عالمانه بودن تفسیر طبرسی و تبحر او در استدلال و استنباط
… برنامهریزی کردهاند، بنده نمیشود از کمر[6] کار وارد بشوم بگویم تفسیر این جوری است- امّا معتقدم از تفسیر، رها و جدا نشوید؛ یعنی تفسیر حالا ممکن است جزو برنامهی درسیتان نباشد، شاید به اینکه برنامهی درسی باشد احتیاج هم نداشته باشید، امّا حتماً [لازم است]؛ مثلاً فرض کنید یک دوره تفسیر مجمعالبیان؛ بسیار تفسیر خوبی است؛ مجمعالبیان بسیار تفسیر عالمانهای است، یعنی مرحوم طبرسی در یک جاهایی و در ذیل یک آیاتی، مُلّاییِ خودش را و تبحّر خودش را در استدلال و استنباط نشان داده؛ گاهی اوقات این جوری است؛ یک جایی هم که البتّه احتیاج نبوده، نه؛ مثلاً فرض کنید [مجمعالبیان]. اُنس با قرآن جداگانه و اُنس با تفسیر جداگانه، به نظر ما لازم است؛ و همین طور البتّه حدیث که شما احتیاج هم دارید؛ یعنی شما برای فقاهت چون به منابع حدیثی نیاز دارید، …
نقل قول حاجی نوری دربارهٔ برگرفتگی آن از تفسیر ابوالفتوح در برابر قول مشهور اخذ از تبیان
یکی دو ساعت پیش چند جلد از نوشتههای چاپ شده در حول و حوش تفسیر ابوالفتوح را آوردند و من مروری کردم. یکجا شرححال ابوالفتوح را باز کردم، اما در خصوص تأثیرگذاری یا تأثیرپذیری ابوالفتوح از تفاسیر دیگران نکتهیی ندیدم؛ شاید جای دیگری ذکر شده باشد. حاجینوری میگوید «مجمعالبیان» برگرفتهی از تفسیر «روحالجنان» ابوالفتوح رازی است. اتفاقاً تألیف «مجمعالبیان» چهل پنجاه سال بعد از تألیف تفسیر ابوالفتوح رازی است. این خیلی مهم است که ما فکر کنیم مثلاً ترتیب خاصی که در آنجا وجود دارد، برگرفتهی از کتاب تفسیر ابوالفتوح است. البته معروف این است که ایشان از «تبیان» گرفته؛ مطالب، همان مطالب تبیان است؛ منتها تبویب و خلاصه کرده است. «تفسیر کبیر» فخر رازی هم حولوحوش تفسیر ابوالفتوح نوشته شده؛ منتها برای اینکه نسبت انتحال به او داده نشود، تشکیکهای خودش را وارد کرده است. این نکتهی خیلی مهمی است که ما تفسیری داریم که تفاسیر مهمی …