رفتن به محتوای اصلی

محمدرضا پهلویشخص

نام‌های دیگر: شاه، محمدرضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آخرین پادشاه پهلوی و حکومت او تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:تلگراف به محمد رضا پهلوی درباره انجمن‌های ایالتی و ولایتی‌— ۱۳۴۱/۰۷/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۶
۱۳۴۱۱۳۶۶

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۸۷۲ پاراگراف)

برخورداری از پشتیبانی ابرقدرت‌ها و لشکر تا دندان مسلح

شما خوب می‌دانید که شاه سابق مجهز بود به جهاز بسیار، و امریکا بود که ایران را پر از سلاح و مهمات کرد برای اینکه می‌خواست ایران پایگاه آنها باشد؛ و شاه همه چیز داشت، پشتیبانی تمام ابرقدرت‌ها، لشکر منظم تا دندان مسلح، ولی مردم ایران هیچ نداشتند، از مدرسه فیضیه شروع شد و وقتی مردم دیدند که اختلافی نیست، مجتمع شدند و با نیروی ایمان پیروز گردیدند. مردم ایران که سلاح نداشتند، آنها با مشت گره کرده و فریاد بر دشمن پیروز شدند. این قدر فریاد کشیدند که دشمن تا بن دندان مسلح را شکست دادند. بعد هم خود مردم، کمیته‌ها و سپاه را تشکیل دادند. امروز ایران وضعی الهی دارد. وقتی جوانان ما در جبهه‌ها آن فداکاری‌ها را …

شکست طرح سلطنت بدون حکومت و رفتن شاه

امیدوارم کارها به زودی درست شود. قدرت‌ها گمان کردند می‌توانند که آنها را نگه دارند. در رژیم سابق هم چه امریکا و چه شوروی، چه فرانسه و سایر قدرت‌ها می‌خواستند شاه را نگاه دارند، و عده‌ای هم از ایران آمدند در فرانسه که بگذارید شاه باشد و سلطنت کند نه حکومت، ولی نشد، او رفت. حالا هم تمام قدرت‌ها می‌خواهند صدام را نگه دارند، ولی نمی‌شود. شما سعی کنید ملت عراق را بیدارتر کنید و امیدوارم که ملت عراق توجه کند و وضع ایران را در نظر بگیرد. ان شاء الله خداوند به شما توفیق بدهد که مجاهد فی سبیل الله باشید. و ان شاء الله برگردید به عراق، …

پذیرش وابستگی ذلت‌بار به آمریکا

امیدوارم ملت ایران به همان اندازه که تا به حال خوب آمده است، از این پس هم‌ بیاید. امیدوارم ملت ایران با هم باشند و عزت خودشان را حفظ کنند. ما قبلًا وابستگی ذلت باری داشتیم که محمد رضا قبول کرده بود و ما در مقابل امریکا یک عبد ذلیل بودیم، ولی ایران این ذلت را شُست و عزت پیدا کرد. شکم و نان و آب میزان نیست، عمده شرافت انسانی است، و شرافت به این نیست که انسان دستش را روی سینه بگذارد تا چند شاهی به او بدهند. بلکه شرافت انسانی به این است که در مقابل زور بایستند. و جوانان ما ایستادند و در مقابل، آنها حصر اقتصادی کردند، که همین حصر اقتصادی …

