متهم کردن اسلام به طرفداری از استثمار به بهانهٔ اقتصاد آزاد
… سال گذشته که مسائل اسلامی و تفکرات نوین قرآنی در میان قشرهای روشنفکر اسلامی و بتدریج در بین مردم منتشر شده است، یکی از آن بحثهای حاد و داغ و پرجنجال محیط ما و محیط کارهای فکری ما بوده است. از مسئلهی آزادی اقتصادی در اسلام سوء استفادههای زیادی هم شده است. از طرفی طرفداران مکاتب چپ سوء استفاده کردند و گفتند اسلام طرفدار اقتصاد آزاد است و بنابراین طرفدار استثمار است و اسلام را به این بهانه کوبیدند. عدهای از افرادی که مایل بودند از اسلام دفاع کنند، اما تفکر عمیق اسلامی را هم درست نمیدانستند، آنها هم سوء استفاده یا اشتباه کردند، از ترس حملهی گروههای چپ بکلی آزادی فعالیت اقتصادی در اسلام را نفی کردند و منکر شدند که در اسلام چیزی به نام آزادی اقتصادی …
تبدیل شدن به وسیلهٔ تشکیل امپراتوری جدید و اسارت ملتها
روزگاری ملّتگرایی و مارکسیسم، امیدهایی آفریدند. اما اولی به «بهانهای برای آتشافروزی میان ملّتهای همدرد»، تبدیل شد و دومی به «وسیلهای برای تشکیل یک امپراتوری جدید» و تشدید تضاد و بلوکبندی و در نهایت به پایمال شدن یا اسارت ملّتها. و همواره هر مکتبی که بر پایههای لرزان تفکرات مادی بنا شده باشد، چنین خواهد بود.
ناشایستگی قیامهای مارکسیستی برای الگو شدن
ثانیاً: هیچ تجربهی پیشینی و راه طیشدهای در برابر ما وجود نداشت. بدیهی است که قیامهای مارکسیستی و امثال آن نمیتوانست برای انقلابی که از متن ایمان و معرفت اسلامی پدید آمده است، الگو محسوب شود. انقلابیون اسلامی بدون سرمشق و تجربه آغاز کردند و ترکیب جمهوریّت و اسلامیّت و ابزارهای تشکیل و پیشرفت آن، جز با هدایت الهی و قلب نورانی و اندیشهی بزرگ امام خمینی، به دست نیامد. و این نخستین درخشش انقلاب بود.
توانمندی جوانان دانشگاهی پیش از انقلاب در برابر مارکسیستها با منطق قرآنی
… هم دارند، فعّال دانشجویی هم دارند، نخبهی فکری و علمی هم دارند؛ همهجور آدمی برای ایجاد این رخنهها هستند. برادران در سطوح مختلف سپاه بایستی این آمادگی را و این اقتدار منطقی را داشته باشند. قبل از انقلاب، ما از این قوّت منطق در موارد زیادی استفاده میکردیم؛ بچّههای جوان، آن زمان در بحثهایی که ما داشتیم -بحثهای قرآنی و مانند اینها، نهجالبلاغه و قرآن و این چیزها، بنده داشتم- به من میگفتند که ما در دانشگاه در مقابل مارکسیستها دیگر حالا کم نمیآوریم؛ قبلاً کم میآوردیم؛ حرف داریم، منطق داریم، استدلال میکنیم؛ فقط رد کردن هم نیست، اثبات میکنیم و حقایقی را بیان میکنیم. در جوانی که امروز در سپاه مشغول فعّالیّت است، باید یک چنین قدرت اقناعی، یک چنین قدرت منطقی و قوّت بیانی وجود داشته باشد؛ این جزو کارهای اساسی است؛ این پاسداری از انقلاب و پاسداشت انقلاب است؛ یعنی …
ایمان پیروان گرایشهای مارکسیستی منشأ فداکاری و عمل دشوار
… حقیقت را با همه ی وجود پذیرفتن و در مقابل آن تسلیم شدن. هر چیزی که شما آن را حقیقت می پندارید، اگر به آن ایمان آوردید، این می شود پایه ی عمل شما. امروز شما می بینید عده یی با حرارتِ تمام از فلان مبنای اقتصادی یا اجتماعی دفاع و برای آن سرمایه گذاری می کنند. مثال واضح تر، وجود گرایشهای مارکسیستی در دوره ی جوانىِ خودمان است که بعضی از شماها هم آن دوره را درک کرده اید. عده یی واقعاً در مقابل آن مفاهیم مارکسیستی حاضر بودند جان خودشان را بدهند. اینها دل سپرده و ایمان آورده بودند. این ایمان، منشأ عمل می شود؛ آن هم عملی به این دشواری؛ مبارزه کردن و در میدان بودن و کشتن و کشته شدن. اگر ایمان به مبنایی وجود داشت، آن انسان می شود خودکار به سمت هدفهای آن ایمان؛ لازم نیست دایماً به او تذکر دهند. ایمان، عمل را به دنبال می آورد، که در جمله ی بعدی این را عرض می کنیم.
