رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تدوین، محتوا و اجرای آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه‌ تهران— ۱۳۶۶/۰۳/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۶ تا ۱۴۰۳
۱۳۶۶۱۴۰۳

فقط سال ۱۳۶۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

ملت ایران، کار بزرگی کرد. ملت ایران با انتخاباتِ خود نشان داد که به نظام اسلامی و قانون اساسی - که تبلور ارزشهای اسلامی است - وفا دار است؛ نشان داد که اسلام با جانش بستگی دارد؛ نشان داد که خون شهیدان را پاس میدارد. در هریک از این شهرهای کشور - چه تهران، چه شهرهای بزرگ، چه شهرهای کوچک، چه دورترین نقاط روستایی این کشور - چقدر جوان و نوجوان به میدانهای نبرد با دشمن رفتند و به شهادت رسیدند و خون پاکشان مظلومانه ریخته شد. مردم نشان دادند که این خونها را فراموش نخواهند کرد و به آنها وفا دارند. در درجه اوّل، مسؤولان باید این را به‌عنوان یک هدیه عظیم به نظام اسلامی تلقّی کنند و از آن قدردانی نمایند. قدردانی در زبان هم کافی نیست؛ باید عملاً قدردانی کنند. خودِ مردم هم باید خدا را شکر کنند که نظامشان، نظام تثبیت شده مستحکمی است و کشورشان آن‌طوری که دشمن بخواهد با ایجاد اختلافات بحران بیافریند، نیست. مردم با متانتِ تمام پای صندوقها رفتند و طبق تشخیص خودشان عمل کردند. من قبل از انتخابات گفتم، الان هم میگویم: هرکس که به‌خاطر تثبیت نظام و به‌خاطر انجام وظیفه، رأی در صندوق انداخته است و نام هرکسی را که طبق تشخیص او درست بوده، روی آن ورقه نوشته است، پیش خدا مأجور است و امام زمان ارواحنا فداه - که این کشور و این ملت در یدِ قدرت و قبضه اوست - مراقب این کشور و این ملت است و به یکایک آحادی که در این کار بزرگ سهیم شدند؛ پای صندوق رأی رفتند، یا مردم را به پای صندوق رفتن تشویق کردند، یا کاری برای این مسأله انجام دادند، اجر خواهد داد و پیش خدای متعال از آنها تشکّر خواهد شد.

شاهدها (۲۱ پاراگراف)

ابلاغ متن تجدیدنظرشده برابر اصل ۱۲۳

بدین وسیله، متن تجدیدنظرشده‌ی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که به‌وسیله‌ی شورای بازنگری قانون اساسی تصویب گشته و طبق اعلام شورای محترم نگهبان در همه‌پرسی مورخ ۱۳۶۸/۰۵/۰۶ به قبول و تأیید ملت عزیز ایران نایل گردیده است، برابر اصل یکصدو بیست و سوم قانون اساسی ابلاغ میگردد.

ابلاغ متن تجدیدنظرشده برابر اصل ۱۲۳

بدین وسیله، متن تجدیدنظرشده‌ی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که به‌وسیله‌ی شورای بازنگری قانون اساسی تصویب گشته و طبق اعلام شورای محترم نگهبان در همه‌پرسی مورخ ۱۳۶۸/۰۵/۰۶ به قبول و تأیید ملت عزیز ایران نایل گردیده است، برابر اصل یکصد و بیست و سوم قانون اساسی ابلاغ میگردد.

ابلاغ متن تجدیدنظرشده برابر اصل یکصدوبیست‌وسوم

بدین‌وسیله متن تجدیدنظرشده‌ی قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران که به‌وسیله‌ی شوراى بازنگرى قانون اساسى تصویب گشته و طبق اعلام شوراى محترم نگهبان در همه‌پرسى مورّخ ۱۳۶۸/۵/۶ به قبول و تأیید ملّت عزیز ایران نائل گردیده است،[2] برابر اصل یکصدوبیست‌وسوّم قانون اساسى ابلاغ میگردد.