شکست او به همت جوانان با وجود پشتیبانی همهٔ قدرت‌ها

… دنیا معرفی کنیم. اسلام مظلوم است الآن در دنیا، غریب است در دنیا. ما یک دسته کوچکی هستیم، تبلیغاتمان ناقص، مبلغ کم داریم و آنها همه رسانه‌های گروهی دست‌شان است و هر چه می‌خواهند پول‌های زیادی هم دارند و خرج این کارها را می‌کنند. ما مع ذلک نباید مایوس بشویم. ما با همین عده قلیل همان طوری که آن قدرت بزرگ شیطانی محمد رضا را که دنبالش همه قدرت‌ها بود به همت همین جوان‌های ایران شکستیم و کنارش زدیم و اسلام را ان شاء الله به آن طوری که خواست خداست در اینجا پیاده خواهیم کرد، و مشغول پیشرفت در این امر هستیم. ما نمی‌گذاریم دیگر کسی اینجا بیاید. و من امیدوارم که همان طور که اینها شد، با همت والای دانشگاه و فیضیه تبلیغات دامنه‌دار پیدا بشود، و در یک مدت کوتاهی ان شاء الله‌ تبلیغات به جایی برسد که همه دنیا را ما پر از مظاهر اسلامی بکنیم.

چاپ قرآن و اغفال عده‌ای و مدح آخوندهای بی‌خبر

… قدرتهای شیطانی بزرگ به وسیله حکومتهای منحرفِ خارج از تعلیمات اسلامی، که خود را به دروغ به اسلام بسته‌اند، برای محو قرآن و تثبیت مقاصد شیطانی ابرقدرتها قرآن را با خط زیبا طبع می‌کنند و به اطراف می‌فرستند و با این حیله شیطانی قرآن را از صحنه خارج می‌کنند. ما همه دیدیم قرآنی را که محمد رضا خان پهلوی طبع کرد و عده‌ای را اغفال کرد و بعض آخوندهای بیخبر از مقاصد اسلامی هم مداح او بودند. و می‌بینیم که ملک فهد هر سال مقدار زیادی از ثروتهای بی‌پایان مردم را صرف طبع قرآن کریم و محالّ تبلیغاتِ مذهبِ ضد قرآنی می‌کند و وهابیت، این مذهب سراپا بی‌اساس و خرافاتی را ترویج می‌کند؛ و مردم و ملتهای غافل را سوق به سوی ابرقدرتها می‌دهد و از اسلام عزیز و …

ایجاد عداوت میان دانشگاهیان و روحانیان با تبلیغات

د- از نقشه‌های شیطانیِ قدرتهای بزرگ استعمار و استثمارگر که سالهای طولانی در دست اجرا است و در کشور ایران از زمان رضا خان اوج گرفت و در زمان محمد رضا با روشهای مختلف دنباله‌گیری شد، به انزواکشاندن روحانیت است؛ که در زمان رضا خان با فشار و سرکوبی و خلع لباس و حبس و تبعید و هتک حرمات و اعدام و امثال آن، و در زمان محمد رضا با نقشه و روشهای دیگر که یکی از آنها ایجاد عداوت بین دانشگاهیان و روحانیان بود، که تبلیغات وسیعی در این زمینه شد؛ و مع الاسف به واسطه بیخبری هر دو قشر از توطئه شیطانی ابرقدرتها نتیجه چشمگیری گرفته شد. از یک طرف، از دبستانها تا دانشگاهها کوشش شد که معلمان و دبیران و اساتید و روسای دانشگاهها از بین غربزدگان یا شرق‌زدگان و منحرفان از اسلام و سایر ادیان انتخاب و به کار …

کوشش خودخواهانه برای جلب رضایت بیگانگان به قصد بقای خود

… همانهایی بودند که وزرای آن وقت را و بسیاری از وکلای آن وقت را آنها تشکیل می‌دادند. این وزرای آن وقت و آن وکلای آن وقت چه می‌کردند در ایران؟ برای ایران چه تحفه می‌آوردند؟ تمام کوشش آنها این بود که رضایت در یک برهه‌ای، انگلستان را و بعدش امریکا را فراهم کنند. در راس همه هم، که در آن زمان رضا خان بود و در زمان بعد، محمد رضا خان بود؛ آن هم تمام کوشش‌اش این بود که آنها راضی بشوند؛ برای اینکه، می‌دید که اگر آنها راضی نباشند، این از بین می‌رود. وقتی خودخواه بود و می‌خواست خودش باقی بماند، به این کار نداشت ملت است؛ هر چه می‌خواهد باشد، من باشم؛ هر که باشد، هر که نباشد.

