بیشک بالاترین و والاترین عنصری که در موجودیت هر جامعه دخالت اساسی دارد فرهنگ آن جامعه است. اساساً فرهنگ هر جامعه هویت و موجودیت آن جامعه را تشکیل میدهد و با انحراف فرهنگ، هر چند جامعه در بُعدهای اقتصادی، سیاسی، صنعتی و نظامی قدرتمند و قوی باشد ولی پوچ و پوک و میان تهی است. اگر فرهنگ جامعهای وابسته و مرتزق از فرهنگ مخالف باشد، ناچار دیگر ابعاد آن جامعه به جانب مخالف گرایش پیدا میکند و بالاخره در آن مستهلک میشود و موجودیت خود را در تمام ابعاد از دست میدهد. استقلال و موجودیت هر جامعه از استقلال فرهنگ آن نشات میگیرد، و سادهاندیشی است که گمان شود با وابستگی فرهنگی، استقلال در ابعاد دیگر یا یکی از آنها امکانپذیر است. بیجهت و من باب اتفاق نیست که هدف اصلی استعمارگران که در راس تمام اهداف آنان است، هجوم به فرهنگ جوامع زیر سلطه است. اتفاقی نیست که مراکز تربیت و تعلیم کشورها و از آن جمله کشور ایران از دبستان تا دانشگاه مورد تاخت و تاز استعمارگران خصوصاً غربیها و اخیراً امریکا و شوروی قرار گرفت. و زبانها و قلمهای غربزدگان و شرقزدگان آگاهانه یا ناآگاه و اساتید غربزده و شرقزده دانشگاهها در طول مدت تاسیس دانشگاهها و خصوصاً دهههای اخیر این خدمت بزرگ را برای غرب و شرق انجام دادند، هر چند در بین ارباب قلم و زبان و اساتید، اشخاص متعهد و متوجهی بودند و هستند که بر خلاف آن مسیر بودند و میباشند، لکن مع الاسف در اقلیت چشمگیر بودند.فرهنگ
نامهای دیگر: فرهنگ شرق
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
باورها، آداب و رفتارهای حاکم بر زندگی فردی و اجتماعی و مسائل فرهنگی کشور.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:سخنرانی در جمع مردم قم (خطر توطئههای استعمار در ممالک اسلامی)— ۱۳۴۳/۰۶/۱۸
سیر زمانی
از ۱۳۴۳ تا ۱۳۶۸۱۳۴۳۱۳۶۸
فقط سال ۱۳۵۸همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
شاهدها (۲۵ پاراگراف)
نیاز فرهنگ و تربیت رژیم گذشته به سالها و یک نسل برای تغییر
… الآن به دست شما افتاده است و به دست ملت. کشوری که پنجاه و چند سال لااقل در طول تاریخ از همه اطراف کوشش کردند که عقب مانده باشد و آشفته. شما امید این را نداشته باشید که به مجرد اینکه آن سد بزرگ شیطانی شکسته شد ما به بهشت موعود برسیم. ما به یک خرابه رسیدهایم. یک خرابهای که فرهنگش سالهای طولانی لازم دارد تا عوض بشود. مغزها که در آن رژیم تربیت شده است به تربیت خاصی، طول یک نسل میخواهد تا اینکه تغییر بکند. همه چیز باید تغییر بکند. فرهنگ هم از امور مهمی است که در راس امور تقریباً واقع شده است. این طور نیست که مطلب معلوم نباشد و این طور نیست که در استان گیلان تنها مشکلات باشد. هرجا شما بروید همین مسائل هست، منتها کم و زیاد دارد. و شما از مشکلات خودتان که مشاهده میکنید، اطلاع بیشتر دارید، از مشکلات دیگر کمتر و هر گروهی که میآیند همان مشکلات منطقه …لزوم اصلاح تدریجی فرهنگ و تصفیهٔ عناصر نامطلوب
طرح برنامههایی برای فرهنگ و اصلاح فرهنگ، و تصفیه از اشخاصی که باز هم در فرهنگ یا در جاهای دیگر هست، که این همه باید با تدریج درست بشود. فوراً نمیشود پشت سر انقلاب، این کارها درست بشود. این کارها کارهایی است که باید به تدریج درست بشود. و ان شاء الله امیدواریم که درست بشود.اصلاح فرهنگ در رأس همهٔ اصلاحات و راه نجات ملت
