رفتن به محتوای اصلی

ماه رمضان

نام‌های دیگر: رمضان، ماه مبارک رمضان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

ماه روزه و نزول قرآن و ضیافت الهی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه‌ تهران— ۱۳۶۶/۰۲/۰۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۶ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۶۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

ماه رمضان، ماه ذخیره‌سازی و ماه نیرو گرفتن است. ماه رمضان، ماهی است که آحاد مردم باید خود را به خزائن غیبی و معنوی الهی برسانند و هر مقدار که میتوانند، تغذیه کنند؛ خود را برای پیشرفت آماده کنند. این، ماه رمضان است.
همه‌ی برادران و خواهران نمازگزار و عزیز را و خودم را توصیه میکنم به رعایت تقوای الهی، که برترین محصول و نتیجه‌ی این ماه مبارک است. ماه مبارک رمضان با همه‌ی برکاتش و همه‌ی زیبائیهای معنویاش، بار دیگر فرا رسید. از قبل از شروع ماه مبارک، پیامبر معظم اسلام مردم را آماده میفرمود برای ورود در این عرصه‌ی خطیر و والا و پربرکت؛ «قد اقبل الیکم شهر الله بالبرکة و الرّحمة». در خطبه‌ی روز جمعه‌ی آخر ماه شعبان، بنا به روایتی اینطور فرمود: خبر داد، توجه داد به مردم که ماه رمضان فرا رسید. اگر بخواهیم در یک جمله ماه رمضان را تعریف کنیم، باید عرض کنیم ماه فرصتها. فرصتهای فراوانی در این ماه در برابر من و شماست. اگر از این فرصتها بتوانیم درست استفاده کنیم، یک ذخیره‌ی عظیم و بسیار ارزشمندی در اختیار ما خواهد بود. من درباره‌ی همین مطلب اندکی توضیح عرض میکنم و خطبه‌ی اول درباره‌ی همین مسائل مربوط به ماه رمضان و این فرصتهای بی‌نظیر است.
امسال هم ماه رمضان سپری شد و ملّت عزیز ما این تجربه‌ی الهیِ گران‌قدر را بحمدالله بخوبی گذراندند. ماه رمضان یک پدیده‌ی توحیدی است؛ یعنی دلها را و انسانها را به خدای متعال نزدیک میکند. ماه رمضان عرصه‌ی تقرّب به خدا است، محلّ وعده‌ی تجدید حیات معنوی است؛ یعنی خداوند متعال با تشریع روزه‌ی ماه رمضان یک فرصتی به من و شما داده است که در طول یک سال، یک ماهِ تمام این فرصت را داشته باشیم که دلهای خودمان را شست‌وشو بدهیم، خودمان را تطهیر کنیم و اگر بتوانیم، خودمان را از آلایشها بیرون بیاوریم و توحیدی کنیم. روزه‌ی ماه رمضان، اُنس با قرآن در ماه رمضان، لیلةالقدر ماه رمضان، توسّلات و تضرّعات و دعاها در ماه رمضان، همه‌ی اینها انسان‌ساز است. ماه رمضان، حقّاً و انصافاً یکی از بزرگ‌ترین نعمتهای الهی است. هر کس به هر اندازه‌ای آداب ماه رمضان را مراعات کند و عمل کند، به همان اندازه دل او و جان او و باطن او ساخته میشود، توحیدی میشود. خداوند فرمود: لَعَلَّکُم تَتَّقون؛[2] این ماه رمضان برای تقوا است، برای متّقی شدن دل و جان انسان است.

شاهدها (۲۰ پاراگراف)

آباد کردن ماه رمضان با بیان معارف الهی و انذار مردم

خلاصه‌ى عرایض من به برادران عزیز این است که این ماه رمضان را با بیان معارف حقّه‌ى الهیّه براى مردم و انذار مردم آباد کنید؛ مردم را به تقوا سوق بدهید؛ مردم را به عمل سوق بدهید؛ مردم را به خداترسى سوق بدهید؛ قیامت را و عذاب الهى را براى مردم بیان بکنید؛ روایاتى که در این باب هست، براى مردم بخوانید؛ دلهاى مردم را با خدا آشنا و مأنوس کنید. جهاد و مبارزه و استقامت و سازندگى کشور و …

