رفتن به محتوای اصلی

محبت

نام‌های دیگر: محبت به خلق، محبت در راه خدا، محبت دینی، محبت معنوی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دوستی و پیوند عاطفی میان انسان‌ها و جایگاه آن در ایمان و جامعه.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار فرماندهان، نمایندگان ولی‌فقیه و جمعى از کارکنان ژاندارمرى، شهربانى و سازمان پلیس قضائى— ۱۳۶۸/۰۳/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۸۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

این هم مهم است: «والحب فی اللَّه تعالی و المواظبت علی العمل الصّالح یقطع دابرة.» این دو، مهمتر از آنهاست. یکی «حب فیاللَّه» است. یعنی انسان عواطف، بخصوص محبّت خودش را در جهت الهی هدایت کند. اگر کسی را دوست دارید، این محبّت برای خدا باشد، نه برای دنیا. محبّت را در آن‌جا خرج کنید که برای خدا باشد. البته روایات «الحب فی اللَّه والبغض فی اللَّه» روایات بسیار مفصّلیاند. در «کافی» و در دیگر کتب هم، بابی مفصّل درباره این صفت هست.
دنباله‌اش هم این است: خوشا به حال آن کسانی که حُبّشان منوط به رضای الهی است، به‌خاطر خداست؛ متحابّین بالله یا فی الله، معنایش این است. یعنی محبّتشان برای خاطر خداست. با این [فرد] محبّت میکنند برای خاطر خدا، با آن [فرد] قطع محبّت میکنند برای خاطر خدا. این هم یکی از آن چیزهای بسیار مهم است؛ اینها معیارها و میزانها است.

شاهدها (۲۲ پاراگراف)

معنای متحابین فی الله: محبت و قطع محبت برای خاطر خدا

دنباله‌اش هم این است: خوشا به حال آن کسانی که حُبّشان منوط به رضای الهی است، به‌خاطر خداست؛ متحابّین بالله یا فی الله، معنایش این است. یعنی محبّتشان برای خاطر خداست. با این [فرد] محبّت میکنند برای خاطر خدا، با آن [فرد] قطع محبّت میکنند برای خاطر خدا. این هم یکی از آن چیزهای بسیار مهم است؛ اینها معیارها و میزانها است.

هدایت محبت و عواطف در جهت الهی نه برای دنیا

این هم مهم است: «والحب فی اللَّه تعالی و المواظبت علی العمل الصّالح یقطع دابرة.» این دو، مهمتر از آنهاست. یکی «حب فیاللَّه» است. یعنی انسان عواطف، بخصوص محبّت خودش را در جهت الهی هدایت کند. اگر کسی را دوست دارید، این محبّت برای خدا باشد، نه برای دنیا. محبّت را در آن‌جا خرج کنید که برای خدا باشد. البته روایات «الحب فی اللَّه والبغض فی اللَّه» روایات بسیار مفصّلیاند. در «کافی» و در دیگر کتب هم، بابی مفصّل درباره این صفت هست.

مهربانی و صمیمیت میان افراد جامعه از گنجینه‌های بعثت

یا مهربانی و محبّت و صفا و صمیمیّتِ بین افراد جامعه. این «رُحَمآءُ بَینَهُم»[8] هم یکی از همان گنجینه‌ها است، که زندگی در جامعه با رحم و مروّت و مانند اینها [همراه باشد].