آنچه که بعد از انقلاب بر شما معلمین و بر همه قشرهایی که سمت تعلیم و تربیت را دارند وظیفه است، و لازم اینکه این مغزهایی که در طول پنجاه و چند سال حکومت جائرانه و سلطه اجانب باید بگوییم غربزده شدند نجات بدهید. اگر بخواهید ملت شما نجات پیدا بکند، نجات ملت در فرهنگ و در دانشگاهها باید طرح بشود. مادامی که ما پیوستگی مغزی داریم به خارج و اجانب، هیچیک از این گرفتاریهایی که شمردید نمیتوانیم از زیرش فرار کنیم. راس همه اصلاحات، اصلاح «فرهنگ» است، و نجات جوانهای ما از این وابستگی به غرب. غرب بسیار چیزهای مفیدی دارد که برای خودش نگه داشته؛ و یک قدری از آنها را صادر کرده است با بسیاری از جنایتها به ممالک شرق.تحول فرهنگ به فرهنگ صحیح با برنامهٔ طولانی و مشورت افراد غیروابسته
… که هر کدام در هر محلی که هستیم آنجا را اصلاحش کنیم. و از همه بالاتر همین قضیه آموزش و پرورش و قضیه دانشگاه و قضیه تعلیم و تربیت است، که ما در این جهت از همه جا از همه جهات بیشتر احتیاج داریم که اصلاح بشود. طرح باید بدهید؛ فکر بکنید- عرض میکنم- مشورت بکنید. اشخاصی که علاقه دارند به این کشور- اشخاصی که وابسته نیستند به این رژیم سابق و به شرق و غرب- اینها را جمع بکنید، و با هم مطالعه کنید؛ طرح بدهید؛ تا ان شاء الله عمل بشود. و بلکه ان شاء الله ما بتوانیم [عمل کنیم] البته با یک برنامه طولانی، به این زود [ی] نمیشود. بتواند با یک برنامه طولانی متحول کند این فرهنگ را به یک فرهنگ صحیح. اگر علمش هست، یک علم صحیح باشد. نه این است یک علمی که برای ما آوردند که ما را تا یک حدودی نگه دارند، و باز به ما نشان ندهند. این چیزها را شما ببینید، الآن این همه چیزی که از این خارج خریدند، این همه توپ و تفنگ و طیاره و کذا و کذا، میلیاردها که از خارج خریدند. …لزوم تحول بنیادی فرهنگی و علمی برای تحول فکری و روحی
… و پرورش است، که دستگاه فرهنگ ما از غربزدگی و از آموزشهای استعمار نجات یابد. اجانب، خصوصاً امریکا، در نیم قرن اخیر کوشش داشتند و دارند فرهنگ و برنامههای فرهنگی و علمی ما را از محتوای اسلامی- انسانی- ملی خود خالی، و به جای آن فرهنگ استعماری استبدادی بنشانند. فرهنگ زمان طاغوت، کشور ما را تا لب پرتگاه سقوط کشاند؛ و خداوند تعالی به داد این کشور اسلامی رسید، ولی بدون تغییرات صحیح بنیادی و تحول فرهنگی و علمی امکان تحول فکری و روحی نیست. و باید با کوشش همه جانبه از طرف دولت و روسای دانشگاهها و فرهنگیان و جوانان دانشجو به مقصود نزدیک شویم؛ و- ان شاء الله تعالی- از پیوستگی و وابستگی نجات پیدا کنیم، و کشور عزیزمان را نجات دهیم.کنار گذاشتن فرهنگ تحمیلی بیگانه و آغاز فرهنگ خودی بهعنوان تحولی الهی
شما که به فکر این هستید و بودید به اینکه الآن یک فعالیت فرهنگی مثبت انجام بدهید، شما مواجه هستید با یک فرهنگی که از خودتان نبوده است، فرهنگِ غیر، تحمیل به ما بوده است. وقتی مواجه با این هستید، و حالا به فکر این معنا افتادید که ما فرهنگ غیر را کنار بگذاریم و فرهنگ خودمان را شروع بکنیم، این خودش یک تحولی است، یک چیزی است که خدا این کار را انجام داده است. و من از باب اینکه کارها دارد یک وضع غیر عادی انجام میگیرد، اگر ما، این قدرت را، ملت ما، این قدرت را شکست داد، این یک امر عادی نبود، که ما حساب کنیم یک امر عادی بود و ما جمع شدیم، ما مگر میتوانستیم؟ این یک امر مهمی که خداوند برای ملت ما انجام داد این بود که …وظیفهٔ سرپرستان فرهنگ در تحویل نگرفتن آنچه بیگانگان میخواهند بدهند
