بانویی فهمیده، باسواد، کتابخوان و مأنوس با قرآن و حافظ
… در این بین، دو بچّه هم از دنیا رفته بودند که با آن حساب، من میشدم [فرزند] چهارمى، امّا چون واسطهها کم شده بودند، من بچّهى دوّم خانواده از این پنج نفر بعدى بودم؛ البتّه خواهرهاى بزرگ ما از ما خیلى بزرگتر بودند. پدر و مادرم هم، پدر و مادر خیلى خوبى بودند. مادرم یک خانم بسیار فهمیده، باسواد، کتابخوان، داراى ذوق شعرى و هنرى، حافظشناس ــ البتّه حافظشناس که میگویم، نه به معناى علمى، [بلکه] به معناى مأنوس با دیوان حافظ ــ با قرآن کاملاً آشنا؛ صداى خوشى هم داشت. ما بچّه که بودیم یادم هست که مىنشستیم، مادرم قرآن میخواند؛ خیلى هم شیرین و قشنگ میخواند قرآن را. ماها دُورش جمع میشدیم و براى ما به مناسبت آیههایى که دربارهى پیغمبران هست، زندگى پیغمبران را میگفت. من خودم اوّلبار زندگى حضرت موسىٰ، زندگى …
مهربانی، فهمیدگی و محبت او به فرزندان
اینها را از مادرم شنیدم. غرض، خانمى بود خیلى مهربان، خیلى فهمیده، و البتّه فرزندانش را هم مثل همهى مادرها دوست میداشت و رعایت میکرد.
اهل دعا و اعمال مستحب و همراه کردن فرزندان در اعمال عرفه
… آشنا هستید؛ خیلى از جوانها میدانند، آشنا هستند با آن اعمال؛ چند ساعت طول میکشد، از بعد از نماز ظهر و عصر اعمال شروع میشود؛ اگر انسان بخواهد به همهی آن اعمال برسد مثلاً شاید تا نزدیک غروب در روزهاى نهچندان بلند، به طول مىانجامد. منزل ما حیاط کوچکى داشت. من آن وقت را یادم هست، من و مادرم ــ چون مادرم هم خیلى اهل دعا و توجّه و اعمال مستحبّى و مانند اینها بود ــ میرفتیم یک گوشهى حیاط که سایه بود، آنجا فرش پهن میکردیم ــ چون مستحب است که زیر آسمان باشد ــ و هوا [هم] گرم بود، یادم هست یا تابستان بود آن سالهایى که الان در ذهنم مانده، یا شاید پاییز بود؛ روزها نسبتاً بلند بود، میرفتیم زیر آن سایه مىنشستیم و ساعتهاى متمادی اعمال روز عرفه را انجام میدادیم. هم دعا داشت، هم ذکر داشت، هم نماز داشت، مادرم میخواند، من و بعضى از برادرها و خواهرها هم بودند و میخواندند. و دورهى جوانى و نوجوانى من اینجورى بود؛ یعنى دورهى اُنس با معنویّات و با دعا و مانند اینها.
عمامه پیچیدن برای فرزندان به سبب روحانیزادگی
… است که من همان وقت معمّم بودم؛ یعنى در سنین بین ده و سیزده سالگى که ایشان سؤال کردند، من عمامه سرم بود، قبا تنم بود، قبل از آن هم همینجور. از اوایلى که مدرسه رفتیم من با قبا رفتم مدرسه؛ منتها تابستانها با سر برهنه میرفتم، زمستان که میشد، عمامه سرم میپیچیدم. مادرم عمامه مىپیچید؛ چون مادرم خودش دختر روحانى بود و برادران روحانىای هم داشت، عمامه پیچیدن را خوب بلد بود، سر ماها عمامه مىپیچید و میرفتیم مدرسه. البتّه اسباب زحمت بود؛ بین بچّهها، جلوى بچّهها، یکى با قباى بلند و لباس جور دیگر، طبعاً یک مقدارى حالت انگشتنمایى در آن بود، امّا ما با بازى و رفاقت و شیطنت و مانند این چیزها جبران میکردیم و نمیگذاشتیم که به ما در این زمینهها خیلى سخت بگذرد. به هر حال …