ماه ضیافت الهی و محرومیت واقعی کسی که رضوان الهی را در آن به دست نیاورد

… تکامل و تعالى دست پیدا کند. البتّه فرصت ماه رمضان یک فرصت استثنائى است؛ این چیز کمى نیست که خداى متعال در قرآن بفرماید: لَیلَةُ القَدرِ خَیرٌ مِن اَلفِ شَهر؛[2] یک شب از هزار ماه بهتر، با‌فضیلت‌تر و در پیشرفت انسان مؤثّرتر است، و آن یک شب در ماه رمضان است. این چیز کمى نیست که رسول اکرم این ماه را، ماه ضیافت الهى به حساب بیاورند. مگر ممکن است انسان وارد سفره‌ى کریم بشود و محروم از آنجا خارج بشود؟ مگر [اینکه] وارد نشوى؛ آن کسانى که وارد سفره‌ى رضوان الهى و ضیافت الهى در این ماه نشوند، البتّه بى‌بهره خواهند ماند و واقعاً این محرومیّت به معناى حقیقى است: اَلمَحرومُ مَن حُرِمَ رِضوانَ اللهِ‌ فى هٰذَا الشَّهر؛[3] محروم واقعى آن کسى است که نتواند در ماه رمضان رضوان الهى را به دست بیاورد و رضاى الهى را کسب کند.

لزوم حفظ محصول روزه، نماز و دعای باتوجه در ماه رمضان

خب، امسال بحمدالله‌ روزه‌ی ماه رمضان ۳۰ روز شد ــ چند سال بود که ماه رمضان ۲۹ روز بود و ۳۰ روز نمیشد؛ امسال یک روز زیادتر شد ــ ۳۰ روز شما روزه گرفتید و نماز باتوجّه خواندید و دعا کردید؛ این، قطعاً در وجود شما دارای یک محصولی است. همّت ما باید این باشد که این محصول را حفظ کنیم. این، محصول باارزشی هم هست. اگر نماز باتوجّه، روزه‌ی باتوجّه، ذکر آگاه‌گر و هشیارگر انسان برای ما وجود داشته باشد، آن وقت مسلمانی خواهیم بود که روزبه‌روز به سمت هدفهای اسلام پیش میرویم. اگر می‌بینید در جوامعی مسلمانهایی بودند یا هستند که به هدفهای اسلام نزدیک نشدند و دور شدند، عیب …

حفظ دستاورد ماه رمضان با اجتناب از گناه و زنده نگه داشتن یاد خدا

خب، امروز ماه رمضان تمام شد و برادران و خواهران سعی کنید این دستاوردی را که در این ماه گیرتان آمد، حفظ کنید. حفظ آن ‌هم به این است که از گناهان اجتناب کنید و یاد خدا را در دل خودتان زنده بدارید. هر‌ چه میتوانید در حالات گوناگون، در هنگام کار، در برخورد با مردم، در برخورد با منافع مادّی، با شهوات و غیره و غیره سعی کنید یاد خدا را در خودتان زنده بدارید.

حفظ حرمت ماه رمضان با پرهیز غیرروزه‌داران از سیر خوردن

کسانى که روز ماه رمضان به دلیلى ــ یا بیمارى یا سفر و امثال اینها ــ روزه نیستند، مناسب است و مقتضى است و شاید مستحب است که سیر غذا نخورند، شکمشان را از غذا در روز ماه رمضان پُر نکنند، مگر اینکه از لحاظ بیمارى احتیاج به این معنا باشد. بهتر این است که در روز ماه رمضان حتّى کسانى هم که روزه نیستند، به ‌‌قدر ضرورت بخورند و بیاشامند و نه بیشتر؛ تا حیثیّت ماه رمضان از این جهت هم حفظ بشود. صلوات بفرستید.

فرصتی استثنایی برای عروج روح و تقرب به خدا

امسال جلسه‌ى ما دیر شروع شد. هر سال از روز اوّل ماه، ما این جلسه را داشتیم و امسال ده روز عقبیم.[2] خدا کند در فهم معناى ماه مبارک رمضان و استفاده از ضیافت الهى در این ماه، عقب نباشیم و عقب نمانیم. مسئله‌ى اساسى در باب ماه رمضان این است که بشر ــ که در میان انواع عوامل غفلت و موجبات غفلت از خدا و از راه خدا محاصره شده و انگیزه‌هاى گوناگون او را به سمت پایین، به سمت تنزّل و سقوط میکشاند ــ یک فرصتى پیدا کند که در آن فرصت بتواند روح را ــ که روح انسان و باطن بشر و باطن انسانى تمایل به عروج و اعتلاء دارد ــ عروج و اعتلاء [بدهد] و این تقرّب به خدا و تخلّق به اخلاق الهى را پیدا کند. ماه رمضان یک چنین فرصتى است. البتّه غیر از ماه رمضان فرصتهاى دیگر هم هست، مثلاً همین نمازهاى پنج‌گانه؛ اینها همان فرصتهایى است که ما میتوانیم با استفاده‌ى از آنها عروج کنیم؛ خودمان را اصلاح کنیم؛ زنگارها را، پوسیدگى‌ها را، غفلتها را، بیمارى‌هاى معنوى را از خودمان دور کنیم؛ نماز هم همین …