… ما الاغ سواری میخواهیم؟ ترویج میکردند؛ یعنی تبلیغ میکردند، برای اینکه این فعالیتی که ممکن است این طایفه داشته باشند فلج کنند؛ و آن فعالیتی که ممکن است جوانها داشته باشند فلج بکنند؛ و آن فعالیتی که ممکن است معلِّمین و دانشآموزها داشته باشند فلج کنند. حالا که ما در یک همچو مقطع از زمان واقع شدیم که آنها- بحمد الله- رفتند، دیگر تمام شد کارشان، جهنم ان شاء الله رفتند، حالا که نوبت به شما رسیده است و شما سرپرستی میخواهید بکنید از فرهنگ، باید حالا توجهتان در این باشد که آنی که آنها به ماها میخواهند تحویل بدهند تحویل نگیرید، خودتان کار انجام بدهید. نمیگویم من تمدن آنها را تحویل نگیرید؛ آنی که آنها میخواهند به ما بدهند تمدن نیست، آن آنی است که تباه میکند ما را. آن همان تمدنی است که «دروازه تمدن» به ما داد! آن همان است، چه بود؟ هر جایش بروید خراب است.وظیفهٔ جبران غربزدگی با پرورش افراد متکی به نفس
… شرقی، مطلقاً، وارد شده است که گوششان به این است که غربیها چه میکنند و چه میگویند و چه عمل میکنند، و خودشان را از دست بکلی دادهاند. استقلال فکری خودشان را، محتوای خودشان را، از دست دادهاند. این ضرری است که بالاتر از ضرر نفت- و نمیدانم امثال این- است. این را باید فرهنگ جبران بکند که فرهنگ ما طوری باشد که بعد از ان شاء الله چند سال دیگر افرادی که از فرهنگ بیرون میآیند یک افرادی متکی به نفس که خودشان را ببینند؛ نه تبع ببینند؛ نه دنباله ببینند؛ و گمان کنند که هر چه آنها کردند، ما باید دنبال آنها باشیم. باید مملکت خودشان را و خودشان را مستقل ببینند، و خودشان اداره بکنند مملکتشان را. خودشان با استقلال فکری خودشان، دنبال مملکت و مصالح مملکت باشند.نیاز به فرهنگ تازهٔ انسانی، اسلامی و مستقل برای تربیت کودکان
به این زودیها ما نمیتوانیم این قشرهای روشنفکر و این قشرهای «آزادی» طلب را از آن محتوایی که در [مغز] شان پنجاه سال، سی سال، بیست سال تزریق شده است و تهی کردند خودشان را از خودشان، خودشان از خودشان غافل شدند، به این زودی، نمیشود اصلاحشان کرد. یک فرهنگ تازه میخواهد؛ یک فرهنگ متحول میخواهد؛ که حالا از اول بچههای ما را بار بیاورند به یک فرهنگ انسانی، اسلامی، استقلالی. یک فرهنگی که مال خودمان باشد. که این بچه از اول بار بیاید به این طور که من خودم هستم که سرنوشتم را میتوانم دستم بگیرم. هی تو گوشش نخوانند که فرنگ نمیدانم- اروپا، امریکا. هی تو گوشها خواندند این را؛ همه چیز باید از آنجا باشد؛ همه چیز ما وابسته باید باشد، اخلاقمان هم باید وابسته باشد؛ …لزوم بزرگترین تحول در فرهنگ به سبب نقشش در تباهی یا عظمت ملت