شفقت و مهربانی همه با یکدیگر از دستورهای عمدهٔ اسلام

امّا در باب کمک روحی که گفتیم غمگسار است، روحیه‌بخش است، مهربانی‌کن است، این یکی از ارزشهای والای اسلامی است. در اسلام، شفقت و همدلی و مهربانی یکی از دستورهای عمده است. اینکه در قرآن کریم میفرماید «رُحَماءُ بَینَهُم‌»[1] یعنی با یکدیگر مهربانند، رحیمند، این فقط مربوط به بیمارها نیست، مربوط به همه است. همه باید نسبت به همدیگر با شفقت باشند، با مهربانی باشند؛ این کاری است که پرستار انجام میدهد. پرستارها برای این کار، خودشان را، روحیه‌شان را آماده میکنند، خسته هم میشوند؛ این کار، خیلی خسته‌کننده هم هست امّا در عین حال تحمّل میکنند؛ آنجایی که باید لبخندی بزنند به بیمار، لبخند میزنند. این یکی از مهم‌ترین ارزشهای …

محبت مایهٔ اصلی زندگی شیرین خانوادگی و لزوم افزایش روزافزون آن

… کنید. زن میتواند کمک کند به شوهرش برای اینکه در صراط حق پایدار باشد، ثابت‌قدم باشد و پیش برود؛ مرد میتواند همین کمک را به زن بکند. مثل دو شریک، مثل دو هم‌سنگر با هم زندگی کنید. عملاً، هم در شریعت، هم در واقعیّت خارجی، زن و شوهر نزدیک‌ترین افراد به هم هستند؛ هر چه میتوانید صمیمیّت را، صفا را، محبّت را بین خودتان افزایش بدهید. محبّت مایه‌ی اصلیِ زندگیِ شیرین خانوادگی است؛ سعی کنید محبّت را روز‌به‌روز افزایش بدهید که به دست خود انسان هم هست و انسان میتواند این کار را بکند.

راه نجات از هول قیامت، نه به معنای نگاه تحقیرآمیز به مردم

… فوق‌العاده و عجیب و عظیمی است که قرآن از آن یاد میکند. این زلزله باید ما را به یاد آن زلزله بیندازد. این زلزله قابل مقایسه‌ی با آن زلزله نیست از لحاظ اهمّیّت و عظمت و سنگینی بار مصیبت، درعین‌حال ما در مقابل این زلزله احساس عجز میکنیم، چه برسد به آن زلزله! اگر بخواهیم از هول روز قیامت و حالت دهشتی که همه‌ی انسانها در قیامت به‌خاطر حوادث عجیب آن روز دارند نجات پیدا بکنیم، یک راهش این است که اینجا به بندگان خدا رحم کنیم؛ هرکسی که به بندگان خدا رحم کند، خدا به او رحم خواهد کرد. معنای رحم کردن، به چشم حقارت نگریستن نیست که حالا مثلاً بگوییم شأن این مردم بالاتر است از این معانی؛ نه، شأن مردم خیلی بالا است، عزّت مردم کرمانشاه برای همه‌ی کسانی که این استان را و این مردم را می‌شناسند آشکار است، [منتها] ما بایستی به وظایفمان عمل کنیم‌‌.

خدادادی بودن محبت و مسئولیت همسران در حفظ، افزایش و جهت دادن آن

… کما اینکه یک چیزهایى هم به عهده‌ى خانواده‌ها است؛ آنچه مربوط به شما دو نفر است این است که همه‌ى سعی‌تان را بکنید که این کانون جدیدِ خانواده، دوام و شکوفایى و شادى داشته باشد؛ همه‌ى تلاشتان را صرف این کنید؛ راهش هم این است که محبّت را در خانواده زیاد کنید. البتّه محبّت یک [امر] خدادادی است لکن اوّلاً نگه داشتن آن، ثانیاً زیاد و کم کردن آن به عهده‌ى خود ما است. اگر بین دو نفر محبّت بود، این دو نفر اگر درست رفتار کنند میتوانند آن را حفظ کنند؛ میتوانند هم مثل یک نهال نوپایى که هنوز جانى نگرفته، دست بیندازند و از زمین آن را بِکِشند بیرون، بیندازند دور، محبّت را از بین ببرند؛ میتوانند محبّت را زیاد کنند، کم کنند، جهت بدهند؛ این دست خود انسان است، منتها باید راهش را یاد گرفت، به خداى متعال هم توکّل کرد و از خدا هم کمک خواست؛ میشود این کارها را کرد. محبّت در حکم ملاط این بنا است؛ در واقع وقتى که این ملاط بود، این دو سنگ، این دو آجر، این دو بخش به یکدیگر چسبندگى پیدا میکنند و این …

