رفتن به محتوای اصلی

فلسفهٔ تاریخ

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نگرش به سیر و جهت تاریخ و عوامل حرکت آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار دانش‌آموزان‌ و دانشجویان— ۱۳۹۱/۰۸/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۹۱ تا ۱۴۰۳
۱۳۹۱۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

تفسیر تاریخ اصلاً برای چیست؟ اینکه می‌بینید تفسیر می‌کنند تاریخ را، صاحبان مکاتب مختلف، تبیین و توجیه می‌کنند پدیده‌های تاریخی را، این برای چیست؟ برای این است که در آزمایشگاه تاریخ، فعل و انفعال قوانینِ تاریخی را ببینند. عیناً مثل یک نفری که در یک آزمایشگاهی، لولۀ آزمایش دستش است، دو ماده و دو عنصر را می‌ریزد داخل لولۀ آزمایش، بنا می‌کند با دقت آن را نگاه‌کردن. چرا نگاه می‌کند؟ تا ببیند که اکسیژن روی هیدروژن مثلاً چه اثری دارد، یا به‌عکس؛ تا ببیند که این دو ماده، این دو عنصر، وقتی کنار هم بودند چه می‌شود. یک قانونی را می‌خواهد کشف کند. آن کسی هم که در صدد سازندگی دنیایی است ـ هرکه هست ـ این تاریخ را، یعنی این پدیده‌ها و حوادث را می‌ریزد داخل لولۀ آزمایشگاه تاریخی، بنا می‌کند آن را مطالعه‌کردن و در آن به‌دقت بررسی‌کردن. ببیند این حوادث و پدیده‌های تاریخی، معلول چه عامل‌هایی، معلول چه قانون‌ها و سنت‌هایی هستند. وقتی‌که در تاریخ کسی فهمید که چه عاملی جامعه‌ای را به‌وجود می‌آورد، نظمی را زایل می‌کند، نظمی را نابود می‌کند، مردمی را روی کار می‌آورد، مردمی را به زوال می‌رساند، حکومت‌ها را عوض می‌کند، نظام‌ها را دگرگون می‌کند؛ وقتی اینها را فهمید، می‌تواند بفهمد که آینده به چه شکلی خواهد بود. و هرکه تاریخ را شناخت، آینده را شناخت.

تفسیر تاریخ برای کشف قوانین تاریخی، همانند آزمایشگاه

تفسیر تاریخ اصلاً برای چیست؟ اینکه می‌بینید تفسیر می‌کنند تاریخ را، صاحبان مکاتب مختلف، تبیین و توجیه می‌کنند پدیده‌های تاریخی را، این برای چیست؟ برای این است که در آزمایشگاه تاریخ، فعل و انفعال قوانینِ تاریخی را ببینند. عیناً مثل یک نفری که در یک آزمایشگاهی، لولۀ آزمایش دستش است، دو ماده و دو عنصر را می‌ریزد داخل لولۀ آزمایش، بنا می‌کند با دقت آن را نگاه‌کردن. چرا نگاه می‌کند؟ تا ببیند که اکسیژن روی هیدروژن مثلاً چه اثری دارد، یا به‌عکس؛ تا ببیند که این دو ماده، این دو عنصر، وقتی کنار هم بودند چه می‌شود. یک قانونی را می‌خواهد کشف کند. آن کسی هم که در صدد سازندگی دنیایی است ـ هرکه هست ـ این تاریخ را، یعنی این …

پیش رفتن تاریخ با زوجیت و لزوم پژوهش اهل فن دربارهٔ آن

… آنچه در دیالکتیک هِگِل و مارکس و مانند اینها وجود دارد که بنای عالم را بر تضاد میدانند. آنها میگویند شیئی به وجود می‌آید، ضدّ او به وجود می‌آید، از این تضاد یک شیء سوّمی به وجود می‌آید که باز برای آن هم ضدّی به وجود می‌آید تا آخر؛ تاریخ این‌جوری پیش میرود. اسلام میگوید نه، شیئی به وجود می‌آید، شیئی برای همراهی و ائتلاف با او به وجود می‌آید که از همراهی این دو،‌ از ائتلاف این دو، از زوجیّت این دو، شیء سوّمی به وجود می‌آید؛ تاریخ این‌جوری پیش میرود. که البتّه عرض کردم این را بایستی اهلش فکر کنند، دنبالش کنند، سررشته‌ای را بگیرند و پیش بروند ببینند به کجا میرسند؛ مسئله‌ی مهمّی است.