چالش علمی شهید مطهری با مارکسیسم و تفکرات غربی
ایشان با قوت فکری و اندیشه صائب خود در دهه های 50-1340 وارد میدان هایی شد که تا آن زمان هیچ کس در زمینه مسائل اسلامی وارد آن نشده بود و با تفکرات وارداتی غربی و شرقی به چالش علمی عمیق، وسیع و تمام نشدنی پرداخت و در جبهه مقابله با مارکسیسم و تفکرات غربی و لیبرالیسم دست به یک جهاد هوشمندانه زد و با توان علمی و ایمان راسخ و اعتماد به نفس، موفقیت های بزرگی به دست آورد و با قدرت اجتهاد و انصاف و ادب علمی، روشی متقن و بدور از تحجر و التقاط برای معرفی اسلام و مقابله با کج اندیشی و انحراف ایجاد کرد و پایه های افکار مورد نیاز جامعه اسلامی و انقلابی را تأسیس نمود و نقش مؤثری بر جریان فکری اسلامی و شکل گیری نظام اسلامی بر جای گذاشت و بصورت سنگری امن برای جوانان طالب و علاقمند فکر اسلامی در حوزه ها و دانشگاه ها درآمد تا بتوانند زیر سایه این تفکر عمیق و مستحکم دین خود را حفظ کنند و دست آوردهای نوین فکری داشته باشند و از آن دفاع نمایند.
افول اندیشههای وارداتی سوسیالیسم و مارکسیسم
با افول اندیشه های وارداتی و پرجنجال، همچون سوسیالیسم و مارکسیسم و به خصوص با دریده شدن پرده ریا و فریب از روی دمکراسی لیبرال غرب، سیمای عدالتخواه و آزادی بخش اسلام، از همیشه آشکارتر گشته و بی رقیب، درصدر آرزوهای عدالتخواهان و آزادی طلبان و نخبگان و اندیشمندان نشسته است. جوانان و جوانمردان بسیاری در کشورهای مسلمان به نام اسلام و در آرزوی حکومت عدل اسلامی به جهاد سیاسی و فرهنگی و اجتماعی روی آورده اند و عزم ایستادگی در برابر تحمیل و سلطه بیگانگان مستکبر را در جوامع خود گسترش می دهند.
تعصب فعالان چپ پیش از انقلاب در رد هر سخن مخالف مارکسیسم
… با این دفاع جاهلانه و حمیّت متعصّبانه و متحجّرانه اشتباه نشود. تا گفته میشود تحجّر، ذهن بعضی به تحجّر جناحهای دینی میرود. در حالیکه جناحهای به اصطلاح روشنفکر و متجدّد ما در تحجّر دست کمی از متحجّرین دینی ندارند، بلکه در مواردی بهمراتب از آنها بدترند. من یادم نمیرود، دوران قبل از انقلاب در این مجالسی که با دانشجویان و بعضی از فعّالان سیاسی چپ تشکیل میشد، اگر کسی حرفی میزد که با مبانی مارکسیسم اندک مخالفت و مساسی داشت، استدلال لازم نبود، میگفتند این حرف باطل و غلط است! همان که در قرآن میگوید: «انّا وجدنا ابائنا علی أمّة[4] ». چون این را شنیدهاند، بر آن پای میفشردند و براساس آن هر حرف منطقی را باطل میکردند. تحجّر در آنجا بیشتر است.
ترویج شدید تفکرات مارکسیستی در دوران پیش از انقلاب
بنده از دورهی جوانی با دانشجویان سروکار داشتهام. در دورهای که برای اقامت از قم به مشهد رفتم، برای طلاّب درس تفسیر را شروع کردم. بعد دیدم که یک مشت جوان هم لابلای طلبهها پیدا میشوند و میآیند شرکت میکنند. فهمیدم که اینها دانشجو هستند. احساس کردم که در بین جوانهای دانشجو علاقهای نسبت به تفسیر قرآن وجود دارد و اینها مایلند که در مقابل تفکّرات مارکسیستی - که آن روز هم بهشدّت ترویج میشد - یک منطق مستحکم و قوی را در اختیار داشته باشند، که آن منطقِ قرآن است.