ابلاغ متن تجدیدنظرشده به دولت برابر اصل یکصدوبیست‌وسوم

بدین‌وسیله متن تجدیدنظرشده‌ی قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران که به‌وسیله‌ی شوراى بازنگرى قانون اساسى تصویب گشته و طبق اعلام شوراى محترم نگهبان در همه‌پرسى مورّخ ۱۳۶۸/۵/۶ به قبول و تأیید ملّت عزیز ایران نائل گردیده است،[1] برابر اصل یکصدوبیست‌وسوّم قانون اساسى ابلاغ میگردد.

ابلاغ متن تجدیدنظرشده به صداوسیما برابر اصل یکصدوبیست‌وسوم

بدین‌وسیله متن تجدیدنظرشده‌ی قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران که به‌وسیله‌ی شوراى بازنگرى قانون اساسى تصویب گشته و طبق اعلام شوراى محترم نگهبان در همه‌پرسى مورّخ ۱۳۶۸/۵/۶ به قبول و تأیید ملّت عزیز ایران نائل گردیده است،[1] برابر اصل یکصدوبیست‌وسوّم قانون اساسى ابلاغ میگردد.

ابلاغ متن تجدیدنظرشده به وزیر کشور برابر اصل یکصدوبیست‌وسوم

بدین‌وسیله متن تجدیدنظرشده‌ی قانون اساسى جمهورى اسلامى ایران که به‌وسیله‌ی شوراى بازنگرى قانون اساسى تصویب گشته و طبق اعلام شوراى محترم نگهبان در همه‌پرسى مورّخ ۱۳۶۸/۵/۶ به قبول و تأیید ملّت عزیز ایران نائل گردیده است،[1] برابر اصل یکصدوبیست‌وسوّم قانون اساسى ابلاغ میگردد.

قانون اساسی جدید، یادگار امام و میثاق امت با انقلاب

قانون اساسى جدید که یکى از آخرین یادگارهاى امام عزیزمان است، میثاق امّت با انقلابى است که بیش از ده سال آماج توطئه‌هاى همه‌ی دشمنان عنود[3] و لجوج و نادان و بزرگ و کوچک بوده و مسیر خون‌بار خود را با استقامت و سرفرازى پیموده و با خطّ برجسته و نورانى در تاریخ ثبت گردانیده است. اینجانب به‌عنوان خدمتگزارى کوچک، از آحاد مردم غیور و عزیز، برادران و خواهران، جوانان و نوجوانان و سالخوردگان که با زحمت خود را به صندوقها رساندند و نیز از همه‌ی برگزارکنندگان انتخابات ‌-از شوراى محترم نگهبان و وزارت محترم کشور و صداوسیما و نیروهاى انتظامى و …

تأیید و امضای مصوبات شورای بازنگری قانون اساسی

با سلام و تحیّت و تشکّر از آنجناب و سایر حضرات آقایان محترم اعضاى شوراى بازنگرى قانون اساسى، بدین‌وسیله مجموعه‌ی مصوّبات[2] شوراى مزبور را که محصول تلاش پیگیر و دلسوزانه و عالمانه‌ی اعضاى محترم آن است، تأیید و امضا مینمایم.

ادامهٔ بی‌وقفهٔ اصلاح قانون اساسی پس از رحلت امام تا سرانجام

خداى متعال را شکرگزارم که با همّت آقایان و علی‌رغم وارد آمدن مصیبت عظماى فقدان رهبر عظیم‌الشّأن، حضرت امام خمینى (اعلى ا‌لله‌ مقامه)، کار اصلاح و تکمیل قانون اساسى که مورد علاقه و اهتمام شدید آن بزرگوار فقید بود، بی‌وقفه ادامه یافت و به سرانجام رضایت‌بخش رسید. اکنون به دولت محترم و به‌طور خاص به وزیر محترم کشور[3] (دامت تأییداته) ابلاغ میگردد که متن مصوّب را براى همه‌پرسى، در معرض آراء ملّت عزیز ایران قرار دهند.[4]

تأیید و امضای مصوبات شورای بازنگری قانون اساسی

با سلام و تحیت و تشکر از آن‌جناب و سایر حضرات آقایان محترم اعضای شورای بازنگری قانون اساسی. بدین‌وسیله مجموعه‌ی مصوبات شورای مزبور را که محصول تلاش پیگیر و دلسوزانه و عالمانه‌ی اعضای محترم آن است، تأیید و امضاء مینمایم.

