ناشناخته ماندن فقه غنی شیعه در جهان و لزوم معرفی آن در مجلات علمی
… یکى از درسهایش را تعطیل کند، بیاید این مجلّه را راه بیندازد. مگر فایدهى این مجلّه براى پیشبرد فقه اسلام کمتر از فایدهى آن درس است؟ محقّقین، بزرگان، فضلا، موضوعات جدید فقهى را بنویسند، تحقیق کنند، نقد کنند، فقه را پیش ببرند، دنیا را از فقه شیعه آگاه کنند. فقه ما را بعد از فقه اباضیه[27] در دائرةالمعارفها مىآورند! این فقه غنى که شاید هیچ فقهى این همه کتاب و تحقیق و متون مهم نداشته باشد یا کمتر فقهى داشته باشد، کسى خبر ندارد. خب بیاوریم بیرون اینها را و در مجلّات علمى در دنیا منعکس بشود.
لزوم معرفی فقه عمیق و پیشرفتهٔ شیعه در جهان اسلام
… تسنن منتشر شده، مثلاً کتاب «مختصرالنّافع» مرحوم محقق[2] است، که یک جزوهی مختصر و بیاستدلال است. بعضی کتابهای مختصر دیگری هم منتشر شده است و من چون به خاطر ندارم، نمیتوانم عرض کنم. اجمالاً آنچه که من میدانم، کتابهای کمی از ما در بین اهل سنت منتشر شده است. ما در دنیای اسلام، این فقه راقىِ پیشرفتهی پُرفرعِ عمیق را باید معرفی کنیم.
لزوم تصحیح و فهرستبندی فنی متون فقهی شیعه برای عرضه
… کار شده و ارائه شده است؛ در حالی که فقه ما اینطور نیست. مامثلاً «مبسوط» شیخ طوسی[3] با این عظمت را - که چاپ تهران است، ولی ظاهراً چاپ دیگری هم دارد، اما من ندیدهام - که نه یک غلطنامهی درست و حسابی دارد، نه یک فهرست دقیق دارد، در اختیار چه کسی بگذاریم؟ این، ارزان فروختن آن سرمایهیی است که ما داریم. اگر ما بخواهیم این کتاب را همینطور به یک فقیه سنی یا یک حقوقدان سنی که با مسائل فقهی آشنایی دارد، ارائه بدهیم، واقعاً کتاب خودمان را کوچک کردهایم. این کتاب باید تصحیح بشود، فهرستبندی بشود و به طور فنی رویش کار بشود. اینها عرضهی فقه اهلبیت است.
لزوم احیای کتب فقهی ناشناخته و تجدید نظر در چاپ کتب رایج
… فرض کنید ملای معروفی مثل شیخ جعفر کاشفالغطاء[6] ، مثلاً دربارهی مسألهیی تحقیق کرده؛ این قاعدتاً پُرمطلب است. در میان آن کتابها، هم از قدما و هم از متأخرین کتاب دیده میشود. کتابهایی هست که کسی آنها را نمیشناسد و از آنها خبر ندارد؛ همینطور آنجا مانده است. ما باید اینها را دربیاوریم و رویشان کار کنیم. یا کتابهای رایجی که در اختیار ماست - اینهایی که حتّی چاپ شده و بد چاپ شده - به همین شکل باید تجدید نظری نسبت به آنها صورت گیرد. پس، این هم یک گونه کار است، که معرفی فقه اهلبیت است. اینها بایستی انجام بگیرد و همین مجمع جهانی باید بر این چیزها اشراف داشته باشد.
نیاز کتب فقهی قدما به استاندارد انتشار بینالمللی و فهرست کامل
الان همین کتابهایی که جامعهی مدرّسین منتشر میکند، با اینکه کتابهای مهم و باارزشی است و ظاهراً هم خوب چاپ میشود، لیکن باز در آن استاندارد انتشار بینالمللی نیست؛ در حالی که ما دیگر بالاخره «سرائر» ابنادریس[19] را ده بار که چاپ نمیکنیم؛ یک بار صد سال پیش چاپ شده بوده، حالا هم یک بار دیگر چاپ شده است. همین «سرائر» ابنادریس، با این همه مطلب، با این همه لطافت، حقش است که واقعاً ما یک فهرست کامل و قوی از آن داشته باشیم، تا هر کلمهیی که بخواهیم، بتوانیم در آنجا پیدا کنیم؛ همینطور کتابهای دیگر و کتابهای قدما که دارد درمیآید.
طرح فقهی موضوعی آقای هاشمی از مصادیق عرضهٔ فقه اهلبیت
آن مسألهی موضوعی فقهییی[4] که جناب آقای هاشمی[5] دنبالش هستند، به نظر من یکی از مصادیق این کار است. کار مهم و عظیمی است که انجام میگیرد و از این قبیل بایستی انجام بگیرد.
نهضت احیای آثار فقهی شیعه و لزوم اشراف مشورتی مجمع بر آن
بخش فرهنگی که مشتمل بر همین مواردی است که عرض کردم - یعنی معرفی اهلبیت(علیهمالسّلام) - بخش عظیمی است که احتیاج به مجموعهی بزرگی دارد. آن وقت در کنار آن و در ضمن آن، همان بخشهای فقهی لازم است. الان بحمداللَّه در جهت احیای آثار فقهی شیعه، واقعاً نهضتی شروع شده است؛ هم آنچه که در قم از طرف جامعهی مدرّسین انجام میشود - که بهترینش آن است - و هم آنچه که در بعضی جاهای دیگر - مثل اصفهان، قم، مشهد - به صورت متفرق دارد پخش میشود و خیلی خوب است؛ لیکن به اعتقاد من اگر آقایان در آن مسائل یک نوع اشراف داشته باشند - نه اشراف دخالتی؛ اشراف به عنوان نظر دادن و کمک کردن - خیلی خوب است. از جملهی کارهایی که باید بکنید، این است.