رفتن به محتوای اصلی

فرهنگ

نام‌های دیگر: فرهنگ شرق

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

باورها، آداب و رفتارهای حاکم بر زندگی فردی و اجتماعی و مسائل فرهنگی کشور.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:سخنرانی در جمع مردم قم (خطر توطئه‌های استعمار در ممالک اسلامی)— ۱۳۴۳/۰۶/۱۸

سیر زمانی

از ۱۳۴۳ تا ۱۳۶۸
۱۳۴۳۱۳۶۸

فقط سال ۱۳۵۷همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

بی‌شک بالاترین و والاترین عنصری که در موجودیت هر جامعه دخالت اساسی دارد فرهنگ آن جامعه است. اساساً فرهنگ هر جامعه هویت و موجودیت آن جامعه را تشکیل می‌دهد و با انحراف فرهنگ، هر چند جامعه در بُعدهای اقتصادی، سیاسی، صنعتی و نظامی قدرتمند و قوی باشد ولی پوچ و پوک و میان تهی است. اگر فرهنگ جامعه‌ای وابسته و مرتزق از فرهنگ مخالف باشد، ناچار دیگر ابعاد آن جامعه به جانب مخالف گرایش پیدا می‌کند و بالاخره در آن مستهلک می‌شود و موجودیت خود را در تمام ابعاد از دست می‌دهد. استقلال و موجودیت هر جامعه از استقلال فرهنگ آن نشات می‌گیرد، و ساده‌اندیشی است که گمان شود با وابستگی فرهنگی، استقلال در ابعاد دیگر یا یکی از آنها امکانپذیر است. بی‌جهت و من باب اتفاق نیست که هدف اصلی استعمارگران که در راس تمام اهداف آنان است، هجوم به فرهنگ جوامع زیر سلطه است. اتفاقی نیست که مراکز تربیت و تعلیم کشورها و از آن جمله کشور ایران از دبستان تا دانشگاه مورد تاخت و تاز استعمارگران خصوصاً غربیها و اخیراً امریکا و شوروی قرار گرفت. و زبانها و قلمهای غربزدگان و شرق‌زدگان آگاهانه یا ناآگاه و اساتید غربزده و شرق‌زده دانشگاهها در طول مدت تاسیس دانشگاهها و خصوصاً دهه‌های اخیر این‌ خدمت بزرگ را برای غرب و شرق انجام دادند، هر چند در بین ارباب قلم و زبان و اساتید، اشخاص متعهد و متوجهی بودند و هستند که بر خلاف آن مسیر بودند و می‌باشند، لکن مع الاسف در اقلیت چشمگیر بودند.

شاهدها (۱۵ پاراگراف)

لزوم تحول فرهنگ استعماری به فرهنگ مستقل و سالم و انسانی

و اما راجع به دولت. در این آستانه سال جدید، البته دولت مشکلاتش خیلی زیاد است و من نمی‌توانم بگویم اینها تقصیری در کار دارند؛ اینها همه مشغولند ولی مشکلات زیاد است. باید در این سال جدید عنایت زیاد بشود؛ اول به فرهنگ. این فرهنگ باید متحول بشود. فرهنگ استعماری فرهنگ استقلالی بشود. باید معلمینی که در این فرهنگ یا در تمام قشرهای اساتید و- عرض می‌کنم- اینها باشد انتخاب بشوند و اشخاص صحیح، سالم. کسانی که جوانهای ما را تربیت صحیح بکنند نه اینکه یک تربیت انگلی بکنند؛ چنانچه تا حالا بنا بر این بوده است که اینها را غربی بار بیاورند، غربزده …

امید به تبدیل فرهنگ انگلی و استعماری به فرهنگی مستقل با کمک همهٔ اقشار

… روسای ارتش در طبقات بالا. آنها به تبع افکار فاسد پدر و پسر، افکار فاسد دارند. ارتش ما را انگل تربیت کرده‌اند. [اصلاحات‌] محتاج به یک برنامه‌های طولانی است لکن ما از باب اینکه تمامی ملت ما بپاخاسته است و یک مطلب را می‌خواهد: «آزادی، استقلال، حکومت اسلامی». امید آن را داریم که با کمک همه اقشار که اظهار همکاری می‌کنند این فرهنگ را از حالت انگلی و استعماری درآوریم و به یک فرهنگ استقلالی بدل سازیم، و به کمک همه اقشار اصلاح کنیم. و مخازنمان را نگذاریم هدر برود و عاقلانه بفروشیم و عاقلانه صرف ملت، چه فرهنگ چه سایر جاهای مورد نیاز بکنیم. در این پنجاه سال چه بلاهایی بر سر ما آوردند! ما مواجه با یک مملکت آشفته هستیم که از همه جهات درهم ریخته است. با کمک افراد ملت که اتفاقاً تمامی اقشار هم …

عقب نگه داشتن فرهنگ کشور، نقشهٔ کارشناسان بیگانه برای بهره‌کشی

و از سالهای طولانی با مطالعه‌هایی که کرده‌اند کارشناسها، به اینجا رسیدند که این سدهایی که ممکن است جلو منافع آنها را بگیرد باید شکست، و کیفیت شکستنش چه جور باید باشد؛ بعد از مطالعات به اینجا رسیدند که خوب، این سدها یکی فرهنگ مملکت است که اگر چنانچه یک دانشگاه صحیح، دانشگاه غیر انگل و مستقل، ما داشته باشیم و ایران داشته باشد، در آنجا آدمهای صحیح پیدا می‌شوند، دانشمندهای مستقل در فکر پیدا می‌شوند و نمی‌گذارند؛ یک سدی است خودش که نمی‌گذارند استفاده‌چیها استفاده خودشان را بکنند. پس باید فرهنگ را عقب نگه داشت تا اینکه استفاده‌ها را کرد.