ادامهٔ بی‌وقفهٔ اصلاح قانون اساسی پس از رحلت امام تا سرانجام

خدای متعال را شکرگزارم که با همت آقایان و علیرغم وارد آمدن مصیبت عظمای فقدان رهبر عظیم‌الشأن حضرت امام خمینی(اعلی‌الله‌مقامه)، کار اصلاح و تکمیل قانون اساسی -که مورد علاقه و اهتمام شدید آن بزرگوار فقید بود- بی‌وقفه ادامه یافت و به سرانجام رضایتبخش رسید. اکنون به دولت محترم و به‌طور خاص به وزیر محترم کشور (دامت‌تأییداته) ابلاغ میگردد که متن مصوب را برای همه‌پرسی در معرض آرای ملت عزیز ایران قرار دهند.

مترقی بودن بخش اهداف و آرمان‌ها و حقوق اساسی و لزوم دست نزدن به آن

قانون اساسی یکی از مترقیترین قانون‌های اساسی دنیاست -قانون اساسی ما - این را توجه داشته باشید. یکی از بهترین قانون‌های اساسی است؛ منتها قانون اساسی دو قسمت دارد؛ یک قسمت آن‌جایی که وظائف حکومت اسلامی، وظائف نظام، هدف‌ها و آرمان‌های کلی نظام جمهوری اسلامی، حقوق اساسی ملت و حقوق عمومی، این‌ها را بیان میکند. در این زمینه قانون اساسی ما حقّاً و انصافاً یکی از بهترین قانون‌ها است و مترقیترین است و آن بخش‌هایش اگر هم گوشه و کنارش نقصی داشته باشد، واقعاً دست باید به‌ش نخورد، برای این‌که ما هر کار بکنیم، بهتر از آن را شاید نتوانیم بوجود بیاوریم. علتش هم این است، آن کسانی که نشسته‌اند این قانون را تدوین کردند، دو خصوصیت در آن جمع به طور جمع وجود داشت؛ یک خصوصیت علم دین بود، آگاهی از دین بود، یک خصوصیت روحیه‌ی انقلابی و آگاهی از ایده‌های انقلابی اسلام بود. این مجموعه و این ترکیب، محصول بسیار خوبی را به …

نقص بخش تشکیلات ادارهٔ حکومت به سبب بی‌تجربگی تدوین‌کنندگان

قسمت دوم از قانون اساسی، یعنی بخشی از قانون اساسی، بخش تشکیلات اداره‌ی حکومت است. تشکیلات دولت است. یعنی آن سازماندهی نیروها برای اداره‌ی این کشور و به کار گرفتن امکانات کشور برای رسیدن به آن هدف‌ها است. این بخش، همان بخشی است که ناقص است. چرا حالا؟ علتش بسیار واضح است، چون آن آقایانی که نشستند، عزیزانی که قانون اساسی را تدوین کردند، هیچ‌کدام تجربه‌ی حکومت و مُلکداری، حتی دخالت در تشکیلات حکومتی هم نداشتند. هیچ، نه بزرگان علماء، نه روشنفکرانی که آن‌جا بودند، هیچ‌کدام در زمینه‌ی تشکیلات سیاسی کشور، هیچ‌گونه تجربه‌ای نداشتند. ما خودمان در شورای انقلاب نشستیم این پیش‌نویس قانون اساسی را قبل از آنی ‌که برود به مجلس خبرگان، رویش یک قدری کار کردیم و این‌ها، بعد هم که رفت در مجلس خبرگان و آن‌جا هم یک تغییرات زیادی کرد. و نه ما که در شورای انقلاب بودیم، آن روز -سال پنجاه‌وهشت، …