اعلام الزام ورود به حزب یا ترک ایران

در آن وقت، شما خوب، بودید و ملتفت هستید؛ غالب شما توجه به این مسائل دارند که در آن وقت الزامی بود. آن مرد، آن مرد ناصالح، آن مرد فاسد[1] اعلام کرد که هر کس وارد نمی‌شود در این حزب، برود از ایران. خوب، در یک همچو محیطی، ممکن است بسیاری افرادی که با آن رژیم هم مخالف بودند، می‌دیدند چاره ندارند، الّا اینکه وارد بشوند. و ممکن است که در آن وقت یک افرادی در ادارات، در وزارتخانه‌ها وارد شدند برای یک تخفیف ظلم. شما گمان نکنید هر کس در آن وقت وارد شده، پس او …

خبیث‌تر از پدر و ادامه‌دهندهٔ راه او

… و کم کم قدرت را به دست گرفت و به حسب آن چیزی که انگلستان تصدیق کرد، او را آنها آوردند. آن وقت قدرت مال آنها بود و این مامور بود به اینکه این کشور را آن مقداری که امکان دارد، در مقابل قدرتهای بزرگ ایستادگی بکنند، آن ارگانها را درهم بشکند با اختلاف رویه‌ها. دنبال آن هم پسرش- که به نظر من، خبیثتر از پدر بود- همان معنا را دنبال کرد با یک وضع دیگری. اوّل هدفی که رضا خان در نظر گرفت کوبیدن روحانیون بود، با اسم اینکه می‌خواهیم اصلاح بکنیم تمام کارهایشان از اول تا آخر به اسم «اصلاح» و به اسم ترقی دادن کشور [بود] اجانب، قدرتهای بزرگ، که مطالعات زیادی در این کشور دارند، ملاحظه کردند که یکی از گروههایی که …

تضعیف روحیهٔ پزشکان و متخصصان با القای عقب‌ماندگی

… در میدانهای جنگ است؛ باید از اسلحه تبلیغات آنها بیشتر ترسید و متاسفانه ما در این زمینه ضعیف هستیم. ما باید روحیه خود را تقویت کرده و با تمام وجود این را بپذیریم که می‌توانیم روی پای خودمان بایستیم. این خیلی مهم است که متخصصین ما اتکا به تخصص خود کرده‌اند. شما ببینید که محمد رضا چه ضربه‌ای به روحیه پزشکان ما زده، او با طبیبان به گونه‌ای برخورد کرده بود که- مثلًا- برای یک عمل جزئی باید روانه خارج شد. این خود نقشه‌ای بود برای تضعیف روحیه متخصصین ما تا خیال کنند در تمام زمینه‌ها عقب افتاده هستند. ما امروز باید مصمم باشیم تا در تمام رشته‌ها جلو بیفتیم.

گمارده‌شدن از سوی خارجی‌ها با اطرافیان مرفه

… را هم بکنید که انتخاب کردند خارجیها و بعد هم این مطلب را خودشان گفتند که رضا خان را انتخاب کردند و به او قدرت دادند و قدرت آن طور دادند که تمام این ملت را به استضعاف کشانید و حکومت جبار خودش را بر اینها قرار داد، و مردم را از همه چیز ساقط کرد و یک نفر بود. آنها آن یک نفر را دَمش را می‌دیدند و کارهایشان را انجام می‌دادند و بعد از او هم محمد رضا را گذاشتند با آن همه افرادی که اطراف او بودند، و همه‌شان از آنها بودند که طبقه بسیار مرفه و خوشگذران و بالا و بالاها به اصطلاح آنها. باید ما متوجه باشیم، ملت ما متوجه باشند که وقتی که مجلسشان یک مجلسی است که از طبقه متوسط است و توی این مجلس آن «دوله» ها و «سلطنه» ها و «سلطنتی» ها را نداریم و در دولت هم آن طور دولتهایی که افراد مرفه سرمایه‌دار کذا باشند نداریم، در ارتش هم آن افراد سپهبد و …