عقب نگه داشتن فرهنگ و جلوگیری از پیدایش نسل مستقل‌اندیش

… که این اولاد، این اولادهای ما تحصیل بکنند و خوب تحصیل بکنند. مانع هستند از اینکه تحصیل بکنند. الآن دادِ همه معلمها و شاگردها و همه درآمده که «ما می‌خواهیم مستقل باشیم، ما می‌خواهیم خودمان اداره بکنیم کار خودمان را؛ نمی‌گذارید شما که ما زندگی بکنیم». فرهنگ را مامورند که عقب نگه دارند؛ نگذارند انسان پیدا بشود، نگذارند یک آدمهای تحصیل کرده صحیح مستقل پیدا بشود که مستقل فکر کند. می‌خواهند نگذارند که نسلی پیدا بشود که مستقل فکر بکند و زمام مملکت را آنها بخواهند دست بگیرند؛ باید حتماً یک اشخاصی باشند انگل، مربوط به سیاست امریکا و انگلستان و شوروی، تا اینکه اینها بتوانند استفاده‌های خودشان را بکنند! پس ما فرهنگ هم الآن نداریم. هم فرهنگ ما را از بین برده، هم اقتصاد ما را از بین برده؛ ما چه داریم دیگر؟

وابستگی فرهنگ کشور به بیگانگان و ناسالم بودن آن

یک ملتی احتیاج به فرهنگ دارد، ملت با فرهنگش زندگانی سیاسی می‌تواند بکند. ما فرهنگمان یک فرهنگی است که استقلال ندارد و مربوط به خود مردم نیست، بلکه اداره‌اش باید به دست خارجیها بشود و به امر آنها تنظیم بشود برنامه‌هایش؛ و لهذا یک فرهنگ سالم تحویل نمی‌دهند؛ یک فرهنگیان سالم تحویل به ما نمی‌دهند. اساتید دانشگاه نمی‌توانند، نمی‌توانستند که به کار خودشان آن طور که باید ادامه دهند.

فرهنگ دوران پهلوی عامل بازگرداندن فرزندان به عقب

… از اینکه حالا- اخیراً شده است- ما هیچ چیز آزاد نداشتیم. نه مطبوعات آزاد داشتیم، نه یک دادگستری مستقل داشتیم، نه یک کانون وکلای مستقل. همه‌اش آنها تصرف داشتند. نه یک دانشگاه داشتیم، نه می‌توانستند جوانهای ما را تربیت صحیح بکنند ... اینها را عقب نگه داشتند. فرهنگ ما یک فرهنگی است که برمی‌گرداند بچه‌های ما را به طرف عقب. یک باب مفصلی است اینکه راجع به فرهنگ، اینها چه کردند.

عقب بردن کشور و فرهنگ آن به نام تمدن و ترقی

… اسمش است، این رفت و همه اوضاع مملکت را خراب کرد؛ یک مملکت خرابی برای ما گذاشت. هر جایش را دست بگذارید خرابی است: اقتصاد از هم ریخته است؛ زراعت ما را بکلی از بین بردند؛ به اسم «اصلاحات‌ ارضی» فاسد کردند کشاورزی ما را، و بازار درست کردند برای اربابهای خودشان. به اسم «تمدن» و «ترقی» ما را به عقب بردند؛ فرهنگ ما را عقب راندند. تمام اوضاع ایران را خراب کردند، جز قبرستانها را که آباد شد! یعنی قبرستانهای ما که عددش چند بود، عدد زیادتر پیدا کرد، آباد شد؛ اما اوضاع مملکتمان همه خراب شد. اینها اگر به نصیحت روحانیون گوش بدهند و آنچه که صلاح ملت است ما به آنها می‌گوییم آنها هم انقیاد کنند، …

لزوم استقلال فرهنگ و مانع‌تراشی سازمان امنیت

… آقا. بالاترین ضرری که به این مملکت خورد این بود که نیروی انسانی‌اش رفت. حالا باید از سر این نیرو پیدا بشود. «خدمت» به وطن کرد! خدمت به وطن! زراعتش را بکلی از بین برد، فرهنگ را بکلی از بین برد و ساقط کرد. اگر ما فرهنگ داشتیم که این بازی سرمان در نمی‌آمد. اگر ما رجال فرهنگی داشتیم، رجال مستقل است؟ ... فرهنگْ مستقل باید باشد؛ مگر می‌گذارند اینها؟ مگر سازمان امنیت می‌گذاشت که این کارها درست بشود؟

