رفتن به محتوای اصلی

محمدرضا پهلویشخص

نام‌های دیگر: شاه، محمدرضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آخرین پادشاه پهلوی و حکومت او تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:تلگراف به محمد رضا پهلوی درباره انجمن‌های ایالتی و ولایتی‌— ۱۳۴۱/۰۷/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۶
۱۳۴۱۱۳۶۶

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۸۷۲ پاراگراف)

آوردن پزشک از اروپا برای عمل لوزهٔ یکی از بستگانش

… ما هم در آن زمان دانشگاههای غربی بود. اقتصادمان هم غربی؛ فرهنگمان هم غربی. اصل خودمان را بکلی از یاد بردیم؛ و به جای خودمان یک موجود غربی نشاندیم. به مجرد اینکه یک کسی مریض می‌شود، می‌گویند باید برود انگلستان، باید برود اروپا، با اینکه اطبا اینجا هم هست. در ذهن من این است که یکی از بستگان محمد رضا مخلوع ملعون، لُوزَتَیْن پیدا کرده بود؛ از اروپا برای او یک کسی که عمل لوزه بکند، آوردند! در صورتی که برای اطبای اینجا عمل لوزه یک عمل آسانی است. این چه می‌فهماند به عالم که یک کسی که در راس یک مملکت به زور واقع شده و او را شناختند به اینکه شاه مملکت است برای لُوزَتَیْن هم طبیب قائل نباشد که در ایران هست؟ این به طب ایران و به طبیب ایران چه لطمه …

لطمه به حیثیت کشور و تضعیف روحیهٔ مردم و پزشکان با آوردن پزشک خارجی

کسی که رئیس مملکت- به قول خودش- هست یک همچو کاری بکند که برای لُوزَتَیْن اولادش یا خواهرش از اروپا طبیب بیاورد، این چه لطمه‌ای وارد می‌آورد به حیثیت یک مملکت! روحیه مردم را، روحیه اطبا را چه طور تضعیف می‌کند. چه لطمه‌ای وارد می‌شود به روحیه جراحهایی که می‌توانند این کار را انجام بدهند، چه لطمه‌ای در افکار مردم ایجاد می‌شود، چه صدمه‌ای به افکار مردم می‌رسد. مردم می‌گویند که ما چیزی نداریم. ما که چیزی نداریم، فوج فوج الآن جوانهای ما به خارج می‌روند. نه از باب اینکه اینجا نیست؛ اینجا هست؛ از باب اینکه تا خارج نرفته بودند به آنها شغلی نمی‌دادند. و نه اینکه بروند و بسیاریشان هم که تحصیل نمی‌کنند آنجا، می‌روند گردش …

بی‌اعتباری وعده‌های او و احتمال بازگشتش به استبداد

فریاد می‌زنند، اگر این نهضت خاموش بشود، شما دوباره می‌توانید یک همچو نهضتی درست کنید؟ نه! پس قبول دارید که نمی‌شود. شما می‌توانید یک همچو قولی بدهید و همچو اعتقادی پیدا کنید که این آقای «آریامهر» به قول خودش عمل می‌کند؛ و آمده است می‌گوید که ملت، علمای اعلام، ای مراجع عظام، من اشتباه کردم! شما احتمال نمی‌دهید این معنا را که فردا همین آدمی که آمده است می‌گوید «علمای اعلام»، فردا باز همان قُلْدُر باشد و قلمهای شما را بشکند؟ جواب نداشتند دیگر. گفتم حالا که ما این نهضت را درست کردیم و این را هم از اینها می‌دانیم که اگر اینها قدرت پیدا بکنند تمام ما را از بین خواهند برد، حالا ما باید عمل بکنیم.

بیشتر بودن خیانت و خرابکاری او از پدرش

… شده است. و آن این است که شما خودتان مُشاهِد بودید، ده- پانزده سالش را شاید شماها یادتان است، از اول آمدن رضا خان به سر کار تا حالا من یادم است، شما هیچ کدام یادتان نیست، از آن وقتی که آن وارد شد به تهران و کودتا کرد تا حالا که اینجا نشسته‌ام، مسائل یادم است؛ یعنی مشاهد بودم، شماها هم زمان محمد رضا را یادتان است و خرابیهایی را که این بیشتر کرد و از سایرین، این دو پدر و پسر هر دو خیانت کردند. اما خیانتهای این بیشتر از خیانتهای او بود. خرابکاری این بیشتر از خرابکاری او بود. ما وارث یک همچو مملکت خراب [هستیم‌] از همه جهت: اقتصادش یک [جور خراب‌] خوب، دنبال هر انقلابی آشفتگی است. این قابل تعرّض نیست. یک رژیم بخواهد تغییر بکند، آن هم یک همچو رژیمی، آن هم به دست مردم، نه به دست یک نظامی که روی نظم کارهایش انجام می‌دهد، نه کودتا، …

