید پیش ملت …

دستور کشتار مردم پس از تظاهرات آرام

این اسباب این شده است که شاه امر کرده است که روز بعدش مردم را بکشند! این تظاهرات آرام که مردم کردند و سرنوشت خودشان را در این روز تعیین کردند، این آیا مطابق منطق آقای کارتر نیست؟ و این را یک امر انحرافی ایشان تلقی می‌کنند که مردم یک مملکتی- تمام مردم یک مملکتی- نسبت به سرنوشت خودشان حق ندارند؟! آن «اعلامیه حقوق بشر» در منطق …

ناگزیری رفتن شاه

- بسیار هم موفق بوده است. برای اینکه با آن تظاهرات به دنیا مخصوصاً امریکا ثابت کردند که حکومت شاه غیر قانونی است و به هیچ وجه نمی‌شود او را تایید کرد. شاه باید برود و چاره‌ای ندارد.

ناگزیری رفتن شاه

- بزرگترین طوفان همان تظاهرات آرام دیروز بود. برای اینکه ملت ایران به دنیا فهماند که این تظاهرات حساب شده است و مردم ایران می‌توانند همه چیز را کنترل کنند و در عین حال شاه را نخواسته‌اند و رفتن شاه را خواستار شدند. باید همه بدانند که شاه چاره‌ای ندارد. باید برود.

هشدار به شاه دربارهٔ فرار با اموال ملت و رسیدگی به حساب او

… را دزدیدند و در خارج بردند و خوردند، آنها البته مواخذه خواهند شد و گمان نکنند که اگر از ایران رفتند بیرون، تمام شد قضیه! اگر اینجا بیایند، این جوانها هستند که اینجا به حسابشان می‌رسند [خنده حضار]؛ اگر امریکا بروند، باز هم هستند؛ انگلستان بروند، باز هم هستند. اینها گمان نکنند که پولها را بردند، و خود شاه هم همین طور خیال این معنا را بکند که حالا ما پولها را می‌خوریم؛ حالا هم تا می‌توانیم می‌مانیم و بعد هم با طیاره سوار می‌شویم و فرار می‌کنیم می‌رویم به امریکا! هر جا بروید، هستند جوانهای غیور ایرانی در آنجا و به حساب شما خواهند آنجا رسید. [ان شاء الله حضار]

تردید در پشتوانهٔ مردمی قدرت شاه

اما فرض اول که شوروی حالا که حمله نکرده به ایران، قدرت شاه او را نگه داشت، جلوگیری کرده، این شاه اتکال به ملت دارد یا نه، بی‌اتکال به ملت همچو قدرتی دارد؟ اگر ادعا بکند که من اتکال به ملت دارم و این ملت است که می‌تواند، قدرت این را دارد که نگذارد کسی تعدی بکند، خوب این را باید مطالعه کرد در احوال ایران و بالفعل که ببینیم که ایران یکسره پشتیبان اعلیحضرت است، و ایشان- پایه‌ای الآن- پایگاهی دارد در ایران یا این هم به همان شکل پدر درآمده است؟ که خوب، این را من یادم است، شماها شاید هیچ کدام یادتان نباشد، که وقتی که جنگ عمومی شروع شد و متفقین ایران را خواستند قبضه کنند برای اینکه یک پلی باشد بین آنها و جای دیگری که دعوا داشتند، سه تا لشکر از سه جنبه به ایران حمله کردند؛ مال انگلستان بود و مال امریکا …