نماز، روزه، دعا و تلاوت قرآن، دورهٔ بازسازی و نجات خود

… خدا با این زبان حرف زد؛ این‌جور از خدا خواست و التماس کرد پیش خداى متعال؛ [اینها را] به ما یاد داده‌اند. و علاوه‌ى بر اینها همین روزه [است] که نفْسِ روزه‌ى ماه رمضان یک زمینه‌ى روحانیّت و نورانیّت است براى روزه‌دار که او را آماده میکند براى کسب فیوضات الهى. خب، این مجموعه‌ى ماه رمضان است با نماز، با وظایف مقرّره‌ى همیشگى، با روزه، با دعاها، که اگر شما به اینها توجّه کنید و تلاوت قرآن را هم به آن اضافه بکنید ــ که گفتند ماه رمضان بهار قرآن است[5] ــ یک دوره‌ى بازسازى و بازیابى خود و نجات خود از پوسیدگى‌ها و فسادها و مانند اینها خواهد بود؛ خیلى دوره‌ى مغتنمى است. اصل قضیّه این است که ما بتوانیم در ماه رمضان این سِیر الى‌الله‌ را بکنیم؛ و میشود. من گاهى در قبل هم عرض کرده‌ام؛[6] ماه رمضان‌ها که تمام میشد، ما وقتى خدمت امام (رضوان الله‌ تعالى علیه) میرسیدیم، محسوس بود که ایشان نورانى‌تر شده‌اند. …

آغاز آن عیدی بزرگ و ماه ضیافت الهی

شروع ماه مبارک رمضان در حقیقت عید بزرگی برای مسلمانها است و جا دارد که ورود این ماه را مؤمنین به یکدیگر تبریک بگویند و یکدیگر را به استفاده‌ی هر چه بیشتر از این ماه توصیه کنند؛ چون ماه ضیافت الهی است. بر سر سفره‌ی پروردگار منّان و کریم در این ماه، فقط مؤمنین و کسانی که اهل ورود در این ضیافتند، می‌نشینند؛ این غیر از سفره‌ی عامّ کرم الهی است که همه‌ی انسانها، بلکه همه‌ی موجودات عالم از آن بهره‌مندند؛ این سفره‌ی خواص است؛ ضیافت خاصّان پروردگار است.

بهار خودسازی و عبادت و قرآن و لزوم مغتنم شمردن آن

هر چه دارید از اسلام است؛ هر چه دارید از توجّه به خدا و اتّکال[10] به خدا است؛ هر چه دارید از ارتباط با خدا است؛ ارتباط با خدا و اتّصال با خدا را فراموش نکنید. من عرض میکنم ماه رمضان در پیش است؛ بهار خودسازى، بهار عبادت، بهار قرآن، بهار توجّه به خدا و ذکر و استغفار و استغاثه‌ى به خدا را قدر بدانید. همه‌ى قشرهاى مردم، مخصوصاً جوانان، ماه رمضان را مغتنم بشمارند، به خدا پناه ببرند، از خدا هدایت و عنایت او را طلب کنند و به خداى متعال اتّکال کنند و از دشمنان خدا ذرّه‌اى واهمه نکنند. ان‌شاءالله‌ فضل و رحمت الهى و هدایت و کمک پروردگار شامل حال شما ملّت عزیز و بزرگ خواهد بود.

بهترین فرصت برای بیداری معنوی مردم

… که مردم دارند، باید مردم را انذار کنیم. در کنار آگاهى‌بخشى ــ که بحمدالله‌ این حرکت آگاهى‌بخشىِ سیاسى و اجتماعى و دید وسیع سیاسى دادن به مردم، از پیش از انقلاب شروع شد، امروز هم هست و ادامه دارد و ادامه خواهد داشت ــ باید روح معنویّت را در مردم بیدار کرد. ماه رمضان بهترین فرصت است براى این کار.