وظیفه‌ای اخلاقی مؤثر در پیشرفت و سازندهٔ فضای بهشتی جامعه

در روایات ما وارد است که مؤمنین با یکدیگر تراحم و تعاطف دارند؛ یعنی به هم رحم میکنند و با یکدیگر عطوفت میورزند.[1] این یک وظیفه اخلاقی است و این امر در پیشرفت و بنای اجتماعی ما تأثیر دارد. به هم رحم کنید. مردم به هم رحم کنند تا خدا هم به آنها رحم کند. وقتی که در دلِ مردم نسبت به یکدیگر ترّحم و عطوفت و حُسن‌ظن و محبّت هست، فضای جامعه، فضای بهشت میشود. آن‌گاه که در دلِ افراد، با انگیزه‌های سیاسی یا شخصی، کینه، بددلی و سوءظن وجود داشته باشد، فضای جامعه فضایی تاریک و تلخ میشود. با هم همکاری کنیم، به هم کمک کنیم، نسبت به یکدیگر گذشت داشته باشیم. مجادلات سیاسی برای کشور زیانبار است. نه فقط امروز که دشمن ما را …

عشق و عاطفهٔ جوشان به خدا و همسر و فرزند و برادران مسلمان در جامعهٔ اسلامی

چهارم، عشق و عاطفه جوشان. این هم از خصوصیّات اصلی جامعه اسلامی است؛ عشق به خدا، عشق خدا به مردم؛ «یحبّهم و یحبّونه»[9]، «ان اللَّه یحبّ التّوابین و یحبّ المتطهّرین»[10]، «قل ان کنتم تحبّون اللَّه فاتّبعونی یحببکم اللَّه»[11]. محبت، عشق، محبت به همسر، محبّت به فرزند، که مستحبّ است فرزند را ببوسی؛ مستحّب است که به فرزند محبّت کنی؛ مستحبّ است که به همسرت …

لزوم غلبهٔ محبت بر خصومت در فضای جامعه و پرهیز از بهانه‌جویی برای دشمنی

همه‌ی آحاد مردم وظیفه دارند که فضا را فضای سالم قرار بدهند؛ فضائی که در آن محبّت بر خصومت فائق و غالب باشد؛ و این در اسلام بسیار مهم است. انسان ترکیبی است از دوست داشتن و دشمن داشتن. شما، هم احساس محبّت در وجودتان هست، و هم احساس بغض و عداوت. این طبیعیِ هر انسان است: یک چیزهایی را دوست میدارد و یک روحِ دوست داشتن در او هست، و یک روحِ دشمن داشتن و کینه ورزیدن. اسلام تکلیف اینها را معیّن کرده؛ …