ادارهٔ کشور با لفاظی و فریب به‌جای واقعیت

اینکه حالا من با شما می‌توانم صحبت بکنم- و اشکالاتتان را البته باید بعد با دولت در میان بگذارید- این است که تا کنون کشاورزی ما به طور وحشتناکی عقب زده شده بود، و با اسم «اصلاحات ارضی» به کلّی کشاورزی از بین رفت و همه‌اش الفاظ بود. شاه به همه تعلیم کرده بود که با الفاظ، وزارتخانه‌ها الفاظ، در کشاورزی الفاظ، همه جا خطابه و الفاظ بود؛ واقعیت در کار نبود، انحراف بود. خود آن مرد از همه استادتر در این انحراف بود؛ و البته به او یاد می‌دادند استادها. تمام کارهای کشور با الفاظ و با چیزهای فریبنده می‌خواست اداره بشود. و متاسفانه از همه امور بدتر کشاورزی بود. مملکت ایران را که باید یک استانش برای خودش کافی باشد و مابقی‌اش صادر بشود، به اسم «اصلاحات ارضی» به آنجا کشاندند که …

تبلیغات او در مخالف نشان دادن روحانیون با وسایل جدید

… روشن است- برای جلوگیری از منافع آنها روحانیون هی جلو بودند و مردم هم دنبال اینها بودند. از این جهت این طایفه را می‌خواستند بکلی نابود کنند و از بین ببرند. و در زمان حکومت این آدم که دیگر آن طور مثل پدرش به آن ترتیب رفتار نمی‌کرد، دامنه تبلیغات زیاد بود. خودش هم در حرفهایی که شاید بعضی از شما حرفهایی که در نطقهایش زده بود خودش هم از این حرفها می‌زد؛ مثلًا می‌گفت و جزء تبلیغاتش این بود که می‌گفت که اینها[1] می‌خواهند که مردم اصلش نه سوار اتومبیل بشوند نه سوار طیاره بشوند. اینها می‌خواهند که [وضع‌] برگردد به آن حالتهایی که از اینجا می‌خواهند مشهد بروند با الاغ بروند مشهد، و این طور تعبیرات. خوب، کسانی که غافل بودند به نظرشان آمد که واقعاً این طور است. همان وقتی بود که بعضی از مراجع[2] ما با طیاره رفته بودند به مشهد، در همان اوان که من از بالای منبر گفتم که تو این حرفهایی که می‌زنی، الآن بعضی از مراجع ما با طیاره رفتند مشهد، چطور می‌گویید که …

ترس از مردم و کنترل مسیر عبور او

… طوری هستند که با مردم در دو جهت واقع هستند. مردم از قوای انتظامی‌ بیزارند؛ قوای انتظامی هم مردم را می‌خواهند سرکوبی کنند. و تمام اساس این است که آنها برای اینکه خودشان را حفظ کنند، یک قوایی تربیت می‌کنند که این قوا آنها را حفظ کند و از ملت هم جدا باشند. شما می‌دانید که اگر چنانچه این محمد رضا می‌خواست از یک خیابانی در چند روز دیگر عبور کند، آن جاهایی که در مسیر او بود کنترل می‌شد. خانه‌های اطراف خیابان باید یا خالی بشود، یا مامور انتظامی بروند آنجاها پاس بدهند، برای اینکه در این عبور می‌ترسید، از مردم می‌ترسید، مردم را هم می‌ترسانند، از باب اینکه می‌ترسیدند از مردم. می‌ترسیدند از باب اینکه خیانتکار بودند. خیانت منشا این شد که یک شخص خائن، اسباب این شد که تمام قوای انتظامیه‌ای که باید در خدمت مردم باشد، اینها را می‌کشیدند به ضد مردم. مردم از شما جدا بودند، متنفر هم بودند؛ شما هم از مردم جدا بودید و خیال می‌کردید باید تو …

عامل آمریکا در اجرای نقشهٔ اصلاحات ارضی

همان طوری که ملاحظه کردید که قضیه «اصلاحات ارضی» هیچ نبود الّا اینکه یک بازاری برای امریکا درست کند و نگذارند ما زراعت داشته باشیم. همان طوری که خود آن مَردَک[7] از عمّال امریکا بود، و برای بازار درست کردن امریکا این کار را کرد و نقشه از آنها بود، و آن اجرا می‌کرد. الآن هم نقشه از آنهاست و اینها اجرا می‌کنند. منتها آن به اسم «آریامهر»؛ اینها به اسم فلان و فلان چپگرا! مساله این طوری است، همینها بودند که در زمانی که او بود از او طرفداری می‌کردند. در دربار هم از همینها بود، از بزرگانشان در دربار هم بودند ... دیگر وقتی خود …

