رفتن به محتوای اصلی

محمدرضا پهلویشخص

نام‌های دیگر: شاه، محمدرضا شاه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

آخرین پادشاه پهلوی و حکومت او تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:تلگراف به محمد رضا پهلوی درباره انجمن‌های ایالتی و ولایتی‌— ۱۳۴۱/۰۷/۱۷

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۶
۱۳۴۱۱۳۶۶

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

شاهدها (۵۴۸ پاراگراف)

رد انکار شکنجه در زندان‌ها از سوی شاه

… یکی دوتایش را می‌توانند بگویند. پای فلان را اره کردند یا توی روغن گذاشتند داغ کردند؛ یا یکی را گذاشتند روی یک بخاری برقی و سرخش کردند. اینها بعض از آنهاست که به ماها رسیده است و به شماها رسیده، آنهایی که به ماها نرسیده اینها را باید از نصیریها استفسار کرد؛ باید از خود ایشان استفسار کرد که نه، ایشان می‌فرمایند که نه، دیگر در حبسها چیزی نیست! ایشان این طور می‌فرمایند: اصلًا آن حرفهایی که گفته می‌شود که در حبسها زجر هست، اینها نیست دیگر! بله آن چیزهایی که پیشتر بود که دستش را یک قدری این طور می‌کردند، نیست دیگر- ایشان این جور می‌گوید- حالا بله یک قدری چیزهای روانی هست، و الّا خیر، دیگر زجر و اینها نیست! اینها را از خودش باید پرسید. یعنی یک کسی سریره این را بتواند حالا بخواند، بخواند ببیند چی ثبت است در مغز این. آنهایی که مطلع شده است- اطلاع به او می‌دهند، آنهایی که مطلع شده- ثبت است الآن در مغز او؛ در روح او ثبت است؛ ملائکه الله نوشته‌اند اینها را. اگر کسی …

لزوم ماندن شاه برای پس دادن حساب به‌جای رفتن

… ما صاحب منصب پاک را قبول داریم، نجسها بروند؛ آنهایی که مال ملت را خورده‌اند، آنهایی که در بانکهای خارجی مال ملت را انباشته‌اند، اینها بروند سراغ کارشان. بروند، نه اینکه یعنی گم شوند، نه اینکه بروند یعنی پا شوند بردارند و بروند؛ باید ازشان گرفت اینها را. من اگر دستم می‌رسید نمی‌گذاشتم این مردکه برود. باید بایستد حساب پس بدهد. داری کجا می‌روی؟ پولها را برداشتید رفتید.

خارج کردن بیش از هزار میلیون لیره از ایران

… شکسته شود. من به عموم ملت دلیر اعلام می‌کنم که رژیم سلطنتی، غیر قانونی و مجلسیْن، غیر ملی و غیر قانونی و حکومت غاصب، غیر قانونی و یاغی است. اطاعت از این دستگاه، اطاعت از طاغوت و حرام است. اطاعت از شاه مخلوع و دولت یاغی، جرم است در قانون، و حرام است در شرع. آیا ملت و قوای انتظامی می‌دانند که به حسب اطلاع مطبوعات خارجی، شاه در آستانه خروجش تنها بیش از هزار میلیون لیره انگلیسی از ایران خارج کرده است، و حساب دیگر پولهای خارج‌شده او با خداست. اینک چند مطلب را لازم می‌دانم تذکر دهم:

کشاندن ملت به انحطاط با کارهای مخالف مصالح آن

جواب: اما اسلام یک دین مترقی و دموکراسی به معنای واقعی است، و آن رژیمی که ما می‌خواهیم تاسیس کنیم یک چنین رژیمی است و با این رژیمهایی که الآن هستند تفاوت دارد. احکام اسلام احکامی است که بسیار مترقی است و متضمن آزادیها و استقلال و ترقیات. و اما کارهایی که شاه کرده است اکثراً مخالف با مصالح ملت بوده است. شاه برای ملت قدمی برنداشته است بلکه همه کارها و یا اکثر کارهایی که کرده است ملت را رو به انحطاط و ورشکستگی کشانده است.