محبت و عشق، مایهٔ کارایی ایمان در مقام عمل و تحرک

… مورد مسئله‌ی محرّم و عاشورا باید عرض کنم روح نهضت ما و جهت‌گیرى کلّىِ آن و پشتوانه‌ی پیروزى نهضت، همین توجّه به حضرت ابی‌عبدا‌لله‌ (علیه الصّلاة و السّلام) و مسائل مربوط به عاشورا بود؛ شاید براى بعضی‌ها این مسئله قدرى ثقیل به نظر برسد، لکن واقعیّت همین است. هیچ فکرى نمیتوانست ‌-حتّى درصورتی‌که یک ایمان عمیق هم با آن همراه باشد- توده‌هاى عظیم میلیونىِ مردم را آن‌چنان حرکت بدهد که در راه انجام آنچه تکلیف احساس میکردند، ذرّه‌اى تردید در انواع فداکارى نداشته باشند.اساساً ایمان مادامى که با محبّت و عشق عمیق و رنگ و بوى پیوندِ عاطفى همراه نباشد، آن کارایى را ندارد. محبّت است که به ایمان در مقام عمل و تحرّک ‌-آن هم در این حدّ بالا- کارایى میبخشد؛ بدون محبّت نمیشود. و بالاترین عنوان محبّت در تفکّر اسلامى ما آن چیزى است که در اختیار ما است، یعنى محبّت به اهل‌بیت که اوج این محبّت در مسئله‌ی کربلا و عاشورا و حفظ یادگارهاى گران‌بهاى فداکارى مردان خدا در آن روز براى تاریخ تشیّع و فرهنگ تشیّع به یادگار گذاشته [شده است].

محبت بر پایهٔ معیارهای دینی و بیشتر بودن آن به نزدیکان به خدا

در پایانِ این نامۀ بسیار مهم، امیرالمؤمنین علیه‌الصلاة‌والسلام بعد از بیان توصیه‌ها به خودِ او و مردم مصر، دو سه فِقره دعا می‌کنند. این دعاها هم برای ما درس‌آموز است. می‌فرماید: «جَعَلَ اللهُ مَوَدَّتَنا فِی الدّینِ»؛ چون به مردم مصر سفارش کردند که با این امیرتان خوب باشید، روابطتان حسنه باشد، به او هم سفارش کردند که مردم را رعایت کن، لذا در آخرش می‌فرمایند که خداوند محبت‌های ما را، محبت‌های دینی قرار بدهد، در راه دین قرار بدهد؛ محبت بر اساس معیارهای دینی. طبعاً در محبتی که بر اساس معیار دینی است، آن‌کسی‌که به خدای متعال نزدیک است و محبتِ خدا در دلِ اوست، انسان به او محبتِ بیشتری دارد. «اَللّهُمَّ ارزُقنی حُبَّکَ وَ حُبَّ مَن یُحِبُّکَ»[24] آن‌کسانی‌که تو را دوست می‌دارند، محبت آنها را هم نصیب ما بفرما. بنابراین اگر کسانی با خدای متعال قهرند، عناداً یا جهلاً، طبعاً محبت ما به اینها نمی‌تواند محبت واقعی و از روی صفا باشد. آن‌کسانی‌که با خدای …

عشق به خدا، خانواده، برادران مسلمان، پیامبر و اهل‌بیت، خط اصلی چهارم جامعهٔ اسلامی

و چهارم، عشق و عاطفۀ جوشان. این‌هم از خصوصیات اصلی جامعۀ اسلامی است؛ عشق به خدا، عشق خدا به مردم؛ «یُحِبُّهُم وَ یُحِبُّونَهُ»، «اِنَّ اللهَ یُحِبُّ التَّوّابینَ وَ یُحِبُّ المُتَطَهِّرینَ»، «قُل اِن کُنتُم تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعونی یُحبِبکُمُ اللهُ»[11]. محبت، عشق، محبت به همسر، محبت به فرزند؛ مستحب است که فرزند را ببوسی، مستحب است که به فرزند محبت کنی، مستحب است که به همسرت عشق بورزی و محبت کنی، مستحب است که به برادران مسلمان محبت کنی و محبت داشته باشی، محبت به پیغمبر، محبت به اهل‌بیت «اِلَّا المَوَدَّةَ فِی القُربیٰ»[12]. محبت، این‌هم یک خط اصلی دیگر.