ناکامی تلاش قدرت‌های خارجی برای حفظ او در برابر خواست ملت

بپرهیزید از اینکه از ملت جدا بشوید؛ شما را بخواهند جدا بکنند. ملت هم باید بپرهیزد از اینکه از شما جدا باشد. وقتی این دو قدرت همراه هم شدند، هیچ قدرتی نمی‌تواند اینها را شکست بدهد. همه قدرتهای خارجی، همه قدرتها تقریباً، یعنی اینهایی که تماس داشتند- خوب بعضی تماسی نداشتند- چه ابرقدرتها و چه قدرتهایی که با این ممالک ما تماس داشتند، همه کوشش کردند که محمد رضا بماند، همه کوشش‌شان این بود که بماند- اگر «همه» نگوییم، یک اکثریتی که یکی- دو تا از آن می‌شود گفت مستثنا بود، که آن هم کاری نداشت- در عین حال چون ملت یک مطلبی را نمی‌خواست، نشد. وقتی ملت نخواست، قوای انتظامی هم وفادار دیگر نمی‌توانند باشند به یک نفر نمی‌شود که قوای انتظامی، که از همین مردم است، پسرش توی این مردم است، برادرش توی این مردم است، عیالش در این مردم است، برای خاطر یک نفر از همه چیز خودش دست بردارد. برای چی؟ یکوقت این است که …

حقارت در برابر رئیس‌جمهور آمریکا در عین قدرت‌نمایی در برابر ملت

خود اینها هم همین طور بودند. خود رضا خان و پسرش هم همین طور بودند. در مقابل ملت، اینها اظهار قدرت آن طور که می‌دیدید می‌کردند لکن خود من در عکسی که در روزنامه انداخته بودند- که باز هم هر وقت من فکر می‌کنم تاثرم هست- که وقتی که رفته بود محمد رضا در امریکا- زمانی بود که جانسون[2] رئیس جمهوری بود- عکسی که انداخته بودند من دیدم که جانسون ایستاده بود و در سر جای خودش، ایستاده بود و عینکش را این طور دست گرفته بود و چپ به جای دیگر نگاه می‌کرد، حتی تو روی او نگاه نمی‌کرد، و این مثل یک آدم بنده‌ای در مقابل او ایستاده بود! در مقابل، آنها این طور بودند؛ وقتی پایشان را می‌گذاشتند توی مملکت با مردم این طور رفتار می‌کردند. این برنامه همه اشخاصی است که به ملت خیانت می‌کنند. همه حکومتهایی که خیانت به ملت می‌کنند از ملت می‌ترسند، چون از ملت می‌ترسند قوای انتظامیه را، همه را، در خدمت خودشان برای مقابله با ملت استخدام می‌کنند. تربیتهاشان هم همین طورها بوده. این درست عکس آن معنایی …

شادی ایران از رفتنش به سبب جدایی از ملت

… نیست، وقتی که متفقین- وقتی که امریکا و عرض کنم که انگلستان و روسیه و اینها- آمدند به ایران و ایران را گرفتند، همه چیز مردم در معرض خطر بود، در عین حال وقتی رضا شاه را از اینجا بردند بیرون، مردم شادی می‌کردند، کانّه همه آن ناراحتیها به رفتن رضا شاه ترمیم شد. محمد رضا هم شما شاهدش بودید که وقتی که از اینجا رفت- من نبودم در ایران، لکن گفتند- ایران غرق شادی بود. این را دیگر شماها دیدید، چرا؟ برای اینکه جدا بودند اینها از ملت، فرماندار- به قول شما- از ملت جدا بود. وقتی که یک حکومتی، آن وقت هم این متعارف بود که وقتی حکومت معزول می‌شد، فرار می‌کرد فرماندار یک جایی. این کراراً این دیگر مسئله‌ای بود که‌ آن وقتها کراراً اتفاق می‌افتاد، شاید در زمان اینها نشد، اما قبلًا این مساله بود که فرماندار یک جایی، حکومت یک جایی، وقتی …