ظلم و خیانت آشکار شاه به مملکت و ملت

- البته ما برای قضایای پیچیده کارشناس داریم؛ ولی ما آنچه را درک می‌کنیم این است که شاه ظالم است و خائن، و به مملکت و ملت خیانت کرده است؛ این دیگر یک مطلب واضحی است که همه می‌دانند. ما می‌دانیم که مملکت ما استقلال ندارد و اجانب در همه امور مملکت ما دخالت می‌کنند؛ این هم که مطلب معلومی است. ما برای استقلال و آزادی مبارزه می‌کنیم.

اعتراف دیرهنگام شاه به خطاها و اشتباهات خود

… بود و یکی سازمان امنیت. بعد از پانزده سال که اینها هر کاری خواستند کردند، حالا آمدند و این رئیس سازمان امنیت[1] را گرفتند به اینکه این در این پانزده سال کارهای خلاف کرده! نخست وزیر این پانزده سال[2] را هم گرفتند که اینها چپاول کردند و کارهای خلاف کردند! خود آقای شاه هم بعد از این زمان آمده است اعتراف می‌کند که من کار خلاف کردم! خود اینها دارند اعتراف می‌کنند. خود او آمده است و می‌گوید که من اشتباهاتی کردم، خطاهایی کردم. خود اینها رئیس سازمان امن را که پانزده سال به این مردم تعدی کرده است، حالا به اعتبار اینکه اختلاس کرده است و خلاف کرده است گرفتند. خود اینها نخست‌وزیری که پانزده سال- تقریباً- در این مملکت حکومت کرده است، حالا گرفتند و می‌گویند چه. اگر مهلت دست اینها باشد بعد …

کشتار مردم در تهران و خراسان در واپسین روزهای حکومت شاه

آقا! امروز اطلاع دادند که نمی‌دانم در تهران کشته، در خراسان کشته، در کجا کشته. اینها افتاده‌اند به جان مردم برای کشتن. این مردکه آخر هم که دارد نفس آخر را می‌کشد می‌خواهد برود، باز تا یک قتل عامهایی نکند دلش آرام نمی‌گیرد. وقتی بنا شد یک مملکتی به این صورت درآمد که آنهایی که مقدرات این مملکت در دستشان است صلاحیت برای این مقام ندارند، وکیلْ صلاحیت برای این مقام ندارد؛ وکلایی که شاه تعیین کند که نمی‌تواند آدم باشد آن وکیل! نمی‌تواند صالح باشد او. اگر به انتخاب مردم باشد مردمْ …

خرید جزیره برای زندگی شاه و خاندانش با اموال دزدیده‌شده

تا اساس اصلاح نشود، تا آن نقطه اول یعنی تا این سلسله نرود فایده ندارد؛ باید اینها بروند سراغ کارشان. بروند [سراغ‌] دزدیهایی که کرده‌اند در آن جزیره که خریده! تازه خریدند. هشت هکتار خریدند و برایش همه چیز درست کردند. همه دار و دسته‌اش هم آنجا هستند؛ یعنی عائله‌اش آنجا هستند. خودش هم حالا می‌خواهد برود آنجا و یک‌ زندگیِ به خیال مردمْ اشرافی و به حَسَب واقعْ مرگوار!

شاه ریشهٔ همهٔ بدبختی‌ها و عزم بر بیرون راندن او

- من بارها گفته‌ام که نه من و نه ملت ایران هیچ دولتی را با وجود شاه قبول نداریم. هر دولتی که با وجود شاه روی کار بیاید به مردم و مملکت و به اسلام خیانت کرده است. ما مصمم هستیم که ریشه همه بدبختیها را قطع کنیم، یعنی شاه را از مملکت بیرون کنیم.

ویران کردن ایران به دست شاه و نیاز به زمان برای ترمیم آن

- ما، در برنامه صنعتی کردن مملکت هرگز چون امروز سراغ مونتاژ نمی‌رویم. ما در ایران صنایع مادر ایجاد خواهیم کرد و نوسازی را به بهترین وجه انجام خواهیم داد. البته توقع نباید داشت که این کارها به محض رفتن شاه صورت گیرد. زیرا شاه ایران را به طور کلی خراب کرده است و ایران به صورت یک کشور جنگزده درآمده است. لذا برای ترمیم خرابیها و ایجاد صنایع اصیل احتیاج به مدت است. ما نیازهای تکنولوژی خود را از هر منبعی که مفیدتر برای کشورمان باشد تامین خواهیم کرد. ما از جهت متخصص کارآزموده بسیار غنی هستیم. هزاران کارشناس ایرانی در رشته‌های گوناگون علمی در کشورهای خارجی هستند. اینها به دلیل ظلم و ستم شاه و فقدان برنامه‌های صنعتی علمی …