ماه خودسازی و تقوا

در روز عید، مسلمانان باید به خود بنگرند، به خود نگاه کنند، ببینند از ضیافت الهى در ماه مبارک رمضان چه استفاده و بهره‌اى برده‌اند. ماه رمضان ماه خودسازى است، ماه تقوا است. آیا با روزه‌ى آن ماه و با عبادات در آن ماه شریف، ما توانسته‌ایم بر خودمان چیزى اضافه کنیم و خودمان را بسازیم یا نه؟ امروز به این حساب رسیدگى کنید و اگر دیدید که در ماه رمضان، دستاوردى پیدا کرده‌اید، سعى کنید آن را در طول سال حفظ کنید.

ماه رمضان و عبادات مقدمهٔ رسیدن به دنیایی که مردم بندهٔ خدا باشند

… میدهد. اگر ما بتوانیم این «منِ» درونی را، این هوای نفْس را، این فرعون باطنی خودمان را، این شیطانی که در درون ما است، مهار کنیم، یا اقلّاً یک‌ قدری مهار کنیم، همه‌ی امور اصلاح خواهد شد؛ و اوّلش امر خود ما؛ اوّل، خود ما آدم خواهیم شد و به فلاح خواهیم رسید. ماه رمضان، مقدّمه‌ی این است. روزه، نمازِ با‌توجّه، انفاقات، حتّی جهاد فی‌سبیل‌الله‌ برای رسیدن به یک چنین دنیایی است که مردم بنده‌ی خدا باشند. پروردگارا! به محمّد و آل محمّد ما را بنده‌ی خودت قرار بده.

فرصت دور کردن گناه از خود با تمرین و ریاضت

… بر صحّت بکند؛ تا آنجایى که ممکن است، حمل بر فساد نباید کرد، امّا وقتى یک عمل خلافِ بیّن و واضحى از کسى سر زد، هیچ تفاوت نمیکند این کس چه کسى باشد؛ هر کس باشد، گناه، گناه است؛ بلکه افراد ممتاز وقتى گناه را انجام بدهند، جرم گناه در آن افراد بیشتر هم خواهد بود. بنابراین اصل قضیّه، اجتناب از گناه است که باید سعى کنیم در این ماه رمضان ان‌شاءالله‌ با تمرین، با حدیث نفْس،[9] با ریاضت، گناه را از خودمان دور کنیم. اگر گناه از ما دور شد، آن ‌وقت راه براى عروج و براى پرواز در ملکوت آسمانها ممکن خواهد شد و انسان خواهد توانست آن سِیر معنوى و الهى و آن طیران معیّن‌شده‌ى براى انسان را انجام بدهد؛ امّا با سنگینى بارِ گناه چنین چیزى ممکن نیست. و این ماه رمضان فرصت خوبى است.

غنیمت شمردن روزها با روزه و شب‌ها با ذکر و دعا

ماه رمضان را مغتنم بشمارید. این روزها را با روزه‌داری، و این شبها را با ذکر و دعا به سر ببرید. فصل دعا هم همین ماه مبارک است؛ اگرچه همیشه انسان با رشته‌ی دعا باید با خدا متّصل باشد. آیه‌ی «وَ اِذا سَاَلَکَ عِبادی عَنّی فَاِنّی قَریبٌ اُجیبُ دَعوَةَ الدّاعِ اِذا دَعان»[7] در سوره‌ی بقره در خلال همین آیات مبارکه‌ی مربوط به روزه و ماه رمضان است. در وسط آیات روزه و ماه رمضان، این آیه …

فرصت روی‌گرداندن از کاستی‌ها و زشتی‌های درونی

چقدر مناسب و به‌‌جا است که با تحوّل سال و با ورود در آستانه‌‌ى ماه مبارک رمضان ــ که ماه رحمت و مغفرت الهى است ــ ما هم از کاستى‌‌ها، از کجى‌‌ها، از زشتى‌‌ها، از بدى‌‌ها در درون خودمان و در وجود خودمان رو برگردانیم؛ یعنى استغفار کنیم. استغفار و توبه یعنى برگشت به خدا، یعنى پشت کردن به بدى‌‌ها، یعنى همین ایجاد تحوّل. وَ اَنِـاستَغـفِروا رَبَّکُم ثُمَّ توبوِّا اِلَیهِ یُمَتِّعکـُم مَتاعًا حَسَنًا اِلیًّ اَجَلٍ مُسَمًّی وَ یُؤتِـکُـلَّ ذی فَضلٍ فَضلَه.[1] استغفار و برگشت به …