پیروزی ارادهٔ ملت مؤمن و متوکل، پایهٔ فلسفهٔ جدید تاریخ بر اصول اسلامی

… است. از سال ۳۲ تا الان که نزدیک سال ۹۲ هستیم - یعنی در طول حدود شصت سال - یک مبارزه بین ملت ایران از یک طرف، و دولت مستکبر آمریکا از طرف دیگر، به راه افتاده؛ این چیز کوچکی نیست، این خیلی حادثه‌ی مهمی است. تا امروز کی پیروز این میدان است؟ این در خور تأمل است. وقتی ما فهمیدیم که در اینجا آن که پیروز شده است، اراده و تصمیم قاطع یک ملت همراه با ایمان و توکل به خداست، این درسی میشود برای همه‌ی ملتها؛ این یک اصلی میشود در همه‌ی تحولات تاریخی؛ فلسفه‌ی جدید تاریخ، مبتنی بر اصول اسلامی، با نگاه کردن به این حادثه، به بار می‌نشیند، تدوین میشود و مورد قبول همه قرار میگیرد؛ و این واقعیت اتفاق افتاده است؛ یعنی ملت ایران در تمام این مدت و تا امروز، پیروز این میدان عظیم است. به چه دلیل؟ به طرف ایران نگاه کنید؛ دلیلش این است که اینها میخواستند انقلاب را از بین ببرند، اما انقلاب ماند؛ انقلاب نه فقط ماند، بلکه روزبه‌روز قوی‌تر شد. …

نقد دید ساده‌لوحانهٔ غلبهٔ همیشگی باطل و یأس ناشی از آن

… جریانی که از اول تاریخ تا امروز و تا پایان جهان وجود داشته و خواهد داشت. این جریان یک جریان مزدوج و دوگانه است. حق و باطل را شما در تاریخ، هرگز جدای از هم پیدا نمی‌کنید، حق و باطل پیچیدۀ در همند. گاهی به تاریخ که نگاه می‌کنی، هرچه می‌بینی جلوۀ باطل می‌بینی. و این، بعضی‌ها را در گذشته مأیوس می‌کرد؛ می‌گفتند ای آقا، تا دنیا بوده همین بوده، چرا بیخود جوش می‌زنید. یعنی تا دنیا بوده، ظلم و باطل و طغیان غلبه داشته. این یک دید است، البته یک دید ساده‌لوحانه و عامیانه است. اگرچه آن روز غیر عامی‌ها هم گاهی همین دید را داشتند و گاهی این اشتباه را می‌کردند. اما با یک دیدِ دیگر که نگاه می‌کنید در تاریخ، همه‌جا جلوۀ حق را می‌بینید؛ یعنی همیشه باطل را در گریز و در شتاب می‌بینید، باطل را در ضعف می‌بینید. حق از یک نقطه شروع می‌کند، مثل …

نقد دیدگاه تقدم تحول وضع اجتماعی بر تحول افکار

… فلسفۀ اختصاصیِ مخصوص ادیان است. مصلحینی می‌آمدند، اول فکر را عوض می‌کردند، اول فرهنگ را دگرگون می‌کردند، اول می‌گفتند که این فلسفه غلط است، بر اساس غلط بودن آن فلسفه، مردم را قانع می‌کردند به اینکه این وضع ظالمانه است. برداشت صحیح از تحولات تاریخی این است. این درست نیست که ما بگوییم اول وضع عوض می‌شد، اول شکل اجتماعی دگرگون می‌شد، بعد فلسفه‌ها و افکار دگرگون می‌گشت، نه؛ مصلحینی می‌آمدند. این تاریخ ماست، تاریخ مشرق زمین است؛ یعنی، آنهایی که آن‌جور فکر می‌کردند و آن‌جور فرض کردند، به نظر ما، تاریخ مشرق زمین را نخوانده بودند، تاریخ اروپا را دیده بودند؛ این هندوستان است، این چین است، این ایران است، این مصر است؛ مصلحینی که به‌وجود آمدند، مصلحین مذهبی، اول افکار را عوض کردند، فلسفه‌ها را دگرگون کردند، بعد که افکار عوض شد، فلسفه‌ها عوض شد، آن‌وقت زمینه آماده شد برای اینکه وضع اجتماعی و نظم غلط اجتماعی هم دگرگون …

استخراج قوانین از تاریخ در مکاتب اجتماعی برای پیش‌بینی آینده

… و به هم‌بستگی حوادث این عالم ـ بلکه ذوات این عالم ـ روشن‌تر است؛ و بهتر بیان شده. آنچه در گذشته واقع شده است، اگر موجبات و عواملش به‌وجود بیاید، اگر آن قانون‌ها و سنت‌ها به‌وجود بیاید، در آینده هم عمل خواهد شد، بدون تردید. لذاست که تاریخ را تفسیر می‌کنند. امروز مکاتب اجتماعی را می‌بینید، بنا می‌کنند تاریخ را تجزیه و تحلیل‌کردن و تبیین‌کردن، قوانینی را از آن درمی‌آورند، و برطبق این قوانین می‌گویند نظم آیندۀ جهان چنان است، یا راست یا دروغ، یا درست یا نادرست. بسته به این است که تحلیل و تفسیرشان چگونه باشد.