محبت معنوی به امام حسین (ع)، فزاینده و خاموشی‌ناپذیر برخلاف محبت‌های سطحی

این کانون‌های عشق و شور و محبت در دل‌ها، چقدر فراوان است، چقدر گسترده است، چقدر پرعمق است! آخر محبت و عشق، یک آتش سوزنده است. بیشتر محبت‌ها، مثل چوب خشکی که روی آتش می‌گذارید، شعله می‌کِشد، اما ماندگار نیست، سطحی است؛ اما این محبت، یک محبت معنوی است و روزبه‌روز اشتعالش بیشتر می‌شود، اصلاً خاموشی ندارد، فرونشستن ندارد؛ این همان عامل معنوی است. خوش به حال کسانی که جرقه‌ای از این شعله را در دل‌های خودشان دارند. (78/8/23)

پیوند عملی در سایهٔ محبت و لزوم اطاعت در پی آن

ازجمله [دیگر] کارهایی که اینها می‌کردند، سعی می‌کردند به کل، محبت خاندان پیغمبر را از دل‌های مردم بیرون کنند...ولی محبت برای چیست؟ چه فایده‌ای دارد این محبت؟ (52/11/29) اگر محبت نباشد، رابطۀ عملی به‌وجود نمی‌آید. در سایۀ محبت می‌شود پیوند و پیوستگی عملی را به‌وجود آورد؛ ..«قُل اِن کُنتُم تُحِبّونَ اللهَ فَاتَّبِعونی یُحبِبکُمُ اللهُ»[12]، دنبالۀ محبت باید اطاعت و متابعت باشد. (69/10/17)

محبت متقابل با مردم سبب اثرگذاری سخن در دل آنان

… خب قدر اینها را باید دانست، باید آنها را به معنای واقعی کلمه دوست داشت. مردم در فداکاری برای اسلام، در فداکاری برای کشور، در فداکاری برای نظام اسلامی، کم نگذاشته‌اند؛ هر آنچه باید و میشد انجام داد، انجام داده‌اند. این هم یک نکته که مردم را دوست بداریم. اگر مردم را دوست داشتیم، محبّت یک امر طرفینی است؛ شما که او را دوست داشتید، او هم شما را دوست میدارد، او هم به شما علاقه‌مند است؛ آن‌وقت، حرف شما در دل او اثر میگذارد. محبّت اکسیر است؛ رابطه وقتی که رابطه‌ی محبّت‌آمیز و دوستانه بود، حرف شما در او اثر میگذارد و او در همان راهی که از قول خدای متعال برای او نقل کردید، حرکت میکند.

توصیه به نرم کردن دل‌ها و برخورد مهربانانه با یکدیگر

… یک مخالفی است که دنبال حق است، او هم دنبال جمهوری اسلامی است، او هم دنبال انقلاب است، او هم دنبال دین و خداست، منتها راه را اشتباه کرده؛ با این نباید دشمنی کرد؛ این فرق دارد با کسی که در جهت غیر نظام اسلامی، با هدف معاندانه‌ی علیه نظام اسلامی حرکت میکند. دلها را به هم نرم کنید، برخوردها را نسبت به یکدیگر مهربانانه‌تر کنید.

مهربانی و نرمی مؤمنان با یکدیگر به دستور قرآن

… بایستی دشمن را آدم بکلی پامال کند و سرکوب کند؛ نه، یک وقت اقتضای سرکوبی دارد، یک وقت هم اقتضای سرکوبی ندارد؛ اما در همه حال باید در مقابل دشمن سرسخت بود. خاکریزتان باید در مقابل دشمن نرم نباشد؛ دشمن نتواند نفوذ کند؛ نتواند تأثیر بگذارد؛ این در مقابل دشمن. نقطه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی مقابل: «رحماء بینهم»؛ با همدیگر مهربان باشیم، رحیم باشیم، نرم باشیم در مقابل هم. ببینید این دستور قرآن است دیگر. چرا عمل نمیکنیم؟ اشکال کار کجاست؟ اشکال کار همین است. اگر دلهایمان را ظرفِ پذیرنده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی باران رحمت قرآن و باران هدایت قرآن قرار بدهیم، اگر دل را به قرآن بسپریم، برایمان راحت میشود. مقاصد شخصی، اغراض شخصی، منافع مادی، …