پشتیبانی همهٔ قدرت‌ها از او و ناتوانی‌شان در نگه داشتنش

شما دیدید که در این اجتماعاتی که این اخیراً کردید، همه با هم مجتمع شدید، آنکه واقع رمز بوده از برای پیروزی شما همان جهت الهیت مساله بود. یعنی همه اهالی ایران توجه به این داشتند که ما اسلام را می‌خواهیم؛ این «اعتصام به حبل الله» بود، اسلام‌ «حبل الله» است. این همه با هم یک راه را بروند و آن هم راه خدا، این پیروزی را به ما هدیه کرد، پس آنکه ما را در مقابل قدرتهای بزرگی که در داخل و خارج بود، یعنی قدرت بزرگی که شاه سابق داشت و دنبالش هم همه قدرتهای ممالک دیگر بی‌استثنا تقریباً- تقریباً تمام ممالک عربی با او موافق بودند، ابرقدرتها هم همه‌شان، خودش ذو قدرت؛ دارای قدرت شیطانی بود، همه قدرتهایی هم که در عالَم بود، یعنی اینهایی که می‌توانست مربوط باشد به طرفهای ما- همه اینها هم با او موافق بودند؛ و می‌خواستند نگهش دارند، در عین حال نتوانستند نگهش دارند. شما هیچ نداشتید، اصلًا اسلحه‌ای دست شما نبود، الآن چهار تا تفنگ یا چند تا تفنگ که می‌بینید، اینها غنیمتی است که بعد از شکست دادن آنها به دست شما آمده است. قبل از آن، دست شما چیزی نبود ... بودید شما، و آنها مجهز بودند به همه جهازات شیطانی، همه چیز داشتند، در …

جذب هر فرد فاسد در ایران به سوی خود

… مملکتی به حسب حکومت تزکیه نشد، اخلاقش مزکّی‌ نباشد، عقاید تزکیه شده نباشد، اعمال، اعمال مزکّی‌ نباشد، همین یک نفر یک مملکت را به هلاکت می‌کشاند. چنانچه شما دیدید سرچشمه می‌گرفت از رضا خان تمام مفاسد و تمام قشرهایی که دور و بَر او جمع شده بودند از خودش بودند. در پاریس که بودیم، یک نفر- که حالا یادم نیست کی بود- آمد پیش من نقل کرد از یکی دیگر که او گفت که اگر پنج نفر آدم فاسد در ایران پیدا بشود؛ این محمد رضا هر پنج تا را انگشت رویش می‌گذارد و جلبش می‌کند! آن اشخاصی که مزکّی‌ نیستند با تزکیه‌شده‌ها سرو کار ندارند؛ نمی‌روند سراغ اشخاص امین. آدمی که خودش امین نیست جنس خودش را طالب است؛ می‌رود سراغ اشخاصی که نظیر خودش باشند، چنانچه اشخاص امین باشند، آنها می‌روند سراغ پیدا کردن اشخاصی که همجنس خودش باشند. و لهذا از …

ترس از مردم و تدابیر امنیتی ساواک هنگام عبور از خیابان‌ها

… مال رژیم فاسدی که ایجاد ارتش برای این است که خودش می‌ترسد، و مردم را می‌ترساند که نبادا مردم بر ضدش قیام کنند. در حکومت اسلام این مطلب مطرح نیست؛ برای اینکه حاکم اسلام و رئیس دولت اسلام از مردم هیچ نمی‌ترسد؛ چون خیانتکار نیست؛ از خود مردم است و توی مردم است. شما شاید شاهد این مطلب بوده‌اید، یا شنیده‌اید، که همین محمد رضا وقتی که می‌خواست از یک خیابانی عبور کند برود مثلًا به یک جایی، یکی- دو روز قبل این مامورین ساواک می‌آمدند و این خانه‌هایی که سر راه بودند همه را تحت نظر می‌گرفتند و کنترل می‌کردند و مامور می‌گذاشتند و اشخاص را از خانه بیرون می‌کردند، خیابانها را تحت نظر قرار می‌دادند و از مامورین خودشان آنجا می‌گذاشتند. برای چه بود؟ برای اینکه او خائف بود، [و] آدم خائن خوف دارد، می‌ترسد، می‌ترسد که از اینجا که عبور بکند، مردم با او بدند، چه چون مردم بدند، شاید او را ترور کنند؛ شاید بریزند سر او. اما حکومت اسلامی از مردم نمی‌ترسد، به مردم چون خیانتی نکرده. و لهذا در صدر اسلام همان مسجدی که عالِم در آن بود، همان مسجد هم ارتشی بود؛ و سردارهای سپاه هم همان جا بودند و با هم نماز می‌خواندند و با هم اطاعت می‌کردند، و با هم، هم جنگ …