آدمکشی‌ها برای برهم زدن اجتماع مردم

… روحانیت با دانشگاه نزدیک شده، بازار با دانشگاه و با روحانیت یکی شده‌اند- در صورتی که باز اختلافاتِ فی الجمله‌ای هست و بعد عرض می‌کنم- شما می‌بینید که الآن یک وحدت فی الجمله‌ای که در ایران پیدا شده است، امریکا را آنجا متزلزل کرده و شوروی را آنجا متزلزل کرده؛ و این قلدرها هم در خود ایران به دست و پا افتاده‌اند و همین آدمکشیها و همین تشبثاتی که این مرد[1] می‌کند برای همین است که می‌بیند که مردم با هم مجتمع شده‌اند و چه بکنیم که این اجتماع رفع بشود، چه بکنیم که به هم بزنیم این را!

شدت گرفتن اختناق و رنج عمومی در زمان این شاه

… نیروهای متفقین از سه طرف به ایران حمله کردند و ایران را اشغال کردند، تمام زندگی مردم، همه چیز مردم در خطر افتاد؛ اما چون رضا شاه رفت، همه خوشحال بودند؛ چرا که فشار و اختناق باعث یک رنج بزرگی شده بود که برای رهایی از آن رنج بزرگ رنجهای دیگر را تحمل می‌کردند. این حالت اختناق و رنج عمومی در زمان این شاه بیشتر شد. جهات متعدده‌ای پیش آمد که مردم به شدت در رنج بودند. سازمانیها [ساواکیها] و سایر مراکز و عمال دولتی، چنان با مردم رفتار کردند که برای همه یک عقده شد، و این عقده عمومی شد؛ به طوری که همه منتظر یک نیشتر بودند که این عقده بشکافد و همه بیرون بریزند. این عقده را روحانیت بیرون ریخت. من زبان مردم را می‌فهمم و نهادهای …

نقد آزادی و تمدن ادعایی شاه همراه با کشتار مردم

… می‌خواهیم مثل زمان سابق که سوار الاغ‌ می‌شدند، ما می‌خواهیم سوار الاغ بشویم! و حالا هم همین حرفها را با کم و زیادش می‌زنند که روحانیون می‌خواهند مملکت را برگردانند به عهد کذا. خیر، مساله غلط است. روحانیون می‌خواهند مملکت را یک مملکت مستقل آزاد متمدنی کنند؛ نه آن تمدنی که در اصطلاح شاه است و نه آن آزادی که در کتاب شاه است و در اصطلاح شاه است که مردم را فوج فوج می‌کشند برای اینکه یک صدا می‌کنند مع ذلک اسمش را آزادی می‌گذارند!

نوکری شاه برای بیگانگان و تلاش آنان برای حفظ او

مقصود این است که این تبلیغات سوئی که در روزنامه‌های اینجا، در روزنامه‌های سایر ممالک دیگری که در اینجا هست، یا در خود ایران به وسایل مختلف تبلیغ می‌کنند، همه اینها برای این است که، تمام نظر خارجیها این است که این شاه را نگه دارند، همه استفاده‌ها را ببرند. می‌بینند بهتر از اینها شخصی که از این نوکریِ حسابی بکند، بهتر از این ندارند! از این جهت می‌خواهند این را نگهش دارند. و باید ایران و ایرانی جدیت کند که این بساط برچیده بشود و یک بساط صحیح سالمی بیاید و خودشان مملکت خودشان را اداره کنند. ان شاء الله خداوند همه شما را توفیق بدهد. موفق باشید. [آمین حضار].