فرمان شاه در کشتارهای مردم از ۱۵ خرداد تا کنون

… از بین برود، نفوس مردم از بین برود، از این جهت ایشان چون خیلی بشر دوستند و خیلی به حقوق بشر اعتنا دارند نمی‌توانند ببینند؟! این الآن شبها شاید خوابش نبرد برای اینکه این ایرانی‌ها در زحمت واقع شده‌اند! این طور است؟! یا از اعمال اینها ما مطلب دیگر می‌فهمیم. خوب اگر چنانچه حس بشر دوستی، حس حقوق بشر ایشان را وادار کرده است که یک همچو فرمایشاتی می‌فرمایند، چطور پس از این کشتاری که الآن در ایران یک سال است دارد می‌شود و از این کشتارهایی که از 15 خرداد به این طرف شده است، و اینها همه خود ایشان هم می‌دانند، هر عاقلی می‌داند که این کشتارها به امر شاه بوده است که مرکز امر است و هیچ صاحب‌منصبی قدرت اینکه امر به قتل عام مردم کنند، همچو چیزی امکان ندارد تا اینکه خود ایشان امر بکنند، چطور جمع می‌شود ما بین این دوتا؟! بشر دوستی‌اش اسباب این می‌شود که راضی نشود که این ثبات منطقه به هم بخورد و در عین حال این بشر که سی میلیون جمعیت است، سی و پنج میلیون جمعیت است و الآن در خاک و خون دارد جوانهایشان کشیده می‌شود، مدارسشان، دانشگاههایشان، معابدشان؛ چطور جمع می‌شود ما بین این …

تمسخر ادعای شاه به رسیدن به دروازهٔ تمدن بزرگ

… که [رشد کنند] یعنی برنامه یکجور برنامه‌ای است که اینها را در یک حد معینی نگه دارند. برنامه استعماری است. یک فرهنگ وابسته ما داریم. ما یک فرهنگ مستقل نداریم. [با] این فرهنگ وابسته به دولتهای استعماری می‌خواهند که [نسل جوان‌] را همین طور عقب مانده نگه دارند. آن آقا که می‌گوید که من [به‌] «دروازه تمدن بزرگ» [رسیده‌ام‌]! به دست این آقا این جوانهای ما الآن در مرتبه پایین قرار گرفته‌اند و هیچ نمی‌گذارند اینها ترقی بکنند.

ستایش تبلیغاتی او در کنار ذلیل و گرسنه نگه داشتن مردم

… مرفه و مرفه! مملکت را باید، همه مملکت را باید نگاه کرد. آن دورافتاده‌ها را نگاه کنید. شما در خود تهران این زاغه‌نشینها را ملاحظه کنید که اینها چه می‌کنند، چه زندگی‌ای دارند. داد مملکت، ملت ایران که بلند شده برای یک همچو وضعی [است‌] که الآن پیش آوردند اینها. از آن طرف در بلندگوهایشان و در تبلیغاتشان هی تا رادیو را باز می‌کردند «اعلیحضرت آریامهر»! شما شاید پیدا نمی‌کردید که یک جایی که تا باز می‌کنند «اعلیحضرت» چه کرد، «والا حضرت» چه کرد! از آن طرف آن همه حرفها بود، از این‌ طرف مردم را این طور ضعیف و ذلیل و بیچاره نگه داشته بودند و همه گرسنه، بیچاره. یک عده هم البته مرفه داشتند از باب اینکه از خودشان بود یا اینکه روابطی با خودشان داشت؛ یا خیر فرض کنید یک دسته هم این طور بود.

رفتن شاه شرط ترمیم خرابی‌های کشور

- با رفتن شاه ترمیم خرابیها ممکن خواهد بود. کشاورزی که بکلی از بین رفته است اصلاح می‌گردد. درآمد حاصله از نفت که حیف و میل و صرف هزینه‌های زائد و مضر شده است، به مصرف رفاه حال مردم فقیر خودمان خواهد رسید. توزیع ثروت و درآمدها بر اساس عدالت اسلامی، وضع توده‌های مردم ما را بهبود خواهد بخشید.

خطای ملت در پذیرش سلطنت او پس از پدرش

… و اداره بکنند! آنها که کاری نکرده‌اند دیگر، آنها دیگر خوب و صحیح هستند! ملت ایران نمی‌تواند این را بپذیرد. یک ملتی که از یک شخصی این همه رنج برده و از پدرش آن همه رنج برده است، آن همه خیانت دیده است، خوب این احتمال را می‌دهد که این پسر هم پسرِ همان پدر است؛ چنانچه این پدر هم پسرِ همان پدر بود و از خطاهای ملت ما این بود که گذاشتند این پسر بعد از آن پدر بیاید سلطنت کند. و بسیار آسان بود آن وقت اگر پیشنهاد می‌کردند به این متفقین، و آن وقت می‌ایستادند می‌گفتند ما این را نمی‌خواهیم. آن وقت بسیار آسان بود که ایشان نباشند. خوب، این پسرْ پسرِ همین پدر است. شنیدم گفته است که این پدر من بیخود این حبسیها را نگه داشته و اینها خرج دارند، اینها را بکُشد از بین بروند اینها! می‌گویند این طور ایشان گفته است که این حبسیها را برای چه خرجشان را می‌دهند؛ بکُشندشان! اگر احتمال این معنا را …