آمیختگی سرورهای ظاهری و محبت‌های شدید با غم

… دار عقبی، دنیای آخرت؛ دنیایی که در آن، بهشت است. این «دار سرور» است؛ سرور مؤمنین است. این سرور را که نمی‌شود انسان در مدت عمر پنجاه ساله، شصت ساله، هشتاد ساله حس نکند. این‌که معنی ندارد. باید انسان این سرور را حس کند. این سرور، سروری است که با آن، غم نیست. این سرورهای ظاهری که ما پیدا می‌کنیم، غالباً با غم همراه است. غالباً محبتهای شدید، با غم همراه است. با این‌که محبت، عامل شادی‌آوری است و به انسان نشاط می‌بخشد، اما به همین نسبتی که نشاط دارد، غم هم دارد. محبت در هر مرحله‌ای، با نشاط خودش غمی آمیخته دارد. گفت:

تفاوت محبت حقیقی با محبت زبانی و ادعایی

… محبّت، به این است که ما تلاش کنیم در راهى که به آن بزرگوار میرسد، حرکت کنیم؛ وَالّا اگر به آن راه پشت کنیم، خداى نکرده با هر عملى، با هر اقدامى، با هر سخنى یک قدم دور کنیم خودمان را از آن بزرگوار، این محبّت هم بتدریج کم‌رنگ و بى‌عمق و سطحى و صورى خواهد شد. محبّتِ واقعى داریم و محبّتِ صورى؛ محبّت واقعى شما، محبّت شما به فرزند شما است. هیچ گرفتارى‌اى شما را از بیمارى فرزند، از خطرى که او را تهدید میکند، از نگرانى‌هاى او فارغ نمیکند؛ این محبّت، حقیقى است. یک محبّت هم محبّت زبانى است؛ در مواقع حسّاس و مراکز حسّاس انسان را رها میکند. اگر ما از امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) خداى‌ نخواسته دور بشویم، این‌جور خواهد شد؛ محبّت، زبانى خواهد شد؛ ادّعائى خواهد شد؛ دست ما را در وقتى که به آن احتیاج داریم، نخواهد …

مأمور دولتی مظهر محبت و ترحم و بدون غرض شخصی با کسی

… بدهد؛ نخیر، حساب و کتاب بر دستگاه حاکم است؛ دستگاه، چشمهاى تیزبین و پنجه‌هاى نیرومندى دارد، مجرم را پیدا میکند و گریبانش را میگیرد؛ این را بایستى همه احساس کنند؛ هم خود مجرم، هم آن کسانى که نسبت به آنها یک جرمى یا جنایتى انجام میگیرد- این یک طرف قضیّه است؛ آن طرف قضیّه هم باید مظهر عطوفت و ترحّم باشید، مظهر محبّت و وِداد[7] باشید، معلوم باشد که مأمور دولتى با کسى نظر شخصى ندارد، عناد ندارد. این دو جهت را با هم رعایت کنید.

مهربانی مؤمنان و مردم با یکدیگر در الگوی زیست اسلامی

… یعنی چه؟ معنای چگونگی زندگی اجتماعی اسلامی چیست؟ این را در قرآن و در نهج‌البلاغه و در روایات میشود پیدا کرد. در این الگو، «لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسط»[5] وجود دارد، یعنی «عدالت»؛ در این الگو «اَشِدّاءُ عَلَی الکُفّار»[6] وجود دارد، یعنی «مرزبندی با دشمن»؛ در این الگو «رُحَماءُ بَینَهُم»[7] وجود دارد، یعنی «مهربانی مؤمنین و مردم با یکدیگر»؛ اینها خطوط اصلی است؛ ما از هر کدام از اینها که غفلت کرده باشیم و غفلت بکنیم و زمین بماند، نقصی در الگوی زیست اسلامی به وجود می‌آید.