روی کار آمدن به دست متفقین برای خدمت به خارجی‌ها

نقشه این بود که همه نیروها را یا متوقف کنند، و یا منحرف. نقشه این بود که هر جایی که احتمال بدهند که در مقابل اجانب یک نیرویی باشد یا سرکوب کنند، یا منحرف. این یک نقشه‌ای بود که با این نقشه رضا خان آمد روی کار، و ادامه داد به جنایات خود، و با این نقشه محمد رضا آمد، برای تکمیل کار و خدمت به خارجیها. رضا خان را آن وقت انگلیسی‌ها آوردند، چون آن وقت زور آنها بیشتر بود. آنها رضا خان را آوردند، چنانچه جنگ عمومی که پیدا شد، در رادیو دهلی انگلیسی‌ها اعلام کردند به اینکه ما رضا خان را آوردیم و به سلطنت رساندیم و چون خیانت کرد او را بردیم، و محمد رضا را متفقین روی کار آوردند، به اعتراف خودش که در یک کتابی نوشت.- و لو بعد آن را محو کردند- نوشت که متفقین که آمدند صلاح دیدند که من باشم؛ سلسله ما باشد! و این یک نقشه‌ای بود. که این یک نقشه‌ای بود که خارجیها و آنهایی که نقشه کش هستند برای چاپیدن این ممالک اسلامی؛ ممالک شرق کشیدند. اینها نقشه داشتند که در همه جا نیروهایی که احتمال مقاومت در مقابل اجانب در آنها می‌دادند این نیروها را یا خفه کنند، …

ایجاد فقر زاغه‌نشینان به نام اصلاحات ارضی

… طور باشد که این طبقات مختلفه‌ای که چپاولگرند یک دسته‌شان، اینها نباشد؛ و این دهقانها به حالشان رسیدگی بشود؛ این مستمندها، این زاغه‌نشینها. شما بدانید که در خود تهران الآن زاغه‌نشینهایی هست که در کردستان شبیهش را نمی‌بینید؛ در اطراف خودتان شبیهش را نمی‌بینید. آن قدر اینها مستمند هستند و همه اینها را این شاه مخلوع ایجاد کرد؛ به اسم «اصلاحات ارضی» همه این گرفتاریها را برای این مستمندها پیش آورد.

اعتراف به تعیین نمایندگان با فهرست سفارتخانه‌ها در گذشته

… است. و او در وقتی که ما یک مجلسی داشته باشیم. اگر مجلس شورا آن طوری که ما بخواهیم ملی و اسلامی باشد، همه این مطبوعات اصلاح خواهد شد؛ همه این رادیو تلویزیون‌ها اصلاح خواهد شد؛ همه این ادارات تصفیه خواهد شد؛ یعنی ملت باید تصفیه کند به وسیله اشخاصی که می‌فرستد. ان شاء الله در این دوره بر خلاف دوره‌هایی از زمان- یکی دو دوره شاید بعد از مشروطه تا حالا- و یا از زمان رضا شاه تا حالا، دیگر آن طورها نخواهد شد که یک کسی- به قول محمد رضا- لیست را از سفارتخانه‌ها بفرستند و ما هم مامور اجرا باشیم! ایشان خودشان این مطلب را به صراحت گفتند منتها می‌خواست تعریف از خودش بکند که ما حالا دیگر آن طور نیستیم! از پدرش تکذیب کرد و از خودش ما قبل این وقت را؛ این وقتش هم دروغ می‌گفت! ان شاء الله ما امیدواریم که دیگر لیستی در کار نباشد که یکی لیستی بدهد و شما هم مُلْزَم باشید. بله، لیست بدهد که هدایت کند ملت را به اینکه اینها افراد خوبی هستند، اما الزام کند ملت را که اینها را تعیین کنید یا اصلًا به ملت کاری نداشته باشد خودش تعیین کند و …

عید گرفتن مردم در روز بیرون رفتنش با قدرت مردم

… که در ایران حکومت کردند، حکومت جابرانه، هم در زمان‌ پدر همچو ملت پشت به او کرده بود که وقتی متفقین آمدند و همه جهات مملکت ما در خطر بود، وقتی که رضا شاه رفت، مردم شادی کردند و شکست او را در جنگ با شادی تلقی کردند، برای اینکه او را هم دشمن خودشان می‌دانستند. و محمد رضا وقتی که با قدرت مردم بیرون رفت، مردم در روز رفتن او مثل عید رفتار می‌کردند و عید گرفتند و این یک مطلبی است که در اکثر دولتهای اسلامی- اگر نگویم در همه- هست که دولتهای اسلامی ما با ملتشان هیچ تفاهم ندارند، معامله دشمن با دشمن است، ملت از آنها فرار می‌کنند. آنها می‌خواهند به ملت تحمیل کنند. و این هم یکی از مشکلاتی است که در ممالک ما هست. و شاید حلش به این زودیها امکان نداشته باشد. ما الآن که یک دولتی داریم که با مردم تفاهم دارد، الآن تظاهرات مردم در خیابانها لَهِ اوست؛ در عین حالی که خیلی نتوانستند تا کنون برای …