شکست و نابودی مارکسیسم
امروز مکتبهای فلسفی و مکتبهای معرفتی دنیا، در کار بشریّت درماندهاند. باور کنید مکاتب اجتماعی دنیا در کار انسان درماندهاند و راه پیدا نمیکنند. آن مارکسیسم بود که آن طور شکست خورد و نابود شد. مکاتب غربی نیز همین طورند؛ درماندهاند. دلیل درماندگیشان این است که در غرب علم هست، پول هست، قدرت نظامی هست؛ سعادت نیست؛ سکینه و طمأنینه نیست؛ آرامش معنوی نیست. پس آن نسخه، نسخه ناکامی است؛ نسخه شکستخوردهای است. اما قرآن و آیین اسلام، به انسان، هم علم …
مقطعی مهم در تفکر غربی و پیدایش تفکرات پس از آن
… وجود داشته است بلکه بایستى در کنار مباحث اساسى و اصلى، بپردازیم به مباحثى که پیشرفت علم و فلسفه در دنیا پیش آورده است. فلسفهى غرب، تحوّلاتى و تطوّراتى داشته است؛ راههاى ناپیمودهى در تفکّر غربى را، در طول صد سال اخیر پیموده است؛ حرفهاى جدیدى پیدا شده است؛ مارکسیسم یک مقطع مهمّى در تفکّر غربى و فلسفهى غربى بود؛ بعد از مارکسیسم، تفکّرات جدید دیگرى به وجود آمده است که بعضى در جهت عکس آن هستند و بعضى در جهت مخالف آن هستند ولو تماماً عکس نیستند؛ همهى اینها تأثیر میگذارد. خب یک دانشمندى، یک متفکّرى، بىخبر از فلسفهى اسلامى آنجا میرود، حرفهاى فلان متفکّر یا فلان فیلسوف غربى را یاد میگیرد ــ بالاخره در هر مکتبى، چهار کلمه حرف حساب، و بیشتر از آن، حرف حسابنما ولو واقعاً ناحساب وجود دارد ــ اینها را …
شکست کامل مارکسیسم
در حال حاضر و بخصوص پس از شکست کامل مارکسیسم، استکبار غرب براى گسترش سیطرهى سیاسى و الحادى خود بر ملّتهاى انقلابى، عمدتاً از محورها و شیوههاى فرهنگى بهره میگیرد. معارضهى شایسته با تهاجم فرهنگى غرب در ابعاد مختلف، باید در صدر برنامههاى رسانههاى عمومى قرار گیرد. بىتفاوتى و مسامحه در برابر این تهاجم فرهنگى، که گاه با قلم عناصر مطرود و خودباختهى داخلى صورت میگیرد، زیانهاى جبرانناپذیرى در بر خواهد داشت.
پرسروصداترین فلسفهٔ مادی دو قرن اخیر
… خصوصیّت داشت: یکى گرایش به صنعت و علم، یکى گرایش به روشهاى جدید در زندگى، و یکى که از مهمترین آنها است، گرایش به فلسفههایى با قاعده و مبناى مادّى. یعنى در طول این دو قرن بیشترین پرچمهاى فکر و فلسفه که برافراشته شده، در جهت مقابل تفکّر معنوى و دینى بوده؛ یکى از آنها فلسفهى مارکسیسم است که سر و صداى بیشترى پیدا کرد، [امّا] بقیّهى مکتبهاى فلسفى ـ اجتماعىِ رایج و سربرداشتهى در قرن نوزدهم و بیستم هم، جهت و گرایشِ یا خالص و یا غالب مادّى و غیر مذهبى و ضدّ مذهبى دارند. درست توجّه بفرمایید تا اهمّیّت لحظه را ما درک کنیم. مثل یک جریانى که از کم شروع میشود و لحظهبهلحظه اوج میگیرد و فراگیرى پیدا میکند، این گرایش غیر معنوى و ضدّ معنوى در زندگى مردم، در افکار مردم، در ارتباطات درون اجتماعى مردم و در خانوادهى مردم وارد شد.
لزوم تفکیک حدود کسب آزاد در اسلام از حدود مارکسیستی
… اینجور آدمهای زرنگِ خدانشناسِ دیننشناسِ در حقیقت ضد انقلاب وجود دارند که البته با اینها بایستی مبارزه بشود. این یک بحث است، اینی که خود معامله کردن و کسب و کار یک جرم باشد، یک خلاف باشد، یک ضد ارزش باشد، این یک بحث دیگر است؛ چنین چیزی در اسلام وجود ندارد. بنابراین ما به طور خلاصه در این نکتهی آخر این را میگوئیم که آن حدودی که برای کسب و کار آزاد در اسلام معین شده، غیر از آن حدودی است که در مارکسیست معین شده و بایستی این را از هم تفکیک کرد و از هم جدا کرد.