تقدیم منافع ایران به بیگانگان و منت کشیدن از آنان

خوب، علت‌ این است که ما به قرآن گوش نکردیم، حکومتهای ما به قرآن گوش نکردند که یهود و نصارا- مقصود از یهود و نصارا آنهایی که سرکشند- آنها را ولیّ اتخاذ نکنید! دوست اتخاذ نکنید![4] خوب، اینها نه اینکه دوستند، نوکر شده‌اند بسیارشان. منافع خود این بلاد را آن وقت، زمان محمد رضا، منافع ایران را می‌دادند و منت هم می‌کشیدند، تقدیم می‌کردند و منت هم می‌کشیدند. حالا هم در جاهای دیگر هم همین طور است. چرا باید این طور باشد؟ برای اینکه ما با هم مختلفیم.

رد ادعای او دربارهٔ تجزیهٔ ایران پس از رفتنش

… دانشگاه استفاده بکنند، نمی‌خواهند زراعت نباشد، نمی‌خواهند صنعت نباشد، می‌خواهند ما بازار باشیم. هم مخازن ما را ببرند، هم ما بازار باشیم و آنها از ما استفاده بازاری بکنند. بنا بر این، اگر آنها یک وقت احساس کردند که یک ملتی در مقابلشان ایستاده است مثل حالا ... محمد رضا این خیال را می‌کرد و گفته بود که اگر من بروم ایران تجزیه می‌شود؛ نه، ایشان رفتند و تجزیه نشد. اینها [دو ابرقدرت‌] هیچ وقت تفاهم حقیقی با هم نمی‌کنند. اینها همیشه مثل دو تا گرگ می‌مانند که می‌خواهند همدیگر را بخورند. بنا بر این، باید ما با قدرتمندی، با فکر اینکه نمی‌توانند به ما تصرف بکنند و با فکر اینکه می‌توانیم ما خودمان کارهای خودمان را انجام بدهیم …

شکست سلاح‌های مدرن او با دست خالی مردم

… حمله تبلیغاتی و چه حمله تسلیحاتی، در مقابل همه ایستادید و ایستادگی شما هر روز افزون می‌شود، و امیدوارم که هر روز افزونتر بشود. شما در این قرن معجزه کردید. ملت ایران ملت معجزه‌آسای قرن است. هیچ ملتی در دنیا نمی‌تواند بگوید که ما در مقابل همه قدرتها ایستادیم. در صورتی که قدرتهای بزرگ اسلحه‌های محیر العقول دارند و حتی محمد رضا هم مجهز به تمام سلاحهای مدرن بود، مع ذلک، شما، بچه‌های شما، جوانهای شما، مرد شما، زن شما، آمدند بیرون و با دست خالی در مقابل مسلسلها و تانکها و توپها ایستادند و آنها را شکست دادند. و شما از این به بعد هم همین ملت هستید و از این به بعد هم انگیزه شما همه اسلام است و چنانچه شهید بشوید در آن عالَم در صف شهدای صدر اسلام و شهدای کربلا هستید و اگر پیروز بشوید، آن هم به نفع شماست. شهادت به نفع شما، پیروزی به نفع شما همه پیروزی است. بوقها هر چه …

خطاب به مراجع برای فریب دوباره پس از بدگویی به آنان

… دخالت در امور سیاسی؟ مگر امکان دارد بدون دخالت در سیاست و دخالت در امور اجتماعی و در احتیاجات ملتها، کسی بدون اینکه دخالت کند، قیام به قسط باشد؟ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ باشد؟ مگر می‌شد ما و شما با محمد رضا بسازیم که بیا، دیگر ما کاری به شما نداریم؟ آمد گفت دیگر که ای مراجع اسلام، ای چه، ای چه، من دیگر از آن کارها دست برداشتم. همانی که مراجع اسلام را می‌گفت که «این سیاه روزها» و این کذا و کذا؛ بدگویی می‌کرد به آنها، همان آمد گفت.[7] چرا آمد گفت؟ برای اینکه دوباره بازی بدهد. خیال می‌کرد حالا دوباره می‌شود بازی داد.