بهار نوسازی انسان و خودسازی و انس با خدا

و امسال اتّفاقاً بهار طبیعت با بهار دعا و قرآن هم‌زمان شده است. چند روز دیگر ماه مبارک رمضان شروع خواهد شد که بهار نوسازى انسان است؛ بهار خودسازى است؛ بهار اُنس با خدا است. مگر میشود از این جنبه‌ى کار غافل ماند؟ همه‌ى خطاها و اشتباهات، ناشى از نپرداختن به این جنبه‌ى کار است. آن که خطایش کمتر بود، آن که دلش به نور معرفت خدا و هدایت خدا منوّر بود، آن که اشاره‌اش براى این ملّت و براى ما و براى عشّاق اسلام در عالم، راهگشا و راهنما …

آسان‌تر بودن بازگشت به مسیر تعالی در ماه رمضان

… حذر میداشتند و در همه‌ى قضایا به همه‌ى ما، به همه‌ى ملّت ایران، از جمله به ما مسئولین میگفتند که مواظب باشید اسیر آن نشوید[10] ــ همان لحظه از این مسافت قریب که «وَ اَنَّ الرّاحِلَ اِلَیکَ قَریبُ المَسافَة»، پا را گذاشته‌ایم در آن جادّه و میرویم به سمت بالا؛ و این در ماه رمضان امکان‌پذیر است؛ در ماه رمضان آسان‌تر از همیشه است. پس امسال نوروز ما حقیقتاً میتواند نوروز باشد؛ نه فقط نوروز در طبیعت، بلکه نوروز در ذات خود ما، در وجود خود ما، در حرکت ما؛ و امروز این بسیار مهم است.

پیشرفت معنوی محسوس امام پس از هر ماه رمضان

… جوار الهى رفت، همان امامِ سال ۵۷ بود که وارد ایران شد؛ نخیر، خیلی امام جلو رفته بود، خیلى پیشرفت کرده بود، خیلى بالا رفته بود. درست است که ما منازل امثال آن بزرگوار را نمیتوانیم بفهمیم امّا از همین پایین که انسان نگاه میکند، میبیند اوج آن بازِ بلندپرواز را. خدا شاهد است که من بعد از ماه رمضان‌ها گاهى که خدمت امام میرسیدم، براى من محسوس بود که در این ماه رمضان امام بالا رفته، پرواز کرده، از مادّه دور شده، دورتر از گذشته؛ روزبه‌روز جلو میرفت، روزبه‌روز خودش را کامل‌تر میکرد؛ انسان مؤمن این است: مَنِ استَوىٰ یَوماهُ فَهُوَ مَغبون؛ دو روزمان اگر مثل هم باشد، سرمان کلاه رفته؛ مغبون یعنى فریب‌خورده، سرْکلاه‌رفته. و کسى که امروزش از دیروزش بدتر باشد، فَهُوَ مَلعون؛[10] یعنى طرد‌شده …

لزوم دقت کامل در نخوردن و نیاشامیدن روزه‌دار

… داخل دهان کرده و آن را با آب دهان آغشته کرده، بیاورد بیرون و طبق عادت دوباره همان را ببرد داخل دهان، اشکال دارد؛ البتّه این در صورتى است که رطوبتى که متّصل میشود به آن نخ خیّاطى، رطوبت قابل توجّهى باشد که نتوانیم بگوییم در داخل رطوبتِ دهان گم شد و احساس نشد. غرض این است که در روز ماه رمضان که قرار است شما ــ از جمله ــ نخورید و نیاشامید، باید کمال دقّت و مراقبت بشود تا این نخوردن و نیاشامیدن به وجه درست و با دقّت انجام بگیرد. در همه‌ى شئونِ روزه همین دقّت لازم است و نسبت به بقیّه‌ى مبطلات روزه هم فروعى هست که ان‌شاءالله‌ لابد آقایان در روزهاى آینده آنها را خواهند گفت. صلوات بفرستید.

بهار قرآن

این ماه همچنین بهار قرآن است. اُنس با قرآن، معرفت اسلامی را در ذهن ما قوی‌تر و عمیق‌تر میکند. بدبختی جوامع اسلامی به ‌خاطر دوری از قرآن، دوری از حقایق قرآن و معارف قرآن است. آن کسانی از مسلمانان که معانی قرآن را نمیفهمند و با آن اُنس ندارند که وضعشان معلوم است؛ حتّی آن کسانی هم که زبان …