اظهار توبه و پشیمانی همراه با ادامهٔ جنایت

… ندارد و کنترل ندارد! خوب حرف ما این است. ما در مجمع عمومی دنیا حرف خودمان را می‌گذاریم، حرف ایشان را هم می‌گذاریم ببینیم کدام اینها میزان ندارد. حرف ما این است که این آدم خودش و پدرش، این سلسله به ما خیانت کرده است، جنایت کرده است، هر روز دارد جنایت می‌کند. الآن که ما اینجا نشستیم اینها مشغول جنایت هستند، همین الآن، همین الآن مشغولند، همین دیشب و دیروز قم را به آتش کشیدند، همین دو روز، خراسان را، تبریز را، یزد را- هر شهری را که شما اسم ببرید- اینها یک دسته‌ای آوردند خرابکاری کردند، این آدمی که این طوری هست، این آدمی که می‌آید توبه می‌کند و توبه‌اش این است، آدمی که می‌آید به مردم می‌گوید که نه، کار نداشته باشید، من دیگر اشتباه کردم، اشتباههایم را برمی‌گردانم، همچو اشتباهی نمی‌کنم، این کارش این است که دارید می‌بینید. ایشان نمی‌داند، آقای کارتر نمی‌داند کارهای اینها را یا می‌داند و خودش را به نادانی می‌زند؟!

بی‌اعتباری دستور محاکمهٔ اعتصابیون از سوی شاه یاغی

… به کارکنهای شرکت نفت که بر شما واجب شرعی است، واجب الهی است، به اینکه اعتصابتان را عام کنید، عمومی کنید و نگذارید نفت خارج بشود. و به شما می‌گویم که اگر چنانچه شما را ترساندند- چنانچه دیروز اینها را ترساندند و «اعلیحضرت» فرمودند که اینها را باید محاکمه کرد! مردکه تو چه کاره‌ای که اینها را می‌گویی [باید] محاکمه کرد؟! تو که حالا دیگر شاه نیستی، تو یک آدم یاغی هستی! کی محاکمه کند اینها را؟ تو که شاه نیستی که دستور بدهی، شاه هم بودی معنا نداشت که تو دستور بدهی؛ تو اگر شاه هم باشی، شاه مشروطه هستی نباید دستور بدهی اینها را باید محاکمه کرد و بعد به جزای خودشان!- نترسید از این مرد. یک مردی که به خوابنامه توسل پیدا کرده! [خنده حضار] یک وقت هم به- عرض می‌کنم ... از این نترسید. این رفتنی است آقا. این شرکت نفت، این عمال …

جنایات پس از تسلط مجدد فراتر از جنایات مغولان

… اسلامی اقدام شده بود، کار به اینجا نمی‌کشید، و دیده‌ایم که رضا خان چه جنایاتی نسبت به کشور اسلامی و ملت مسلمان ایران مرتکب شد. بعد از سقوط رضا خان، پسرش محمد رضا خان سرِ کار آمد و بر خلاف اصول سه‌گانه فوق، حکومت را در دست گرفت و در آن موقع هم قدرتی نداشت. از این جهت به خواسته‌های جزئی مردم که پدرش نادیده گرفته بود، تن داد و بعد که مسلط شد، جنایاتی مرتکب شد که دست کم از پدرش نداشت. و در 25 سال پیش که شاه ضعیف شد و فرار کرد،[1] اگر مخالفین در آن روز به این اصول سه‌گانه اسلامی توجه می‌کردند و کار شاه را یکسره می‌کردند به اینجا نمی‌کشید. و دیدیم که شاه بعداً مسلط شد و در این 25 سال و بخصوص در این پانزده سال اخیر جنایاتی مرتکب شده است که روی مغولان و چنگیزها را سفید کرده است، که ابعاد جنایاتش در بیان نمی‌گنجد. و از این رو در این مرحله حساس، ملت ایران تصمیم گرفته است که متکی به اسلام و با الهام از اصول مترقی اسلام، نهضت خود را به پیش برد و بر اساس قواعد و ضوابط اسلامی، جامعه خود را از نو بنا کند و هیچ گونه سازش و راه میانه و امثال این توهمات را نپذیرد.