حبس و شکنجه در زمان او و پایداری مبارزان

… می‌آمد، می‌رفتند سراغ باز مقابله؛ برای اینکه این یک مکتبی بود و یک خطی بود؛ خطی که ترسیمش را انبیا از صدر عالم کرده‌اند؛ آن انبیایی که در آتش سوزاندند آنها را و ارّه کردند آنها را و آنها اگر می‌خواستند که آن خط خودشان را منحرف کنند، خیلی هم محترم بودند. این آقایانی که در این مسائل وارد بودند، متوجه این معنا بودند که در زمان محمد رضا معلوم بود که هر کس هر عملی بکند، هر حرفی بزند، این در حبس است و در شکنجه است و در کذا، لکن اینها حبس را می‌رفتند، شکنجه را می‌دیدند، بیرون می‌آمدند و باز همان پست را اداره می‌کردند.

بر باد رفتن ثروت‌های ملت به‌ویژه در سلطنت او

… در صددند که این دو قشر از هم جدا باشد. همان طور که دیدید که در طول پنجاه سال سلطنت منحوس پهلوی، که سر سپردگی خودش را به دولتهای خارج اثبات کرد، بین این دو قشر جدایی افکندند و اینها را با هم دشمن کردند و دیگران و مخالفین این ملت از این آب گل‌آلود ماهی گرفتند. ثروتهای شما را در طول این پنجاه سال و خصوصاً این چندین سال سلطنت محمد رضا، به باد فنا دادند. و این نتیجه دشمنی دانشگاه و فیضیه [بود.] دشمنی دانشگاه و فیضیه بیمه کرد و می‌کند- اگر [خدای ناخواسته‌] اعاده بشود، بیمه می‌کند- مصلحتهای ابرقدرتها را.

هشدار برخورد با مفسدان و تشنج‌آفرینان مانند برخورد با او

… من هم سخنرانی کردم که مخالف با دستور اسلام بود و برای ایجاد تشنج و برای گرفتار کردن ملت مسلمان ما، که خونها داده است در راه اسلام، اگر من هم این کار را بکنم، موظف شرعی هستند این ارگانهای انتظامی و نظامی که من را بگیرند و به دادگاه بسپرند، این استثنا ندارد. گوشهای خودتان را باز کنید، من همان طوری که با شاه عمل کردم و هم ملت ما همان طوری که با محمد رضا عمل کرد، با اشخاصی که بخواهند فساد ایجاد کنند، با اشخاصی که زاید بر صحبت، بخواهند تشنج ایجاد کنند، با اشخاصی که می‌خواهند صف آرایی بکنند در مقابل دادستانی، در مقابل مجلس، در مقابل ارگانهای دیگر، من همان خواهم کرد که با محمد رضا [کردم‌]، امروز وسایل در دست است، و شماها منزوی خواهید شد.

آوردن پزشک خارجی برای آپاندیس خویشاوند با وجود سال‌ها دانشگاه

… مغزهایشان وابسته نباشد و فکری جز اسلام و ایران در سرشان نباشد. ما با تخصص مخالف نیستیم، انجمنهای اسلامی هم همین طور. کدام انجمن اسلامی می‌تواند با تخصص مخالف باشد؟ کدام انجمن اسلامی نمی‌خواهد که تمام جوانهای ما در رشته‌های مختلف متخصص باشند و خودکفا باشند؟ همه می‌خواهند، لکن دانشگاههای زمان سابق را دیدید که ما بعد از چندین سال، سالهای طولانی، که دانشگاه داشتیم، آن وقت یک کسی که به عنوان رئیس مملکت خودش را جا زده بود، آن شاه مخلوع، برای آپاندیس یکی از بستگان خودش از خارج آدم آورد و طبیب آورد که عمل کند! برای اینکه او در مغز پوکش می‌دانست این معنا را که جوری این ایران را وابسته کرده که خودشان از عهده این معنا برنمی‌آیند و اگر برآیند هم، باید کاری کرد که به همه ملتها فهماند که ما هیچ نیستیم. ما حتی عمل آپاندیس هم بعد از مدتها دانشگاه [داشتن‌] نمی‌توانیم انجام بدهیم! ما می‌خواهیم این فکر را از توی کله‌ها بیرون کنیم. انجمن اسلامی باید در صدد این معنا باشند که این فکر را از اذهان بیرون کنند و خودشان را بیابند، بعد از اینکه قرنها تقریباً، خودشان را …