افراط تدوین‌کنندگان در جلوگیری از تمرکز قدرت

این تجربه را ما همه داشتیم. چوبش را خورده بودیم. ضررش را دیده بودیم. اشکالش را برای مملکت شناخته بودیم. همه‌ی تلاش در مجلس خبرگان، بنده خوب در ذهنم هست و یادم است، دور این محور دور میزد که کاری کنند که قدرت یک جا متمرکز نشود. خیلی خوب، ایده‌ی بدی هم نیست قدرت یک جا نبایستی، همه‌ی قدرت‌ها یکجا متمرکز بشوند، اما وقتی افراط در این کار شد، تشتت و پراکندگی قدرت هم از آن طرف پشت بام افتادن است. خب بله، تمرکز زیادی چیز بدی است، اما تشتت زیادی چی؟ آن چیز خوبی است؟ نه آن هم بسیار بد است. حالا ما بعد از ده سال تجربه، من هشت سال است که تقریباً در رأس قوه‌ی مجریه هستم. شاید کمتر کسی در رابطه‌ی با قانون اساسی از لحاظ اجراء به قدر من تجربه دارد. من هشت سال …

ناکارآمدی تشکیلات قوهٔ مجریه و قضاییه و لزوم تمرکز بخشی از قدرت

این‌جوری که در قانون اساسی ما تشکیلات قوه‌ی مجریه، ترسیم شده و همچنین تشکیلات قوه‌ی قضائیه، این‌جوری نمیشود مملکت را به‌درستی و باقدرت اداره کرد. این مشکل دارد. تشتت و پراکندگی بیش از آن مقداری است که مجاز است در یک تشکیلات درست و مقتدر. یک مقداری از نیروها بایستی، قدرت‌ها بایستی یکجا متمرکز بشود. البته هر کسی که قدرت متمرکز داشت، کارش به دیکتاتوری نمیریسد، نمیکشد. اگر دستگاه نظارتی نباشد، اگر کنترلی از سوی نمایندگان مردم نباشد، اگر دستگاه قضایی مقتدری نباشد، بله؛ حرکت به سمت دیکتاتوری از جاهای کوچکی آغاز میشود و به جاهای بزرگی میرسد، اما اگر چنانچه …

سرچشمه بودن قانون اساسی برای همهٔ امور زندگی مردم و اثر عیوب کوچک آن

من به شما عرض بکنم برادران و خواهران عزیز بدانید قانون اساسی من در دو سال قبل از این هم راجع به قانون اساسی تو همین تریبون مفصل صحبت کردم، قانون اساسی را دست کم نگیرید. چیز کوچکی نگیرید. نگویید حالا قانون اساسی به نان و آب و برق و اتوبوس و بقیه‌ی چیزهای ما چه ارتباطی دارد، نه، همه‌ی این‌ها ناشی از قانون اساسی است. تمام امور مملکت، همه‌ی چیزهایی که شما در زندگی شخصیتان و در زندگی اجتماعی و در کار اقتصادی و در کار سیاسی و در کار نظامی، باهاش مواجه میشوید، از خوب و بد و تلخ و شیرین، به نحوی به قانون اساسی ارتباط دارد. سرچشمه آن‌جاست. مبادا مردم خیال کنند حالا قانون اساسی چه اهمیتی دارد. نه‌خیر، قانون اساسی بیشترین اهمیت را دارد. اشکال کوچکی در قانون اساسی که باشد، در زندگی روزمره‌ی مردم بعد از گذشت واسطه‌های زیاد و زمان‌های نسبتاً طولانی، تأثیرات بسیار زیادی را میگذارد و عیوب فراوانی را …

اصلاحات قانون اساسی، زمینه‌ساز ادارهٔ صحیح کشور

… کلمه‌ی اسلام، حتّى پیش از نخستین روزهاى شروع نهضت آغاز شده و سرگذشت رنجها و سختی‌ها و فعّالیّتهاى کم‌نظیر را در خود گنجانیده است. چهره‌ی موجّهى که به برکت حرکت در صراط مستقیم انقلاب، همواره امین امام و محبوب امّت بوده و ‌ان‌شاءالله‌ از این پس نیز خواهد بود. بی‌شک این یک دستاوردِ بزرگ است که هم‌زمان با انجام اصلاحات در قانون اساسى که زمینه‌ی اداره‌ی صحیح کشور را فراهم ساخته، مدیریّت اجرائى کشور در دست تواناى کسى همچون رئیس‌جمهور منتخب ملّت قرار گیرد و امید است همچنان که مردمِ قدرشناس و هوشمند کشورمان انتظار میبرند، تأییدات و تفضّلات الهى، راه را به سوى رفع مشکلات و تحقّق آرمانهاى انقلاب هموار سازد.