تحمیل او بر ایران به دست متفقین

… را تصویب نمود. بنا بر این، قانون اساسی در مرحله اول با حفظ متمم آن، برای همین مسائلی که ما طرح کرده‌ایم می‌تواند مستند ما باشد. در مرحله دوم، مساله سلطنت رضا شاه و سلسله پهلوی اصلًا قانونیت نداشته و این سلسله بر خلاف قانون اساسی بر این مملکت تحمیل شده است. رضا شاه را انگلیسی‌ها بر ما تحمیل کردند و بعد هم که متفقین به ایران آمدند محمد رضا شاه را تحمیل نمودند.

لزوم اصلاح همهٔ خرابکاری‌های شاه

- تمام خرابکاریهای محمد رضا شاه باید اصلاح شود. قراردادهایی که بر ضرر ملت است، پیش ملت اعتبار ندارد. برنامه سیاسی ما، ابتدا آزادی، دموکراسی حقیقی و استقلال به تمام معنی و قطع ایادی دولتهایی که تصرفاتی در داخل مملکت کرده‌اند.

تناقض شاه در مرتجع خواندن مبلغان اسلام

… این می‌گوید این مطلب را که خیر، «دین مبین اسلام» اینها را می‌گوید اما از آن طرف هم آنهایی که اسلام را دارند به مردم می‌گویند، می‌گوید اینها مرتجع هستند! مرتجع یعنی اینها برگشتند به 1400 سال پیش از این! تبلیغ می‌کنند یک چیزی را که 1400 سال پیش از این آمده. غفلت از اینکه خود ایشان تاریخ 2500 ساله را حالا پیش کشیده! ایشان مرتجع نیستند اما اینها که 1400 سال پیش قوانین مترقی را دارند می‌گویند، اینها که می‌گویند باید تودهنی زد به این آدمی که سلب آزادی از مردم کرده، باید تودهنی زد به این آدمی که سلطه دیگران را در ایران برقرار کرده و مردم را زیر سلطه ابرقدرتها قرار داده، اینها مرتجعند! اما آنهایی که مال مردم را دارند می‌خورند به زور و با فشار و سلب آزادی از همه کردند نه، اینها متمدن هستند و اینها دروازه باز آزادی است!

محال بودن آزادی دادن شاه به مردم

- انقلاب ایران یک نهضت اسلامی است که ادامه دارد و با رفتن یا ماندن شاه نیز ادامه دارد. اگر شاه لجاجت کند و کنار نرود، نهضت همچنان ادامه خواهد داشت. اصولًا حکومت مشروطه سلطنتی، مورد تنفر شدید مردم است. از طرفی شاه محال است به مردم ستمدیده ایران آزادی دهد. آیا تظاهرات و اعتصابات سراسر ایران رفراندمی علیه شاه نیست؟

تکرار ریاکاری‌های پدر به شکلی دیگر

… کرد. دستجات ارتش را در روز عاشورا (اینها را من خودم شاهدم یعنی یادم است) دسته‌های ارتش را روز عاشورا برای سینه زنی بیرون آورد. خودش در این تکیه‌هایی که در تهران بود راه می‌افتاد دوره، و به این تکیه‌ها یکی یکی می‌رفت. در آنجایی که بود روضه‌خوانی مفصل داشت. این سنخ حقه بازیهایی که حالا این دارد یک جور دیگر! او هم از اول با این سلاح وارد شد. و همان وقت هم اشخاصی بودند که اطلاع بر این مسائل داشتند و می‌دانستند که این چه جور است. یکی از غفلتهایی که شده است این است که اینها شروع نکردند که به مردم، به ملت چهره او را نمایش بدهند. دنبال این کارهایی که ریاکارانه انجام …