رفتن به محتوای اصلی

مارکسیسم

نام‌های دیگر: تفکر مارکسیستی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مکتب فکری و اقتصادی مارکس و سرنوشت آن در جهان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در هشتمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد— ۱۳۶۵/۰۶/۱۴

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۲
۱۳۶۵۱۴۰۲

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

نقد تعریف تکامل به پیچیده‌تر شدن در منطق مادی و دیالکتیکی

… به موتورسیکلت،‌ میشود پیچیده‌تر، آنوقت کامل شده است. یا مثلاً فرض بفرمائید مغز بوزینه یا همان میمون‌هایی که داروین ادعا میکرد بشر از نسل آنهاست، (همان نظریه نسخ شده‌ای که بعداً خلافش ثابت شد) او مغزش تکامل پیدا کرده، یعنی پیچیده‌تر شده و شده است مغز انسان. تکامل در منطق مارکسیست‌ها و دیالکتیسین‌ها معنایش این بود، یعنی پیچیده‌تر شدن. اما در منطق اسلامی، هر پیچیده‌تر شدنی کامل‌تر شدن نیست، برای اینکه مغز آن کسی که سم مهلکی را پیدا میکند که یک قطره‌ی آن میتواند هزار نفر انسان را از بین ببرد، یک مغز پیچیده هست اما او نه فقط انسان کاملی نیست بلکه انسان بسیار ناقصی است و او از حیوان هم پائین‌تر است، کما اینکه قرآن میگوید: «اولئک کالانعام بل هم اضل»[2] انسانهایی که نور ایمان را نمیشناسند مثل حیواناتند بلکه گمراه‌تر از حیوانند.

مقابلهٔ مادیون و مبلغان مارکسیسم با فکر اسلامی در دوران مبارزات

آن روزی که مارکسیسم به شکل امروزی در نیامده بود، کسانی که سالها ترویج تفکر مارکسیستی و ایدئولوژی مارکسیستی را کرده بودند، طبیعی است که اینها در مقابل فکر خداباوری و خداگرایی مقابله میکردند. در دوران مبارزات اولین کسانی که با فکر اسلامی مقابله میکردند وابستگان به دستگاه حکومت نبودند، چون آنها دیر خواب و کج فهم بودند و ملتفت مسائل نمیشدند. بلکه اولین کسانی که مبارزه میکردند همان مادیون حرفه‌ای و مبلغین مارکسیسم و دست پرورده‌شان بودند. دردانشگاهها و مراکز فرهنگی نوچه‌هایی داشتند که تبلیغ میکردند، استدلال میکردند، بحث میکردند، تفکر مادی و تفکر دیالکتیکی را ترویج میکردند آنوقت اگر یکی میآمد مثلاً: فکر اسلامی را بیان میکرد این معلوم بود که اصلاً حاضر نیست درباره‌ی این فکر بطور سالم تأمل کند و اجازه نمیداد آن حالت ذکر، یعنی تنبه و بخود آمدن را بخودش راه بدهد زیرا فکر جدید بر مبنای اندیشه‌ی الهی است و او سالها برای ترویج اندیشه‌ی مادی استدلال کرده، لذا سخت است که از همه‌ی اندوخته‌ها استدلال گذشته خودش صرف نظر کند.

جدا بودن مقوله‌های فلسفی و اقتصادی مارکسیسم و اثر هم‌پیوند آنها

… مسائل جامعه‌شناسى، مفاهیم جدیدى مطرح میشود که این مفاهیم با حوزه‌ى کار علماى دین ارتباط پیدا میکند. همین مفاهیم هست ــ فرض کنید مفاهیم جامعه‌شناسى یا تاریخى مارکس ــ که مى‌آید در داخل اجتماعات و وسیله‌اى میشود براى القای تفکّرات ماتریالیستى و فلسفی مارکس؛ خب، مباحث اجتماعى مارکس یا مسائل اقتصادى مارکس با مسائل فلسفى مارکس از هم جدا هستند؛ اگرچه به هم زنجیر کرده اینها را و قفل کرده و ارتباط داده، لکن مقوله‌هاى جدایى هستند؛ ماتریالیسم یک مقوله است، سوسیالیسم علمى در باب اقتصاد یک مقوله‌ى دیگر است؛ یا طبقات اجتماعى آن‌طورى که در تحوّل تاریخى ــ که همان مبناى سوسیالیسم علمى است ــ مارکس ترسیم میکند، یک حرف دیگر است، امّا همان مسائل اقتصادى، همان مفاهیم اجتماعى مى‌آیند در ذهن فلسفى مخاطبین خودشان اثر میگذارند. آن‌وقت حوزه‌ى علمیّه این دفعه براى مقابله‌ى با ماتریالیسم شروع میکند به تلاش کردن و راه رفتن!