ادعای مسلمانی و ظواهر دینی او بدون حقیقت

و شما آقایان ان شاء الله من امیدوارم خودتان، رفقایتان، دیگران، سفارش کنید همه که ما الآن در یک نظامی واقع شده‌ایم که ما می‌گوییم ما اسلامی هستیم. شما یک گروه اسلامی هستید الآن. یک گروه اسلامی اگر همان ادعا باشد، خوب، همه عالم می‌توانند ادعا کنند. مگر محمد رضا نمی‌گفت من مسلمانم، قرآن هم طبع می‌کرد، خدمت حضرت رضا هم می‌رفت و می‌ایستاد و برایش زیارتنامه هم می‌خواندند و نماز هم می‌خواند و همه این کارها را می‌کرد؛ اما نبود این طور. ما اگر بخواهیم رژیممان رژیم اسلامی باشد و این ادعایی که می‌کنیم که ما مُسْلِم هستیم و ما طرفدار اسلام هستیم و طرفدار رژیم اسلامی هستیم، باید این قدم را هم برداریم که مهمّش این قدم است که محتوای یک مملکتی اسلامی باشد. هر جایش برویم در مملکت اسلامی رفتیم، نه …

پشتیبانی آمریکا، انگلستان و دولت‌های دیگر از او برای منافع خودشان

… در یک مملکت کفری! اینها همه جهت‌ داشت برای اینکه من دیدم همین کاری که عراق دارد می‌کند و همین کاری که کویت می‌کند نمی‌گذارد ما از این طرف شهر برویم آن طرف شهر، سوار طیّاره بشویم برویم، این قدر هم مانع شدند، گفتند: از همان جا که آمدید به همان جا برگردید. این برای این بود که همه اینها طرفدار بودند با آن رژیم، آن وقت آن قدرتهای بزرگ هم همه پشت سرش بودند. بعضیها صریح می‌گفتند مثل امریکا و انگلستان، بعضیها هم صریح نمی‌گفتند لکن بودند؛ برای اینکه منافع خودشان را به وجود او می‌دانستند و متاسف بودند از رفتن او. در عین حال که همه قوّه‌های عالم بر خلاف یک سی و پنج میلیون جمعیت، یک جمعیت ایرانی، همه قوّه‌های عالم، مخالف، مع ذلک نتوانستند نگه دارند این را. چه اسباب این شد که یک همچو پیروزی پیدا شد؟ ماها عُرضه‌ای داشتیم؟ نه، ایمان و نظر خدا بود، وقتی همه شما از ظلم …

پشتیبانی همهٔ دولت‌ها حتی دولت‌های اسلامی از او

اینهایی که از خارج می‌آیند، از امریکا می‌آیند، از جاهای دیگر می‌آیند، می‌گویند که ایرانی‌ها نمی‌دانند چه کردند، خارج می‌دانند چه خبر است؛ آنها می‌فهمند که چه شده است؛ خود ایرانی‌ها توجه ندارند. باز داخل معرکه هستند نمی‌دانند چه شده است. تمام دُوَل پشتیبان محمد رضا بودند. نه دولتهای امریکا و شوروی و ابرقدرتها، خیر. همین دولتهای پایین تر، همین دولتهای اسلامی همه طرفدار بودند، و با همه طرفداریهایی که کردند و با همه قدرتهایی که خود این هم داشت نتوانستند این را نگهش دارند. ملت با دست خالی شکست داد هم قدرت محمد رضا را و هم آنهایی که پشتیبان او بودند. این یک مسئله‌ای نیست که ما بتوانیم روی موازین طبیعی حلش کنیم، این دلیل بر این است که یک مبدا فوق این مبادی هست؛ این دلیل بر این است که خدا هست.

