رفتن به محتوای اصلی

ماه رمضان

نام‌های دیگر: رمضان، ماه مبارک رمضان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ماه روزه و نزول قرآن و ضیافت الهی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه‌ تهران— ۱۳۶۶/۰۲/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۶ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۶۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

ماه رمضان، ماه ذخیره‌سازی و ماه نیرو گرفتن است. ماه رمضان، ماهی است که آحاد مردم باید خود را به خزائن غیبی و معنوی الهی برسانند و هر مقدار که میتوانند، تغذیه کنند؛ خود را برای پیشرفت آماده کنند. این، ماه رمضان است.
همه‌ی برادران و خواهران نمازگزار و عزیز را و خودم را توصیه میکنم به رعایت تقوای الهی، که برترین محصول و نتیجه‌ی این ماه مبارک است. ماه مبارک رمضان با همه‌ی برکاتش و همه‌ی زیبائیهای معنویاش، بار دیگر فرا رسید. از قبل از شروع ماه مبارک، پیامبر معظم اسلام مردم را آماده میفرمود برای ورود در این عرصه‌ی خطیر و والا و پربرکت؛ «قد اقبل الیکم شهر الله بالبرکة و الرّحمة». در خطبه‌ی روز جمعه‌ی آخر ماه شعبان، بنا به روایتی اینطور فرمود: خبر داد، توجه داد به مردم که ماه رمضان فرا رسید. اگر بخواهیم در یک جمله ماه رمضان را تعریف کنیم، باید عرض کنیم ماه فرصتها. فرصتهای فراوانی در این ماه در برابر من و شماست. اگر از این فرصتها بتوانیم درست استفاده کنیم، یک ذخیره‌ی عظیم و بسیار ارزشمندی در اختیار ما خواهد بود. من درباره‌ی همین مطلب اندکی توضیح عرض میکنم و خطبه‌ی اول درباره‌ی همین مسائل مربوط به ماه رمضان و این فرصتهای بی‌نظیر است.
امسال هم ماه رمضان سپری شد و ملّت عزیز ما این تجربه‌ی الهیِ گران‌قدر را بحمدالله بخوبی گذراندند. ماه رمضان یک پدیده‌ی توحیدی است؛ یعنی دلها را و انسانها را به خدای متعال نزدیک میکند. ماه رمضان عرصه‌ی تقرّب به خدا است، محلّ وعده‌ی تجدید حیات معنوی است؛ یعنی خداوند متعال با تشریع روزه‌ی ماه رمضان یک فرصتی به من و شما داده است که در طول یک سال، یک ماهِ تمام این فرصت را داشته باشیم که دلهای خودمان را شست‌وشو بدهیم، خودمان را تطهیر کنیم و اگر بتوانیم، خودمان را از آلایشها بیرون بیاوریم و توحیدی کنیم. روزه‌ی ماه رمضان، اُنس با قرآن در ماه رمضان، لیلةالقدر ماه رمضان، توسّلات و تضرّعات و دعاها در ماه رمضان، همه‌ی اینها انسان‌ساز است. ماه رمضان، حقّاً و انصافاً یکی از بزرگ‌ترین نعمتهای الهی است. هر کس به هر اندازه‌ای آداب ماه رمضان را مراعات کند و عمل کند، به همان اندازه دل او و جان او و باطن او ساخته میشود، توحیدی میشود. خداوند فرمود: لَعَلَّکُم تَتَّقون؛[2] این ماه رمضان برای تقوا است، برای متّقی شدن دل و جان انسان است.

شاهدها (۱۱ پاراگراف)

فصل قرآن، یاد خدا، رهایی از تعلقات مادی و یادگیری

… قوى بکنند؛ یعنى مسئله‌ى ماه رمضان مسئله‌اى نیست که ما رها کنیم که دو نفر بنشینند، یک چیزى سر هم بکنند، یک تکّه مناجات ابوحمزه‌اى، یک تکّه آوازى یکى بخواند، چهار تا کلمه‌اى بگویند، یکى یک سازى بزند! این‌جورى نمیشود. ماه رمضان یک فصل بسیار مهمّى است. همان‌طورى که فصل قرآن و فصل توجّه به خدا و ذکر و یاد و یک قدرى رها شدن و سبک شدن از تعلّقات مادّى محض و شکم و مانند این چیزها است، فصل یادگیرى هم هست. همین دعاها هم اصلاً درس است. اى کاش آقایان، برادران، ترجمه‌ى این دعاها را میدانستید ــ شاید هم حدّاقل بعضى میدانید ــ واقعاً این دعاها پُر از معارف است که اگر چنانچه اینها را از حالت دعائى بیرون بیاورند، یک سرى معارف اسلامى متین و اصیل و قوى است که نظیر اینها …

