رفتن به محتوای اصلی

فلسفه

نام‌های دیگر: فلسفه و عرفان، فلسفه و کلام، فلسفهٔ تطبیقی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دانش فلسفه، آموزش آن در حوزه و نسبتش با کلام و عرفان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در آغاز درس خارج فقه‌— ۱۳۷۰/۰۶/۳۱

سیر زمانی

از ۱۳۷۰ تا ۱۳۹۷
۱۳۷۰۱۳۹۷

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

فلسفه اگرچه در حوزه‌ها رایج است امّا در حقیقت باید گفت مهجور است. فلسفه باید در حوزه‌ها رواج پیدا کند. فلسفه فقط این نیست که ما کتاب منظومه را یا اسفار را بگیریم از اوّل تا آخر بخوانیم؛ نه، تبحّر در فلسفه به این معنا است که انسان بتواند از تمام افکار فلسفى موجود دنیا که به شکل ساعت‌نگارى دارد پیش میرود ــ ساعت‌به‌ساعت فکر فلسفى دارد مطرح میشود ــ مطّلع باشد و از مادّه‌ى فلسفى موجود خودمان، خودمان را در حال آماده‌باش نگه داریم در مقابل فلسفه‌هاى غلط انحرافى، و احیاناً اگر چنانچه نقطه‌ى مثبتى در آنها هست، از آن نقطه‌ى مثبت استفاده بکنیم. فلسفه‌ى ما این‌جورى پیشرفت میکند، وَالّا افکار بزرگان و کلمات بزرگان در حدّ شناخت کلمات آنها، به این اندازه ارزشى ندارد. فلسفه باید ما را به معرفت برساند. به معرفت کامل برساند. باید دید در وادى معرفت چه‌ کار دارد میشود. در سطح بشرى و پى‌درپى کارهاى جدید، افکار جدید، روشها و مِتُدهاى جدید بایستى در حوزه مطرح بشود؛ یا کلام جدید به همین ترتیب. امروز مباحث کلامى‌اى که مطرح است براى دفاع از عقاید دینى، غیر از مباحث آن وقت‌ها است؛ [مثلاً] شبهه‌ى ابن‌کمونه را چه کسى حالا مطرح میکند؟ شبهات فراوانى امروز هست در عالم ذهنیّات و معارف بشرى که باید حوزه‌هاى علمیّه این شبهات را بدانند، راه مقابله‌ى با آنها را بدانند؛ حالت تهاجمى همیشه داشته باشند. در مقابل فلسفه‌ها، گرایشها، مذهبها همیشه یک حالت بُرندگى و تهاجم داشته باشند. پس این رشته‌ها باید در حوزه‌ها مورد توجّه قرار بگیرد. و متخصّصینى در این علوم بایستى تربیت بشوند و حوزه به چشم بى‌اعتنائى نباید به اینها نگاه کند.

لزوم رواج فلسفه در حوزه و آگاهی از افکار فلسفی جهان

فلسفه اگرچه در حوزه‌ها رایج است امّا در حقیقت باید گفت مهجور است. فلسفه باید در حوزه‌ها رواج پیدا کند. فلسفه فقط این نیست که ما کتاب منظومه را یا اسفار را بگیریم از اوّل تا آخر بخوانیم؛ نه، تبحّر در فلسفه به این معنا است که انسان بتواند از تمام افکار فلسفى موجود دنیا که به شکل ساعت‌نگارى دارد پیش میرود ــ ساعت‌به‌ساعت فکر فلسفى دارد مطرح میشود ــ مطّلع باشد و از مادّه‌ى فلسفى موجود خودمان، خودمان را در حال آماده‌باش نگه داریم در مقابل فلسفه‌هاى غلط انحرافى، و احیاناً اگر چنانچه نقطه‌ى مثبتى در آنها هست، از آن نقطه‌ى مثبت استفاده بکنیم. فلسفه‌ى ما این‌جورى پیشرفت میکند، وَالّا افکار بزرگان و کلمات بزرگان در حدّ شناخت کلمات آنها، به این اندازه ارزشى ندارد. فلسفه باید ما را به معرفت برساند. به معرفت کامل برساند. باید دید در وادى معرفت چه‌ کار دارد میشود. در سطح بشرى و پى‌درپى کارهاى جدید، …

پیشروی ایران در فلسفه و استادی شرق بر غرب در این دانش

… است. شما ببینید در داخل کشور ما مثلاً «فیاض لاهیجی»[13] را که یک فیلسوف است، چه کسی میشناسد؟ اصلاً نمیخواهم او را با «کانت»[14] و «دکارت»[15] و امثال اینها مقایسه کنم. «ملاصدرا»[16] را هم که معروف است، به قدر «کانت» نمیشناسند؛ چه برسد به «فیاض لاهیجی»! ما که در فلسفه از آنها عقبتر نیستیم؛ ما که در فلسفه استاد غربیم. همه قبول دارند که در فلسفه، شرق استاد غرب است و ایران جزو پیشروان فلسفه در دنیاست؛ کسی که دیگر در این بحث ندارد. این‌که تکنولوژی و الکترونیک نیست که بگوییم آنها جلویند؛ درعین‌حال فلان فیلسوفِ نصفه‌کاره‌ی ناقصِ غربی، با شرح حالش، تماماً در همه‌ی مراحل معرفت عمومی در این‌جا حضور دارد؛ در حالی که یک فیلسوف ایرانی، یک شاعر بزرگ ایرانی، یک عارف …

احیا و گسترش درس فلسفه در قم به دست علامه طباطبایی

… اگر منحصر به فقاهت میشد یقیناً به مرجعیّت تقلید میرسید ــ ایشان از علماى زمان خودش اگر بیشتر نبود، کمتر نبود ــ فقاهت را سپرد به کسانى که مشغول فقاهت بودند. خب، آن زمان در قم مرحوم آیت‌الله‌ بروجردى با آن عظمت مشغول کار فقاهت بود و اساتید بعد از آن بزرگوار؛ ایشان آمد مشغول فلسفه شد و خب یک رُفتى[10] شد، فلسفه را در قم زنده کرد؛ بعد از آنکه هیچ نشان قابل توجّهى از فلسفه در قم نبود، احیا کرد، شاگردانى تربیت کرد، فلسفه را راه انداخت و گسترش داد. البتّه قبل از ایشان امام فلسفه میگفتند لکن در دایره‌ى محدودى با شاگردان مخصوصى، [امّا] ایشان گسترش داد، درس را وسیع کرد و عمرش را صرف کرد به فلسفه؛ خب باید حوزه‌ها این‌جور باشد. این‌جور نباشد که همه باید [دنبال] رشته‌ى فقاهت را بگیرند؛ نخیر، باید طلبه بداند که اگر رشته‌ى تاریخ یا تفسیر یا فلسفه یا کلام یا علوم قرآن یا بقیّه‌ى علوم اسلامى را پیمود، یک ارزشى در انتظار او است؛ ارزش‌گذارى مناسبى میشود.