بزرگترین تحولی که باید بشود در فرهنگ باید بشود؛ برای اینکه بزرگترین موسسهای است که ملت را یا به تباهی میکشد، یا به اوج عظمت و قدرت میکشد. برنامههای فرهنگی تحول لازم دارد، فرهنگ باید متحول بشود. این غیر از سایر ادارات است. فرهنگ؛ غیر جاهای دیگر است. بنا بر این، مشکلات زیاد است و در عین حال که من تشکر میکنم از اینکه شما برای مستمندان حاضرید اینکه هر جور خدمتی را بکنید و این هم ارزش دارد پیش خدا و خلق، لکن کار شما، کار اساسی شما، آن است که در فرهنگ …امید به اصلاح فرهنگ و بازگرداندن قالبهای غیراسلامی به اسلامی
لکن من امید این دارم که خدای تبارک و تعالی، که عنایت فرمود و این ملت ضعیف را بر مستکبرین غلبه داد، بر مشکلات خودش غلبه دهد. و ما فرهنگ خودمان را اصلاح کنیم، و تمام چیزهایی که در نظر داریم- که همه فرمهای غیر اسلامی است- به فرم اسلامی برگردانیم. و اسلام را به آن طور که هست- نه به آن طور که معرفی کردهاند خارجیها و جوانهای ما هم بعضیها قبول کردهاند و بازی خوردهاند- اسلام به آن طور که هست، به آن طور که در صدر اسلام بود.فرهنگ اساس ملیت و استقلال ملت و در رأس نقیصههای قابل رفع
ان شاء الله بعد از اینکه حکومت اسلامی استقرار پیدا کرد، نقیصهها را همه با هم باید رفع بکنیم، که در راس آنها فرهنگ است. فرهنگ اساس ملت است، اساس ملیت یک ملت است، اساس استقلال یک ملت است و لهذا آنها کوشش کردهاند که فرهنگ ما را استعماری کنند. کوشش کردند که نگذارند انسان پیدا بشود. آنها از انسان میترسند، از آدم میترسند. آنها کوشش کردند در این سالهای طولانی، و خصوصاً در این پنجاه و چند سال، که رجال در ایران پیدا نشود. تحصیلات را به طوری قرار دادند که رشد تحصیلی و انسانی پیدا نشود. ما را همچو …رخنه در فرهنگ و جلوگیری از رشد انسانهای امین و متدین و ملی
… نداشته باشد، جهات غربی نداشته باشد، خدمتگزار به اسلام باشد، خدمتگزار به کشور باشد، این را باید چراغ برداریم از این طرف به آن طرف بگردیم پیدا بکنیم. چرا؟ برای اینکه بیش از سالهای طولانی- و اخیراً بیش از پنجاه سال- اینها زحمت کشیدند که نگذارند آدم پیدا بشود. آدمها را کشتند، اشخاص موثر را یکی بعد از دیگری کشتند و نگذاشتند که در مملکت ما یک آدمهایی که امین باشند، متدین باشند و ملی باشند، گرایش چپی نداشته باشند، گرایش راستی نداشته باشند، اینها نگذاشتند که رشد بکنند جوانهای ما. اینها رخنه کردند در فرهنگ ما و فرهنگ ما را یک وضعی درست کردند که نتواند انسان درست بکند.غربی بودن فرهنگی که برای ملت ساخته شد
… این جور شده؛ یعنی بازار غربزده است. اجناسی که خودِ کارخانههای ما درست میکنند در حاشیهاش به زبان لاتین مینویسند که این فاستونی انگلیسی است! بازار ما هم یک بازار غربزده شده است یعنی توجه به این شده است که هر چه از غرب میآید خوب است، ما خودمان چیزی نداریم! فرهنگمان هم که همین طور شده است و فرهنگی که برای ما درست کردند یک فرهنگ غربی بوده است. و ما در فرهنگ هم غربزده هستیم.باور به غنای فرهنگ خودی و برتری آن بر فرهنگ خارجی