نقد واکنش دیرهنگام به گسترش مارکسیسم و گرایش جوانان به آن

خب، ما چرا از اوّل متوجّه نباشیم چه چیزى دارد در دنیا فراهم میشود و فرآورده میشود تا به افکار بشر داده بشود تا خودمان را از ریشه آماده کنیم. بنشینیم تا صد سال بعد از مرگ مارکس که افکار او خوب همه‌جا منتشر شد و وارد کشور ما شد و چهار نفر از بچّه‌هاى ما رفتند توده‌اى شدند یا مارکسیست شدند و خدا را انکار کردند، آن‌ وقت تازه بیفتیم به فکر اینکه مثلاً حالا علیه بى‌دینى و بى‌خدایىِ آنها کتاب بنویسیم؟ این درست است؟ راهش این است؟ یا نه، اگر از همان وقتى که فرض کنید تفکّرات اقتصادى یا اجتماعى مارکسیسم یا هر مکتب دیگر ــ حالا من به عنوان مثال مارکسیسم را میگویم که حالا امروز در دنیا دیگر از مارکسیسم تقریباً خبرى نیست؛ امروز باز چیزهاى دیگرى هست ــ داشت ریشه …

نقد تعریف مارکسیستی تکامل به پیچیدگی جامعه

این مارکسیستهای غافل و بیچاره که چوب کج‌فهمیهای خودشان را خوردند، اینها تکامل را «پیچیدگی» معنا میکردند. جامعه‌ی متکامل، یعنی جامعه‌ی پیچیده! هرچه جامعه پیچیده‌تر باشد، از لحاظ ارتباطات اجتماعی و اقتصادی و بعد هم تکنولوژی، متکاملتر است! معنای تکامل این نیست. تکامل، یعنی مفاهیم عالی را بهتر درک کردن، تخلق به اخلاق عالی را بیشتر پیدا کردن، و یک قدم به سوی یک معرفت صحیح جلو رفتن. به این ترتیب، بشریت قدم‌به‌قدم جلو آمده، تا به دوران نبوت خاتم رسیده؛ و امروز هم همان حرکت به سمت پیش ادامه دارد.

نقد دیدگاه مارکسیستی که وجود قشر اصناف را زائد می‌داند

بعضى عادت کرده بودند یا عادت کرده‌اند که نسبت به اصناف و کسبه و بازرگانان، به طور کلّى و به طور مطلق زبان به بدگویى باز کنند؛ این غلط است. بله، بنا بر تفکّرات بیگانه‌ى از اسلام ــ تفکّرات مارکسیستى و غیره ــ اصلاً وجود اصناف و کسبه و بازرگانان یک وجود زیادى‌اى است! آنها اصل این قشر را قبول ندارند؛ کارى به کار دین و مذهب و اعتقادشان ندارند، خوب و بدشان را هم تفکیک نمیکنند. این قشر را اصلاً بعضى از تفکّرات الحادى رایج در آن زمانهاى مبارزات قبول نداشت. خب کسى نباید تحت‌ تأثیر آن حرفها و آن شعارها قرار بگیرد. در ایران اسلامى تا آنجا که ما فهمیدیم، دیدیم و …

شکست کامل مارکسیسم

در حال حاضر و بخصوص پس از شکست کامل مارکسیسم، استکبار غرب براى گسترش سیطره‌ى سیاسى و الحادى خود بر ملّتهاى انقلابى، عمدتاً از محورها و شیوه‌هاى فرهنگى بهره میگیرد. معارضه‌ى شایسته با تهاجم فرهنگى غرب در ابعاد مختلف، باید در صدر برنامه‌هاى رسانه‌هاى عمومى قرار گیرد. بى‌تفاوتى و مسامحه در برابر این تهاجم فرهنگى، که گاه با قلم عناصر مطرود و خودباخته‌ى داخلى صورت میگیرد، زیانهاى جبران‌ناپذیرى در بر خواهد داشت.