همانندی اظهار اسلام او با صدام؛ احتمال مسلمانی بدتر از کافر

… ما همیشه مسلمان بودیم و شهادت به وحدانیت خدا و رسالت پیغمبر می‌دهیم، پس ما مسلمانیم و شما چرا ما را کافر حساب می‌کنید. من به آنها می‌گویم که شما قبل از اینکه ما صحبت از این بکنیم، از قِبَل آیت الله حکیم- رضوان الله علیه- تکفیر شده‌اید. ملت عراق مسلم‌اند؛ لکن این حزب «بعث» عقایدشان عقاید اسلامی نیست و مورد تکفیر رئیس ملتشان شدند و این اظهار اسلامیت که صدام و امثالش می‌کنند مثل آن اظهار اسلامی است که محمد رضا می‌کرد. من احتمال می‌دهم که محمد رضا در باطن ذاتش مسلمان باشد، لکن مسلمان بدتر از کافر؛ لکن نسبت به صدام این احتمال را نمی‌دهم که بر حسب ذاتش به اسلام گرایش داشته باشد. قیام بر ضد کشور اسلامی و حکومت اسلامی که الآن در ایران مستقر است، همین قیام بر ضد اسلام، در حکم الحاد و کفر است و این آدم در عین حالی که به قول خودش مسلم است، قیام بر ضد اسلام …

اختلاف‌افکنی میان سران ارتش از ترس همدستی آنان علیه خود

من متقابلًا به آقایان تبریک عرض می‌کنم. امیدوارم که این سال، سال وحدت و پیروزی و رحمت باشد. در راس همه امور قضیه وحدتی است که باید بین همه نیروها و همه ملت باشد. شما می‌دانید که در رژیم سابق یک کار خود محمد رضا داشته است که به من گفته‌اند و آن این بود که بین سران ارتش اختلاف می‌انداخته است، نظرش به این بوده که از او به او بد می‌گفته، از او به او بد می‌گفت. این کار برای این بوده است که خوف از خود ارتش داشته، می‌ترسیده که مبادا اینها یک وقت با هم بشوند و کلکش را بکنند.

ناتوانی ابرقدرت‌ها در حفظ او

… برای همه مسائل. اگر قوایی که در راس هستند دستشان را دراز کنند به سوی مردم، همه مردم حاضرند برایشان. پشت نکنند به مردم، رویشان به مردم باشد، پشتشان به ابرقدرتها. قدرت شما باید از خود مردم باشد. آنها نمی‌توانند به شما قدرت بدهند. شما باید خودتان قدرتمند بشوید. اگر آنها می‌توانستند، محمدرضا را حفظش می‌کردند، همه می‌خواستند حفظ بکنند، نتوانستند حفظ بکنند.

توسل به چماق برای تقویت خود به سبب ضعف

و یک کلمه هم با کسانی که قلم دستشان است و بیان در اختیارشان. و آن این است که شما همه و همه ملت می‌دانند که همه ما باید کوشش کنیم در اینکه وحدت ایجاد کنیم؛ در اینکه هماهنگی بین جناحها و گروهها ایجاد کنیم. من باید عرض کنم که بعض از زبانها از چماق بدتر است! چماق‌کشی و چماق بازی از بدترین چیزهایی است که در آخر سلطنت محمد رضا درست شد. از باب اینکه ضعیف شده بود، می‌خواست با چماق خودش را تقویت کند. و بعد از انقلاب و در بین انقلاب باز همین چماقها، حتی در حوزه علمیه قم هم به کار رفت و [در] خیابانها [ریختند] شیشه هارا شکستند، و خیال کردند با چماق می‌شود یک چیزی پیدا کرد.