… اگر چنانچه انسان آزاد فکر کند یک طور برداشت میکند، اگر چنانچه ذهنش متوجه باشد، انگل باشد نسبت به این قضیه، یک جور دیگر فکر میکند، یک جور دیگر برداشت میکند. برداشتهای علمی ما هم الآن آزاد نیست، ما باید افکارمان را آزاد کنیم تا برداشتهای علمیمان آزاد باشد. ما باید بفهمیم این را که ما خودمان فرهنگ داریم، یک فرهنگ غنی داریم، و فرهنگمان از خارج بهتر است و ما باید کوشش کنیم به اینکه بنای بر این الآن بگذاریم، همه بنای بر این بگذاریم که خودمان را از غیر منفصل کنیم، مستقل کنیم. اگر این بنا را الآن نگذاریم و باز در نظر ما این باشد که هر چه از اروپا آمد او درست است، هر فکری که از اروپا آمد آن درست است [استقلال به دست نمیآید] افکاری که الآن در اروپاست شکست خورده، حالا که آمده اینجا و صادرش کردند به اینجا، اینجا بهش توجه کردند. یک …لزوم بازسازی و تصفیهٔ فرهنگ
… یک مسائل رووسی است که اگر به او رسیدگی نشود، این مریض میمیرد. یک مسائل دست دوم است که بعد از اینکه حفظ حیات او شد، آن وقت کوشش کنیم برای رفع بیماریها، رفع نابسامانیها. من به شما عرض میکنم که تمام این مسائل که شما میگویید صحیح است، لکن مسائل دست دوم است. فرهنگ باید بازسازی بشود، تصفیه بشود. ادارات باید تصفیه بشوند. همه اینها باید بشود. کشاورزی باید تقویت بشود که ما محتاج نباشیم به اینکه از دشمنهای خودمان چیزی طلب کنیم.اصلاح فرهنگ بهعنوان برنامهای درازمدت
فرهنگ ما باید درست بشود. دانشگاه ما باید درست بشود که ما راجع به همه امور خودکفا بشویم. لکن آنها برنامههای دراز مدت است که باید با طول مدت این انجام بگیرد.تلاش رژیم پهلوی برای ساختن فرهنگی دلخواه بیگانگان
… نگذارند که به کار خودشان به طوری که شایسته است انجام وظیفه کنند. در طرف روحانیت، از باب اینکه اختیار معلّم و متعلّم به آن وضع دست آنها نبود، اینجا به یک جور دیگر رفتار کردند؛ به خلع لباس و به فشار و به بردن سربازخانهها و امثال ذلک که شکست بدهند حوزهها را. و در قشر فرهنگ، که اختیارات را دستشان گرفته بودند، میخواستند که باز این فرهنگ را یک فرهنگ دلخواه خودشان، بلکه دلخواه آنهائی که میخواهند استفاده از ما بکنند، قرار بدهند. و این دو تا قوّهای که به منزله قوّه مُفکّره جامعه است از آنها بگیرند و تباه کنند؛ و کسی پیدا نشود که اگر همه چیز ما را بردند، یک صحبتی بکند یا یک چیزی بنویسد. روی هم رفته اگر ملاحظه کنید، از همه کارهایی که در آن زمان انجام میگرفت، در زمان این پدر و پسر- در …غنای فرهنگ خودی و ناتوانی ذهن وابسته از درک آن
این جوانهای ما، این جوانهای گولخورده ما، خودشان را گم کردند. الآن خودشان، خودشان نیستند. مغز اینها شده یک مغز شرقی یا یک مغز غربی. بیش از این نمیتوانند ادراک کنند، نمیتوانند بفهمند، که ما هم خودمان کشوری هستیم؛ و ما هم خودمان باید استقلالی داشته باشیم؛ و ما خودمان هم فرهنگی باید داشته باشیم؛ و فرهنگ ما فرهنگ غنی است، نمیتوانند اینها ادراک کنند. و این برای این است که این قدر از بچه این قدری که توی جامعه آمده است، در ظرف این 50 سال پنجاه و چند سالی که ما شاهدش بودیم، این بچه کوچک تا آن آخر، تمام تعلیم و تربیتش، تعلیم و تربیت فرهنگ خارجی بوده. فرهنگ از خودمان نبوده، تعلیم و تربیت این بوده، وابستگی …لزوم رهایی از فرهنگ وابسته و استعماری و اسلامی شدن فرهنگ