ماه روزه، انس با قرآن، عبادت، توبه و جهاد با نفس و دشمنان خدا

… رمضان، در خطبه‌ى اوّل چند جمله درباره‌ى امیرالمؤمنین علىّ‌بن‌ابى‌طالب (علیه ‌السّلام) عرایضى را عرض خواهم کرد؛ لکن قبلاً به‌ مناسبت اینکه ماه رمضان در شُرف دهه‌ى سوّم و رو به اتمام است، تذکّرى بدهم در جهت قدردانى از روزها و شبهاى ذى‌قیمت و بابرکت این ماه؛ این ماهى که ماه روزه است؛ ماه نزول قرآن و اُنس با قرآن است؛ ماه عبادت و دعا و مناجات است ــ که دعا مغز عبادت و روح عبادت است ــ(۳) ماه استغفار و توبه و بازگشت از راه‌هاى ناپسند نزد خداى متعال و رعایت تقواى الهى است؛ ماه جهاد است ــ که در این ماه مبارک، غزوه‌ى بدر در سال دوّم هجرت، و فتح مکّه در سال هشتم هجرت، و شروع غزوه‌ى حُنین در همان سال اتّفاق افتاده است ــ ماه جهاد با نفْس، جهاد با شیطان، و جهاد با دشمنان خدا است؛ ماه آمادگى است، ماه ذخیره‌ى تقوا است؛ ماه صله‌ى رحم، صدق و برّ با برادران دینى، آشنایى با معارف، آشنایى و تدبّر در قرآن و خلاصه، ذخیره کردن سرمایه‌ى حرکت الهى در طول یک سال است. امید است که روزهاى گذشته را با عمل بر وفق مقتضیّات این ماه گذرانده باشید‌‌. امّا …

ماه دعا و ذخیرهٔ تقوا و کسب قوت معنوی برای پیمودن راه

ماه رمضان، ماه دعا است، ماه ذخیره کردن تقوا است، ماهى است که در آن باید ما به برکت عبادت و توجّه به پروردگار، قوّت روحى و معنوى پیدا کنیم و با آن قوّت روحى و معنوى، سنگلاخها را به سهولت و سرعت بپیماییم و راه‌ها را بخوبى طى بکنیم.

فرصت بی‌نظیر پرداختن به قرآن، دعا، ذکر و معارف دینی

ماه رمضان ماه پُربرکتى است و داراى ابعاد گوناگونى است. بنده در فهرست مسائلى که مناسب با این ماه است، تأمّل میکردم، [دیدم] معارفى که در این ماه راجع به قرآن، راجع به دعا، راجع به ذکر، راجع به نماز، راجع به معارف مختلف دینى براى ذهن مسلمین در همه جاى دنیا مطرح میشود و مسلمان این توفیق را پیدا میکند در این ماه که به این مسائل بپردازد ــ چه عملاً، چه اعتقاداً ــ به طور معمول در هیچ ماه دیگرى چنین توفیقى دست نمیدهد. برکت عجیبى است در این ماه. مثلاً این ماه، ماه دعا است: دعاهاى گوناگون با مضامین گوناگون که شنیدید بعضى از آقایانى که اینجا صحبت کردند راجع به مضامین ادعیه، مطالب مفید و نافعى را در طول این روزهاى گذشته بیان کردند؛ یا راجع به قرآن و اُنس با قرآن، آشنایى با …

فرصت الهی تلاوت و استماع قرآن و لزوم قدردانی از آن

خدا را سپاسگزاریم بر ادراک یک ماه رمضان دیگر و درک فرصت تلاوت قرآن و استماع قرآن. خدا کند که بتوانیم این فرصت الهى را که یک بار دیگر هم به ما داده شد، قدر بدانیم و جواب خداى متعال را از اعطاى این فرصت که آن را در چه صرف کردیم و از آن چه استفاده‌اى کردیم، آماده داشته باشیم. از برادران عزیز قارى هم تشکّر میکنیم که امسال در این جلسه شرکت کردید؛ بخصوص برادرانى که از راه‌هاى دور تشریف آورده‌اند و امیدواریم که خداوند به همه‌ی آنها توفیق بدهد و کمک کند که این راه را باز هم بتوانند پیش بروند.