ناتوانی از حضور در جامعه و عبور از خیابان بدون قرق و کنترل

… بودند، و از مردم می‌ترسیدند؛ و هر چه زیادتر ارعاب می‌کردند دلیل بر این بود که زیادتر می‌ترسند. برای حفظ خودشان چاره نمی‌دیدند الّا اینکه مردم را اذیت کنند و ارعاب کنند، که مردم بترسند از آنها. و لهذا نمی‌توانستند اینها چهره خودشان را در جامعه نشان بدهند. این محمد رضا یکوقت توی جامعه نتوانست بیاید. هر وقت اینها می‌خواستند عبور بکنند از یک خیابانی، این خیابان قرق می‌شد، اجزای سازمان امنیت تحت نظر می‌گرفتند همه خانه‌های مشرِف به خیابان را؛ همه را قرق می‌کردند و تحت نظر می‌گرفتند. و آنها هم که هیاهو می‌کردند، از خودشان بودند، نه مردم! مردم برای اینها هیاهو نمی‌کردند. تا همچو نمی‌شد و همه چیز کنترل نمی‌شد و تحت نظر و مراقبت قرار نمی‌گرفت، این جرات نمی‌کرد از خیابان عبور کند! چرا؟ برای اینکه مردم با او خوب نبودند. این از هر فردی …

رد ادعای او دربارهٔ مخالفت روحانیون با اتومبیل و هواپیما

… از این جهت تبلیغات دامنه‌دار [ی‌] که باید گفت چند صد ساله طوری کرده بود که جوانهای ما اشخاصی که درست به عمق مسائل سیاسی نمی‌رسیدند. اینها هم باورشان آمده بود که اسلام، یا هر مکتب توحیدی، خلاف مسیر ملتهاست، و جلوگیری از رشد می‌کند؛ جلوگیری از تمدن می‌کند. اگر یادتان باشد، در زمان «محمد رضا»، در اوایل این نهضت، یک وقت در یکی از کلامش گفت که این معممین، روحانیین می‌خواهند که مملکت برگردد به حال سابق؛ حتی کسی سوار اتومبیل هم نشود؛ سوار طیاره هم نشود؛ اینها با این هم مخالفند. اینها می‌خواهند مثل همان سابق مثلًا با الاغ این طرف و آن طرف بروند! همان وقتی که بعض مراجع[1] با طیاره رفته بودند به مشهد، همان وقت هم ایشان این حرف را می‌زد که ما هم بالای منبر گفتیم، که همین حرفی که این می‌زند الآن بعضی مراجع با طیاره رفتند مشهد. چه طور این …

غارت اموال کشور و پر کردن بانک‌های خارجی به دست او و اطرافیانش

… آمده و ادعا می‌کند من رژیم اسلامی هستم و دارد فساد می‌کند. اما اگر یک رژیمی است که آمده و وارث یک مملکتی است که همه چیز آن را برده‌اند، خورده‌اند و برده‌اند هم آن پدر برد جواهرات ایران را و مخازن ایران را، منتها گیر انگلیسها از قراری که گفته‌اند، افتاد؛ و هم این پسر برد. دار و دسته اینها همه بانکهای خارج را پر کردند از اموال و هر چه هم آنجاها نتوانستند، از اینجا توانستند حمل کردند و بردند. هر چه هم امکان داشته است- از قراری که مطلعین می‌گویند- از بانکها قرض کرده‌اند و برده‌اند. مانده یک مملکتی که ندارد- به طوری که بتواند [...] الآن- همچو نیست که یک خزینه پری باشد و گذاشته باشند و نخواهند عمل بکنند. یک خزینه خالی است نسبت ... به یک مملکتی. شما …

نشنیدن هشدار دربارهٔ تکرار سرنوشت پدرش

… عاقبتی که این پدر و پسر منتهی شدند، منتهی خواهد شد. رضا خان کاری کرد که بین ملت هیچ پایگاهی نداشت. و من شاهد قضیه بودم که متفقین که به ایران رو آوردند و ایران را گرفتند و همه چیز ایرانی‌ها در معرض خطر بود، وقتی که نتیجه این شد که رضا خان رفت شادی کردند مردم! من به این پسر نادانش گفتم[1] که تو نکن کاری که همان طوری که پدرت رفت و شادی کردند، برای رفتن تو هم شادی بکنند. و نشنید. و دیدید که برای این بیشتر شادی کردند! و حق هم همین بود؛ چرا؟ برای اینکه بین مردم پایگاه نداشت. اساس این بود که یک دولتی که خیانتکار است، این نمی‌تواند با مردم بسازد. و برای خیانتکاری‌ای که دارد و چپاولگری‌ای که می‌کند و وابستگی به بیگانگان که دارد، این همیشه از خودش می‌ترسد. یک دولتِ همیشه نگران …