آوردن طبیب خارجی برای بیماری جزئی با وجود ادعای رهبری

… در طول این مدتها که ایران مبتلا به این بوده است این بیماری در او پیدا شده است که ما نمی‌توانیم کار بکنیم. ما همه چیز را باید از خارج بیاوریم، و یا استمداد کنیم از آنها. اگر یک آپاندیس را می‌خواهیم عمل کنیم، طبیب از خارج بیاوریم، یا این را بفرستیم به خارج. شما دیدید که در زمان محمد رضا برای یک مرض خیلی جزئی- حالا آپاندیس بود یا شبیه به او- از خارج طبیب آوردند. و می‌دانید که یک کسی که ادعای این را داشت که من رهبر این ملت هستم و من می‌خواهم این کشور را به «تمدن بزرگ» برسانم و آن همه تبلیغات برای این مساله کردند تا او را یک شخصیت بزرگی نشان بدهند، از یک همچو شخصیت به قول خودشان «بزرگ» یک همچو عملی، چه غائله‌ای و چه فاجعه‌ای برای مملکت ایجاد می‌کند در نظر خارج و در نظر داخل. در خارج ایجاد می‌کند این‌ مطلب را که اینها چنانچه طبیب متخصصی راجع به یک همچو امری هم داشتند. خوب، دیگر لازم نبود از خارج بیاید. در داخل هم، بی‌اعتبار کردن اطبا و دکترهای ما بود.

دیکتاتور بودن و کشاندن مردم زیر بار ذلت

… نبوده است. هیتلر هم نبوده دیکتاتور. کم کم که وارد جامعه شدند و قدرت پیدا کردند هر چه قدرت زیادتر شد، آن ملکه‌ای که در باطنش بود هی زیادتر شد. و همین طور بتدریج قوّت پیدا کرد، تا یک وقت یک دیکتاتوری شد مثل هیتلر؛ یا در مملکت ما یک دیکتاتوری شد مثل رضا خان. محمد رضا دیکتاتور بود، منتها به یک صورتی غیر صورتی که پدرش عمل می‌کرد. این دیکتاتور بود، و مردم را با دیکتاتوری زیر بار ذلت خودش آورد. و آنها هم که این را وادار کردند به اینکه این کشور را به تباهی بکشد. آنها هم راجع به پدرش خوب، می‌دانستند که دیکتاتور است. راجع به پسر هم تعهداتی لا بُد داده است که قبولش کردند. و اینها این طور نبوده که از اول دیکتاتور زاییده شده باشند؛ یا از اول آزادیخواه کسی …

روی کار آمدن به دست متفقین

… پیرو مکتبی است که برنامه آن مکتب خلاصه می‌شود در دو کلمه؛ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُون[1]. ما در طول تاریخ تحت ظلم و ستم قدرتهای داخلی و خارجی بودیم. خصوصاً در این نیم قرن آخر که با دست دولتهای بزرگ این رژیم را به روی کار آوردند. رضا خان را انگلیسها؛ و محمد رضا را متفقین. در طول این پنجاه سال ما از همه ابعاد، تحت فشار و ظلم بودیم. ظلم و تجاوز فرهنگی؛ ظلم و تجاوز نظامی؛ ظلم و تجاوز اقتصادی، و اجتماعی. ما در طول این پنجاه سال حاضر بودیم در یک کشوری که تحت سلطه خارجی به دست عمّال آنها که از خود افراد داخلی بودند. شاهد ظلمهایی …