لزوم تنظیم خوب برنامه‌های سحر صداوسیما

چون ماه رمضان در پیش است، باید خیلی حواستان جمع باشد. چند روز پیش مدیران مراکزِ صدا و سیما در استانها این‌جا بودند؛ به آنها هم گفتم که برنامه‌های سحر را باید خوب تنظیم کنید.[23] من دیدم دعای سحر که خوانده میشود، اصراری هست که هر شب صدای کسی را بگذارند؛ این کار لزومی ندارد. اگر دو نفر با صدای خوب و با حالِ خوب دعای سحر را خواندند، همان را بگذارند؛ چه لزومی دارد که هر شب صدای یک نفر را بگذارند که دلش را به دست آورده باشند؟!

پرهیز از آمیختن موسیقی با برنامه‌های سحر و گرفتن حال عبادت

… القا کنم. اگر آن سازنده‌ى قطعه نباشد، من و گمان نمیکنم که شماها هم بفهمیم این قطعه‌ى موسیقى چه دارد میگوید؛ وقتى که یکى بگوید بَه‌بَه، این فلان حالت را القا کرد، ما میگوییم بله، واقعاً درست فرمودید! وَالّا خودمان چیزى نمیفهمیم؛ غالب مردم ما این‌جور هستند. خب، مردمى که نسبت به موسیقى برخوردشان این است، احساسشان این است، ما چرا بیخود بیاییم یک چیزى را که مشتبه است و [حتّی] نوعى‌اش اشکال دارد، سحر ماه رمضان قاطى برنامه‌هاى مردم بکنیم و آن حال عبادت را از آنها بگیریم؟

لزوم تلفیق هنرمندانهٔ برنامه‌های نوروز و ماه رمضان

… لات‌بازى میکنند! لات‌بازى بد است دیگر، هر جا باشد بد است؛ در تلویزیون هم بد است، در رادیو هم بد است؛ یعنى آن تیپ‌هاى به‌اصطلاح متین و شسته‌رُفته میتوانند کاملاً همان مقصود را برآورده کنند به شکلهاى خوب؛ لزومى ندارد که آدم به پستى گرایش پیدا کند در این زمینه. بنابراین عید نوروز را شاد کنید، منتها چون ماه رمضان است، یک هنرى لازم است [براى] تلفیق بین این دو. مانعى ندارد که مثلاً فرض کنید شما سحرها را کلّاً رمضانى باشید، شبها را رمضانى و نوروزى با همدیگر. برنامه‌اى داده بشود که برنامه‌ى خوبى باشد، مردم بنشینند تلویزیون را یا رادیو را بشنوند. به نظرم پیرارسال بود، اوایل همان ساعتهاى تحویل بود که داشتم میرفتم مرقد حضرت امام (رضوان الله تعالى علیه)؛ خب سر سال بود، من در احساس خودم این بود که دارم میروم به روح …

گشودن افق معنویت و آموختن صبر، جهاد و ایستادگی در برابر نفس و دشمنان

وبعد، فإنّ شهر رمضان کما یفتح آفاق المعنویّة الاسلامیّة والدّعاء والتّوجّه والتّضرّع یکشف أمامنا أیضاً معانی الصّبر والجهاد الاسلامیّ والصّمود فی سوح الصّراع مع النّفس والکفاح ضدّ الاعداء. وإنّنا لنرجو أن یوفّق المسلمون فی أنحاء العالم للعمل بمقتضیات هذا الشّهر واستخلاص العبر والدّروس منه لتشملهم ألطاف اللَه جلّ ‌جلاله ویتغلّبوا علی أعدائهم.

امید به ماندگاری معارف رمضان در ذهن و انعکاس آن در عمل

خب، ماه رمضان تمام شد؛ این ساعات پُربرکت، این حالات خوب، این معارف باارزش هم که در این یک ماه اینجا نشستیم و شنیدیم و گوش کردیم تمام شد؛ امیدوارم از ذهن ما و حافظه‌ى ما و خاطره‌ى ما نرود و در عمل ما منعکس بشود. نسئلک اللهمّ و ندعوک باسمک العظیم الاعظم یا الله...

رمضان ماه توجه، دعا، قرآن و تحرک عمومی مردم

… انجام تکلیف شرعى. خداوند ملّت ایران را، شما مردم عزیز را روزبه‌روز در راه خود ثابت‌قدم‌تر و به سمت هدفهاى عالى انقلاب اسلامى سریع‌السّیرتر و موفّق‌تر بفرماید. همچنین از خداى متعال متضرّعانه درخواست میکنم که ماه رمضانِ پُربرکت شما را براى شما ماندگار کند. این ماه رمضان بحمدالله‌ در سرتاسر کشور، ماه توجّه و دعا و قرآن و تحرّک عمومى مردم بود و امیدواریم آثار این عبادتها و روزه‌ها و توجّهات و اذکار و فداکارى‌هاى شما مردم براى شما زادِ راه این حرکت عظیم باشد.