معیار بودن حال کنونی اشخاص نه گذشتهٔ آنان از نگاه امام
یک نکتهی آخر هم عرض بکنم. شما برادران و خواهران عزیز در گرمای هوا تحمل کردید؛ خداوند انشاءاللَّه شما را مأجور بدارد. یک نکتهی اساسی دیگر در مورد خط امام و راه امام این است که امام بارها فرمود قضاوت در مورد اشخاص باید با معیار حال کنونی اشخاص باشد. گذشتهی اشخاص، مورد توجه نیست. گذشته مال آن وقتی است که حال فعلی معلوم نباشد. انسان به آن گذشته تمسک کند و بگوید: خوب، قبلاً اینجوری بوده، حالا هم لابد همان جور است. اگر حال فعلی اشخاص در نقطهی مقابل آن گذشته بود، آن گذشته دیگر کارائی ندارد. این همان قضاوتی بود که امام امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) با جناب طلحه و جناب زبیر کرد. شما باید بدانید طلحه و زبیر مردمان کوچکی نبودند. جناب زبیر سوابقی درخشان دارد که نظیر …
طرد همراهان پیشین امام به سبب خیانت و رفتار بعدی؛ میزان بودن حال فعلی
بعضیها با امام از پاریس تو هواپیما بودند و آمدند ایران؛ اما در زمان امام به خاطر خیانت اعدام شدند! بعضیها از دورانی که امام در نجف بود و بعد که به پاریس رفت، با ایشان ارتباط داشتند، در اول انقلاب هم مورد توجه امام قرار گرفتند؛ اما بعد رفتار اینها، موضعگیریهای اینها موجب شد که امام اینها را طرد کرد، از خودش دور کرد. میزان، وضعی است که امروز بنده دارم. اگر خدای نکرده نفس اماره و شیطان، راه را در مقابل من منحرف کردند، قضاوت چیز دیگری خواهد بود. مبنای نظام اسلامی این است و امام اینجوری عمل کرد.
وظیفهٔ مردم در پرهیز از داوری از روی حدس و گمان و پرسیدن تا روشن شدن مسئله
این سؤالات هم زیاد است، پس سه نوع ما سؤال داریم. وظیفهی شما چیه؟ وظیفهی ما چیه؟ وظیفهی شما دو چیز است؛ اوّل، قبل از تحقیق قضاوت نکردن و منتظر روشن شدن بودن. این یک. وقتی که دربارهی فلان مسأله راجع به امور سیاست اطلاع ندارید، کسی را هم پیدا نکردید دم دستتان که بیاید بایستد اینجا و جواب بدهد، یا نامه نوشتید و جواب نگرفتید، از روی حدس و گمان قضاوت نکنید. این یک. و سؤال کنید تا روشن بشود.
لزوم کنارنهادن پیشداوری و قضاوت زودهنگام برطبق ظواهر
ما معمولاً از دور به قضایا نگاه میکنیم و دقت و رسیدگی کامل را تحمل نمیکنیم، عادت کردهایم که برطبق ظواهر، زود قضاوت کنیم. و در مسئلۀ صلح امام حسن علیهالسلام یکی از اشکالات کار، وجود پیشداوری است؛ قبلاً همه، پیشداوریهایشان را کرده و یک فکری پیش خودشان کردهاند و مسئله را طوری تصور کردهاند و تمام کردهاند مسئله را. باید پیشداوریها را از بین برد. و این خودش یکی از اشکالات قضیه است.
هشدار امیرالمؤمنین (ع) دربارهٔ داوری از روی ظاهر قرآنخوانی
… قاِنتٌ آناءَ اللَّیلِ»[26]، با لحن سوزناک و زیبایی، آیۀ قرآن میخواند. اینکسیکه با امیرالمؤمنین بود، عرض کرد: یا امیرالمؤمنین! ایکاش من مویی در بدن این شخصی که قرآن را به این خوبی میخواند، بودم؛ چون او به بهشت خواهد رفت و جایش غیر از بهشت جای دیگری نیست. حضرت جملهای قریب به این مضمون فرمودند که به این آسانی قضاوت نکن، قدری صبر کن. این قضیه گذشت، تا اینکه جنگ نهروان بهوقوع پیوست...جنگ با پیروزی امیرالمؤمنین تمام شد. خیلی از کشتهشدهها، مردم کوفه یا اطراف کوفه بودند؛ همینهایی که در جنگ صفین و جنگ جمل، همجبهه و همسنگر بودند؛ منتها ذهنهایشان اشتباه کرده بود. حضرت با تأثّر[27] خاصی، …
نادرستی قضاوتهای رجم به غیب دربارهٔ افراد
… این روند هستند، نه؛ من این را قبول ندارم. نخیر؛ آنها هم طرفدار اصلاحند. همانهایی که اینجا اسم آوردند - و من البته اسم نمیآورم - افرادی هستند که اصلاح را دوست دارند؛ بسیار از آنها دولت را دوست دارند؛ خود آقای خاتمی را دوست دارند و با ایشان همکاری میکنند. به نظر من، اینطور قضاوتها، قدری رجمِ به غیب است و صلاح نیست.