جمهوری اسلامی همه چیزش باید اسلامی باشد؛ اداراتش باید اسلامی باشد؛ تحول لازم دارد؛ حالا باز نیست. دادگستری باید اسلامی باشد، قضات باید قضاتی که اسلام تعیین کرده است باشند؛ تا حالا نشده است این. فرهنگ باید یک فرهنگ اسلامی باشد؛ و از این فرهنگ وابسته و استعماری بیرون بیاید؛ و حالا نشده است باز. الآن بازار، که در دست بازاریهای به ظاهر متدین است، به اسم اینکه حالا دیگر کسی نیست که به ما فشار بیاورد و بگوید نرخ کذا، نباید اجحاف بکنند. با حاکم وقت است که جلوگیری کند؛ و ما ممکن است اجازه بدهیم جلوگیری کنند از یک اجحافاتی که میشود در …تربیت ملت در گرو صحیح بودن فرهنگ آن
... اما قضیه تربیت یک ملت به این است که فرهنگ آن ملت فرهنگ صحیح باشد.طاغوتی بودن فرهنگ و نیاز آن به تحول
… بین، حالا هم همه یک نظر داشته باشند؛ و آن اینکه این علف هرزهها هم نباید باشند؛ اینها را که از بین بردیم، بازسازی مملکت باید بشود. خیال نکنید که فقط دادگستری تحول باید پیدا بکند؛ فرهنگ هم تحول باید پیدا بکند؛ همه چیز به هم ریخته است، اینها تحول لازم دارند. دادگستری ما امروز دادگستری طاغوتی است؛ فرهنگمان هم همین طور است. همه چیز این طوری است. اینها همه باید در یکوقتی که از این مسئله اصلی ما فارغ شدیم برویم سراغ آن. اگر بنا باشد که حالا ما مسئله اصلی را فراموش کنیم و برویم سراغ این فروع و سراغ احتیاجاتی که هر جایی و هر ادارهای دارد، این اسباب این میشود که خدای نخواسته آن …لزوم دگرگونی فرهنگ و مدارس در دورهٔ استقرار حکومت
… اشخاص مطمئن، اشخاص ملی، اشخاصی که خدمتگزارندْ برای شما، تعیین بکنید. و ما هم هر مقدار که میتوانیم مطالب را به آنها بگوییم، و ان شاء الله استقرار و دوره استقرار پیش بیاید. دوره استقرار که پیش بیاید، آن وقت کشاورزی، طرحها دارد؛ البته طرحش باید داده بشود. مدارس باید فرهنگ اصلًا باید- منقلب بشود. فرهنگ یک تحولی پیدا بکند. دادگستری باید تحول پیدا بکند. همه اینها محتاج به تحول است، منتها ما هر کداممان آن نقطهای را که توی آن هستیم توجه به آن داریم. هر کس هم از هر جا میآید همان مسائل منطقه خودشان را میگوید؛[2] و درست هم میگوید.[3] آنها هم درست میگویند. الآن وقتی اینجا نشستیم، …لزوم تبدیل فرهنگ استعماری به فرهنگ استقلالی
در جمهوری اسلامی باید تمام مسائلی که در ایران است متحول بشود. در جمهوری اسلامی باید دانشگاهها متحول بشود؛ دانشگاههای پیوسته، به دانشگاههای مستقل متبدل بشود. فرهنگ ما باید متبدل بشود؛ فرهنگ استعماری، فرهنگ استقلالی بشود. دادگستری ما باید متحول بشود؛ دادگستری غربی به دادگستری اسلامی متبدل بشود. اقتصاد ما باید متحول بشود؛ اقتصاد وابسته به اقتصاد مستقل متبدل بشود. تمام چیزهایی که در حکومت طاغوت بود و به تَبَع اجانب در این مملکت ضعیف، در این مملکت زیردست، پیاده شده بود با استقرار …استعماری شدن مدارس و فرهنگ در رژیم سابق
… دادند. دامداری ما را ممنوع کردند. «ملی» کردند به اصطلاح خودشان، جنگلها و مراتع ما را مراتعِ خوب ما را به دیگران دادند؛ جنگلهای ما را به دیگران و به اجانب دادند. زراعت و کشاورزی ما را فلج کردند. خزاین ما را به باد فنا دادند. ملت ما را عقب مانده نگه داشتند. مدارس و فرهنگ ما را استعماری کردند. و الآن ما با یک اقتصاد فلج ... و با دانشگاههای غیر صحیح و یک اقتصاد ورشکسته روبه هستیم. لکن امید است به همت همه ملت، اقشار همه ملت، عشایر محترم ایران، تمام اقشار ملت، این بار سنگین به منزل برسد.