اقدام بر اساس رأی اکثریت شورای بازنگری در موارد خارج از محدودهٔ حکم امام

… ‌ان‌شاءالله‌ محصول مبارک این زحمات، زمینه‌اى براى اداره‌ی احسن نظام جمهورى اسلامى و اصلاح امور مسلمین و نقطه‌ی روشن و افتخارآمیزى براى دست‌اندرکاران آن خواهد شد. ادامه‌ی کار تا انجام کامل آن، امرى ضرورى است و باید با جدّیّت و حدّاکثر سرعتِ ممکن انجام گیرد. در موارد خارج از محدوده‌ی مرقوم در حکم حضرت امام خمینى (قدّس سرّه)،[2] طبق نظر و تصویب اکثریّت اعضاى شورا اقدام شود.

شرط مرجعیت (شأنی یا فعلی) برای رهبر در قانون اساسی

… را بنده میدانم، شاید آقایان هم میدانید- اصلاً این قضیّه از لحاظ فنّی اشکال پیدا میکند؛ رهبری، رهبریِ صوری خواهد بود؛ نه رهبری واقعی. حرف من، نه از لحاظ قانون اساسی و نه از لحاظ شرعی برای بسیاری از آقایان، حجّیّتِ حرف رهبر را ندارد؛ خب این چه رهبری خواهد بود؟ خب، قانون اساسی که میگوید مرجع ‌-حالا یا مرجع شأنی یا مرجع فعلی- این که هیچ؛ از لحاظ شرعی هم حجّیّت قول رهبر در صورتی است که آن کسی که میخواهد به حرف او عمل کند، او را فقیه و صاحب‌نظرِ در امور دین بداند. خب الان در همین جلسه چند نفر از آقایان آمدند صحبت کردند و تصریح کردند که بنده صاحب‌نظر نیستم. این چطور [میشود]؟ همین آقای آذری[2] که …

قانون اساسی به‌عنوان خط روشن قانون

… بشود، ضدّاسلام‌ها اصلاح [بشود]. یعنى اگر ما میخواهیم برگردیم و اِلمام[16] به قوانین و اصلاح آنها را اجرا بکنیم، از این بُعد نگاه بکنیم؛ نه اینکه ما حالا قانون کم داریم، بیاییم قانون بگذاریم؛ نه، قانون ‌الحمدلله‌ فراوان است. بنابراین قانون خیلى [مهم است]؛ بخصوص قانون اساسى که آن خطّ روشن است.

همه‌پرسی اصلاحات و اختیارات وسیع رئیس‌جمهور در قانون جدید

۴) در آستانه‌ی همه‌پرسى قانون اساسى[13] و انتخابات ریاست جمهورى،[14] از عموم ملّت تقاضا میکنم که با شرکت در این دو امر، یک بار دیگر مشت محکمى بر دهان یاوه‌گویان و بدخواهان بزنند و دشمن را مأیوس کنند. انتخاب فرد اصلح و داراى تقوا و تدبیر براى مقام مهمّ ریاست جمهورى که در قانون اساسى جدید، داراى اختیارات وسیع در اداره‌ی کشور است،[15] وظیفه‌اى شرعى و عقلى و انقلابى است و کوتاهى در این امر یا در حضور در پاى صندوقهاى رأى، خسارتهاى جبران‌ناپذیرى به بار خواهد آورد. حضور شما پایه‌هاى انقلاب را محکم میکند و به مدیران آینده‌ی کشور جرئت و قدرت کار میبخشد و آینده را تضمین میکند.