همکاری با اسرائیل و اعتراض مکرر امام به آن

ملت ایران- نه شاه و دولت او- به دلیل احساس عمیق اسلامی خود از دست رفتن فلسطین را به مثابه از دست رفتن پاره‌ای از پیکر خود می‌دانست. و به همین دلیل همیشه، علی رغم همکاری شاه و دولتهای دست نشانده او با اسرائیل، عمیقترین احساسات پاک خود را نثار مبارزین فلسطینی کرده است. من بیش از پانزده سال است که مکرر به همکاری شاه و دولت او با اسرائیل اعتراض کرده‌ام. و چه بسیار از ایرانیان، از روحانی و غیر روحانی به دلیل اعتراض به تجاوزات اسرائیل، به زندان رفته‌اند و شکنجه دیده‌اند. و ما همیشه به عنوان یک وظیفه اسلامی تا حد امکان از فلسطین دفاع کرده‌ایم و به خواست خدا همیشه در کنار سایر مسلمین به این وظیفه الهی عمل خواهیم …

قصد شاه به تکمیل جنایات و ویرانی ایران در آستانهٔ سقوط

… مامورین او واقع شده است، و گفته می‌شود برنامه‌ای است که بتدریج در سایر شهرها نیز انجام می‌گیرد و بناست به بزرگ و کوچک رحم نشود و تمام خانه‌ها و مغازه‌ها و مراکز مذهبی به آتش کشیده شود، نشانه تزلزل و ضعف دولت نظامی و یاس شاه از امکان ادامه قدرت شیطانی است. و اکنون که به پرتگاه و سقوط حتمی نزدیک شده است، می‌خواهد جنایات خود را هر چه بیشتر تکمیل کند و به گفته خودش ایران را به تل خاکی مبدل ساخته و برود.

پذیرش تحمیل قدرت‌های خارجی به‌سبب بی‌پیوندی با ملت

… و ما در روابطمان با سایر کشورها همچنان که ظلم را نمی‌پذیریم به کسی هم ظلم نمی‌کنیم. و اگر کشوری با چنین سیاستی عمل کند و به هیچ یک از قدرتهای استعماری وابسته نباشد و استقلال کامل خود را حفظ نماید قطعاً در دنیای امروز در محاصره اقتصادی و سیاسی قرار می‌گیرد. این شاه و دولت غیر قانونی اوست که چون هیچ گونه پیوندی با ملت ندارد و از طرف ملت محکوم به سقوط است، از این جهت قدرتهای خارجی در برابر حفظ قدرت، هر چه را بر او تحمیل می‌کنند و او هم ناگزیر از پذیرفتن است.

اعلام عدم رسمیت شاه با رفراندم تاسوعا و عاشورا

من همزمان با راهپیمایی بزرگ شما در پیامی به سران دولتها اعلام نمودم که رفراندم‌ این دو روز برای هیچ کس ابهامی باقی نگذاشت که ملت شاه را نمی‌خواهد و عدم رسمیت او را با اکثریت قاطع قریب به اتفاق اعلام کرد؛ و به همین جهت اخطار نمودم که از این پس هر کس از سران دولتها از شاه پشتیبانی کند، از نفت ایران محروم، و قراردادهای ایران با آنان غیر رسمی اعلام می‌شود؛ و مادامی که سران این دولتهای پشتیبان شاه بر سر کارند، قطع نفت و بطلان قراردادها ادامه دارد. و بر ملتهاست که …

لزوم برخورد با شاه به‌عنوان غیرقانونی پس از رفراندم

جواب: تظاهراتی که در ایران واقع شد و سرتاسر ایران را فرا گرفت، رفراندمی بود زنده برای سقوط شاه. نتیجه این است که شاه الآن بر حسب همه نظرها، نباید قانونیت داشته باشد و از این به بعد هم باید با او معامله غیر قانونی کرد.

نداشتن هیچ‌گونه قانونیت پس از اعلام مردم

جواب: مردم ایران در تظاهرات بسیار وسیعشان اعلام کردند که ما شاه را نمی‌خواهیم. اعلام رسمی کردند، قطعنامه‌هایی صادر کردند که در این قطعنامه‌ها تصریح شده بود که رژیم سلطنتی را نمی‌خواهند. بنا بر این شاه هیچ گونه قانونیتی ندارد.

نداشتن هیچ جهت قانونی

جواب: تظاهرات دیروز در سطح بسیار وسیعی انجام گرفت و نتیجتاً اعلام شد که شاه را نمی‌خواهند. اگر چه ملت شجاع این را قبلًا بارها اعلام کرده بودند و شاه اصلًا هیچ جهت قانونی دیگر ندارد و تمام ملت برای چندمین بار در سراسر ایران اعلام کردند که ما شاه را نمی‌خواهیم.