منزوی شدن حتی از سربازان خود و ناتوانی از ماندن

نمی‌توانستند اظهار کنند. و شما دیدید که با آن وحدتی که ملت ما پیدا کرد و همه از یک راه می‌رفتند و یک مقصد داشتند، همه قدرتهایی را که دنبال این قدرت شیطانی شاه بود شکستند. و شاه حتی از سربازیهای خودش هم- آنهایی که با ملت و جزء توده‌ها بودند- منزوی شد و نتوانست بماند و رفت به جایی که باید برود. این وحدت و توجه به خدا و الله اکبر بود که شما را بر آن قدرتها پیروز کرد و تا امروز هم در قله پیروزی هستید. بنا بر این، من آن توصیه‌ای را که می‌کنم بر همه ملت اولًا و بر قوای مسلَّح ثانیاً این است که توجه بکنند که آن وحدت از دست نرود. و آن توجه به خدا، توجه به …

نشاندن او به‌جای پدر به‌سبب ترس مردم و نبود رهبر

… اینها که آیا چه خواهند کرد، لکن خوشحال بودند از اینکه رضا خان را بردند. یکی از برکات این هجوم را با اینکه همه اشکالات را مردم در نظرشان این بود که چه خواهد شد و چه خواهند کرد، لکن این معنا مثل اینکه یک هدیه‌ای بود آسمانی برای اینها رسیده بود که رضا خان رفت. و مع الاسف آن وقت اشخاصی که خود ملت یک راسی که بتواند آنها را جمع بکند نبود، که پسر رضا خان را آنها گذاشتند اینجا. و در صورتی که اگر آن وقت در دو- سه تا شهر تظاهر می‌شد به ضد، نمی‌گذاشتند او را، لکن هیچ کس حرف نزد. تا اینکه آن خوف سابق بود و ریخته نشده بود آن خوف. از این جهت مردم جرات نمی‌کردند. کسی هم نبود که آنها را وادار کند به یک همچو مسائلی. شاید اگر مرحوم مدرّس[3] در آن وقت بود، آن کار را می‌کرد. لکن کسی نبود که این کارها را بکند. این قصه‌ها که من برای شما می‌گویم خیلی هم خودتان می‌دانید.

ذلت بودن سلطنتی که برای عبور او خانه‌ها کنترل می‌شد

… شرعی- وجدانی است که شما نگذارید در هر جایی که هستید آن کسانی که در زیر نظر شما وزیر- عرض کنم- حکومت شما هست به مردم بدسلوکی کنند، مردم را بپذیرید برای خودتان، بروید تو مردم، جدا نشوید از مردم. آن وقت این طور بود که مردم را نمی‌پذیرفتند، جدا بودند از مردم. اگر محمد رضا می‌خواست از یک راهی برود، چندروز قبلش باید همه آنجا را، خانه‌ها را کنترل کنند تا بتواند از آنجا عبور کند. این سلطنت نیست که، این ذلّت است. اسمش را سلطنت می‌گذارند.

درست درآمدن گفتهٔ او دربارهٔ ویران کردن کشور و رفتن

… گذاشته‌اند که آن همه عیب دارد. آن همه عیب را گذاشته‌اند و فرار کردند. اصلًا مال مردم را، مال ملت را برداشتند، غارت کردند و رفتند. اینهایی که از زمینهایشان و نمی‌دانم چه‌شان مصادره شده، بیشتر از این را بدهکار هستند اینجا. غارت کردند این مملکت را و رفتند. محمد رضا گفته بود که من مملکت را خراب می‌کنم و می‌روم. درست گفت، خراب کردند و رفتند. منتها ما خیال می‌کردیم که خرابی به این است که مثلًا بمباران کنند و بروند. نه، از خراب بدتر کردند. برای اینکه بمباران یک دفعه می‌شود و تمام. اما اینها ریشه اقتصاد ما را از بین بردند که حالا سالهای طولانی باید زحمت بکشند مردم تا این خرابیها را جبران کنند. و این …