غنای بیهمانند ذخیرهٔ تحقیق و تفریع در فقه امامیه نسبت به مذاهب دیگر
… مقرّرات حاکم بر زندگى بشر از جهات گوناگون را شامل میشود. افزون بر این، فقه، روابط میان انسان با خدا را نیز در قالب احکامى متین و مشروح مشخّص میسازد، که علم حقوق از این بخش بیگانه است؛ و بدین ترتیب، فقه مصطلح اسلامى از علم حقوق مصطلح جهانى بسى گستردهتر است. و در میان فقه مذاهب مختلف اسلامى، فقه امامیّه که متّخَذ از مذهب اهلبیت (علیهم السّلام) است، داراى ذخیرهاى گرانبها و دریاى عمیقى از تحقیق و تفریع است که نظیر آن را در فقه مذاهب دیگر اسلامى نمیتوان یافت و این، به فقه شیعه غناى فوقالعاده و بىهمانندى بخشیده است.
رشد فقه استدلالی شیعه از قرن چهارم و برخورداری از روش متقن فقاهت
از آغاز پیدایش فقه تفصیلى و استدلالى در شیعه در قرن چهارم هجرى تا امروز، این دانش دینى روزبهروز گستردهتر و باکیفیّتتر گشته و بتدریج از اسلوب و روش استنباطى متقن و استوار که همان روش فقاهت است و علم اصول فقه عهدهدار تدوین و تحکیم اجزا و اصول آن است، برخوردار شده است.
گنجینهٔ هزارسالهٔ فقه امامیه و سه وظیفهٔ معرفی، بهرهبرداری و تکمیل آن
در این عرصه، تلاش موفّق و مجاهدتآمیز هزاران فقیه برجستهى شیعه که در میان آنان صدها مؤلّف نامدار و دهها فقیه صاحب سبْک و مبتکر دیده میشوند، حجم عظیمى از یک حرکت هزارساله و روبهرشد و داراى محصولى اعجابانگیز را در برابر دیدگان ما قرار میدهد. این گنجینهى پُربار و کمنظیر، امروزه در اختیار فقهاى برجستهى شیعه و مورد استفادهى آنان و تا حدودى آحاد مردم متدیّن است لیکن تکریم این ثروت معنوى، سه وظیفهى عمده در قبال آن را بر عهدهى همهى علاقهمندان و متخصّصان فقه امامیّه قرار میدهد؛ این سه وظیفه عبارت است از: معرّفى، بهرهبردارى و تکمیل. دو وظیفهى اوّل ناظر به گذشته و اکنون است، و وظیفهى سوّم ناظر به آینده است.
ستم بودن ناشناختگی فقه شیعه و لزوم معرفی منطقی آن به مراکز علمی جهان
۱) معرّفى. فقه شیعه ناشناخته است؛ در معلومات غیر مسلمین از فقه اسلام غالباً جایى ندارد؛ در کتب استدلالى فقه که از سوى غیر شیعه تدوین میشود، آراء آن غالباً مورد سکوت و غفلت است؛ در دایرةالمعارفهاى جهانى و حتّى اسلامى، آراء آن غالباً در ردیف آراء فقهىِ مذاهب مهجور قرار مىگیرد و این ستمى بزرگ است، هم به دانشى بدین وسعت و عمق و پیشرفت که شاید بتوان گفت هیچیک از مذاهب اسلامى بهتنهایى داراى فقهى با این خصوصیّات سهگانه نیستند، و هم به کسانى که میخواهند از آن بهره ببرند. معرّفى این فقه و کشاندن آن به مجموعههاى جهانى و کتب فقهى دیگر مذاهب اسلامى و مطالعات حقوقىِ مراکز علمى جهان، خدمتى به علم و به دانشمندان است و این کار باید به شیوهى درست و منطقى انجام شود.
در معرض عمل قرار گرفتن فقه شیعه در جامعهٔ ایران پس از تشکیل جمهوری اسلامی
۲) بهرهبردارى. بجز در احوال شخصیّه و نیز در آنچه مربوط به فرد مسلمان است، فقه اسلامى و از جمله فقه شیعى، در طول قرنها، مورد بهرهبردارى قرار نمیگرفته است. پس از تشکیل جمهورى اسلامى، فقه شیعه یکسره در معرض عمل جامعهى ایرانى است و به تبع آن در همخوانى با موج همهجایىِ گرایش ملّتها به اسلام، فقه سایر مذاهب نیز در برخى کشورها به جایگاه قانونگذارى نزدیک شده است.