ناتوانی از حضور میان مردم و کنترل منازل مسیر او از ترس سوءقصد

… ملت هستند که یک مقداری از آنها ارتش شده، و یک چند تا از آنها هم حکومت را اداره می‌کنند و اینها. و وقتی که رئیسشان بیاید توی جمعیت، هیچ باکی از این ندارد که مردم با او چه می‌کنند. هیچ. برای اینکه با آنها خوبی کرده است. وقتی خوبی کرد، مردم هم با او خوب هستند. شما دیدید که یک روز نمی‌توانست، یک ساعت نمی‌توانست، محمد رضا بیاید توی مردم! اگر می‌خواست از این خیابان عبور کند، قبل از اینکه بیاید از این عبور کند، تمام منازل- آن طور که می‌گفتند- تمام منازلی که در سر راه او بود کنترل می‌شد! سازمان امنیت می‌فرستاد تمام اینجاها را می‌دیدند می‌گرفتند و کنترل می‌کردند. برای چه؟ برای اینکه خوف این را داشتند که از اینجاها یک کسی سوء قصد بکند به او. که حُسن قصد اسمش بود! اما یک حکومتی که برای مردم باشد، مردم آن را بخواهند، این نمی‌ترسد از اینکه توی بازار مردم بیاید، توی جمعیتها بیاید و با آنها بنشیند صحبت کند؛ هیچ از اینها باکی ندارد. چنانکه صدر اسلام این طور بوده است که آنکه راس هم بوده هم توی مسجد …

از بین رفتن بیشتر معنویات و آزار آشکارتر بانوان در دورهٔ او

… توی دریا لخت بشوند و با هم شنا کنند، در مراکز فحشا با هم مجتمع باشند، و به قول خودشان آزادانه هر کاری می‌خواهند بکنند. اینها تربیت انسانی را از ایران بکلی از بین بردند، و تربیتهای غربی، نه آن هم تربیتهای صحیح غربی، تربیتهای فاسد غربی، در بین ما رواج دادند. و در زمان این پسر شاید بیشترْ معنویات از بین رفت. در زمان او ظلم شاید ظهورش، ظاهرش بیشتر بود، بانوان را بیشتر اذیت کردند. سایر مردم را بیشتر اذیت کردند.

ستایش او در مطبوعات خارجی پس از رفتن با وجود جنایاتش

برای حفظ حقوق یک جامعه باید یک غده‌های سرطانی از این جامعه جدا بشود. اینها برای رفتن محمد رضا خان هم همین عزاها را داشتند! همین آدمی که [آن همه جنایت کرد] حالا هم از او تعریف می‌کنند! حالا هم در مجله‌های خارجی یا در مطبوعاتشان از او تعریف می‌کنند که نه، این اصلاح می‌کرد! می‌خواست درست کند مملکت را! آن کنار نشسته‌اند. نه مطلع نیستند؛ لکن آن کنار هستند. کنار معرکه هستند ندیده‌اند اینجا چه شده است. می‌دانند چه شده، اما به خودشان که واقع نشده! هزاران آدم هم اینجا کشته بشود. اصلًا انسان مطرح نیست پیش آنها. حق و حقوق انسان اصلًا مطرح نیست در این جوامعی که …

تبلیغات برای جدا کردن مردم از روحانیت در دورهٔ او

… فرم می‌شود از بین برد. منتها در دانشگاه چون انعکاس خارجی‌اش را می‌ترسیدند، به این فرم وارد نمی‌شدند؛ به فرم دیگر وارد می‌شدند که نگذارند دانشجویان رشد کنند. بعد فهمیدند که این طرز نتیجه ندارد. فشار هر چه زیادتر باشد بدتر خواهد شد. برای اینها بدتر خواهد شد. در زمان محمد رضا حمله به روحانیت را تغییر دادند شروع کردند به تبلیغات کردن که مردم را از روحانیت جدا کنند.

پشتیبانی همهٔ قدرت‌ها و کشورهای اسلامی از حفظ او

… را. آن وقت علمی بود، حالا عینی شد. لمس کردند این مطلب را که با انسجام این قوا با هم، دانشگاه و روحانی با هم، همه با بازار با هم، با کارگر و سایرین، اداری و غیر اداری با هم، اینها وقتی منسجم شدند، حتی ابرقدرتها نمی‌توانند کاری انجام بدهند. چنانچه نتوانستند. همه در صدد این بودند که محمد رضا را نگه دارند. نه ابرقدرتها تنها؛ تمام قدرتهایی که بود. همه این مملکتهای اسلامی هم، همه پشتیبانی می‌کردند. یعنی من نیافتم یک کسی را. لفظاً بعضی از اینها به ما پیام می‌دادند که ما همراهیم؛ لکن ما نمی‌توانستیم باور کنیم. همه‌شان با هم متحد بودند برای اینکه این جانور را حفظش کنند اینجا، و نتوانستند. چرا نتوانستند؟