عقب نگه داشته شدن فرهنگ کشور و ناتمام بودن تحصیلات جوانان در داخل

… که این آدم کرده به عنوان «اصلاح»، این کارها خودش افساد بوده است! قضیه «اصلاحات ارضی» یک لطمه‌ای بر مملکت ما وارد کرده است که تا شاید بیست سال دیگر ما نتوانیم این را جبرانش بکنیم؛ مگر همه ملت دست به هم بدهند و کمک کنند تا سالهایی بگذرد و جبران بشود این معنا. فرهنگ ما را یک فرهنگ عقب نگه داشته درست کرده است. فرهنگ ما را این [شاه‌] عقب نگه داشته به طوری که الآن جوانهای ما تحصیلاتشان در اینجا تحصیلات تامِّ تمام نیست و باید بعد از اینکه یک مدتی در اینجا یک نیمه تحصیلی کردند، آن هم با این مصیبتها، آن هم با این [فشار] ها، باید بروند در خارج تحصیل بکنند. ما پنجاه سال است، بیشتر از پنجاه سال است دانشگاه داریم و قریب سی و چند سال است که این دانشگاه را داریم؛ لکن چون خیانت شده است به ما، از این جهت رشد نکرده؛ رشد انسانی ندارد. تمام انسانها و نیروی انسانی ما را از بین برده است این آدم.

ناتوانی حاکم فاسد در ایجاد فرهنگ صحیح به سبب تضاد با اغراضش

… آنکه نخست وزیر را به حَسَب قانونشان- فرض کنید- باید تعیین بکند یک آدم فاسدی است؛ یک کسی که به فکر خودش و دنبال فکر خودش باشد تعیین می‌کند. آن نمی‌تواند یک آدم صالح را در راس قرار بدهد برای اینکه مخالف با آن چیزی است که او فکر می‌کند؛ دزدیهایش را می‌گیرد! او نمی‌تواند یک فرهنگ صحیحی درست بکند و طرفدار یک فرهنگ صحیح باشد برای اینکه فرهنگ صحیحْ مخالف با این اغراضی است که آنها دارند. اگر ما یک فرهنگ صحیح داشتیم که کارمان این طور نمی‌شد. نمی‌گذارند که هیچ جهتی از جهات مملکت ما اصلاح بشود. و تمام مفاسدْ زیر سر آن نقطه اول است. یعنی امریکا یک نفر مامور کرده برای آن و «ماموریت برای وطنش» داده! اینکه می‌گوید کتاب «ماموریت برای وطنم» راست‌ می‌گوید این را! این مامورش کرده برای وطنش که این وطن را به …

عقب‌ماندگی و تبعیت فرهنگ کشور از ارادهٔ سفارتخانه‌ها در رژیم شاه

… شاه باید باشد بیایند این مطلب را خوب، در یک روزنامه‌ای، در یک ورقه علی‌حده‌ای خودشان طبع کنند و منتشر کنند و امضا هم بکنند نه اینکه همین طوری بنویسند. بنویسند که من- که فلان آدم هستم- قبول دارم که این طور چیزها می‌شود لکن من می‌گویم این کار خوبی است. یا مثلًا فرهنگ ما که عقب افتاده است قبول بکنند که عقب افتاده است و نمی‌گذارند یک فرهنگ مستقلی ما داشته باشیم، فرهنگِ تَبَع است، تبعِ اراده سفارتخانه‌هاست، بیایند این را بگویند که نه، ما که می‌خواهیم شاه بماند برای اینکه فرهنگ ما باید این طور باشد و این کار خوبی هم هست؛ نه اینکه بگویند ملزمیم! بگویند نه، کار خوب است؛ خیلی خوب است که فرهنگ ما یک فرهنگ عقب افتاده‌ای‌ باشد و نگذارند که جوانهای ما تربیت بشوند، تربیت علمی بشوند؛ جوری بشوند که خودشان سازنده باشند. آن کس که می‌گوید که ما با بقای شاه موافقیم، این مطلب را اگر قبول دارد که این طور هست لکن می‌گوید که صحیح است، باید این جور باشد و خوب است این طور باشد، خوب بیایند این را منتشر کنند. این مطلب را با امضای یک نفر در همه ایران …

عقب نگه داشتن فرهنگ و جلوگیری از تحصیل جوانان برای پیشگیری از مخالفت

… پسر، ما همه جهات مملکتمان در تحت سلطه اجانب بوده و هست. ما اقتصادمان به هم خورده است به واسطه اینکه اجانب بر آن تسلط دارند؛ نفت ما را دارند می‌برند و در ازای آن برای خودشان پایگاه درست می‌کنند در ایران؛ یعنی اسلحه می‌دهند برای پایگاه درست کردن برای خودشان. فرهنگ ما را عقب نگه داشته‌اند؛ جوانهای ما را نمی‌گذارند تحصیل بکنند؛ برای اینکه مبادا در بین اینها اشخاصی پیدا بشود که مخالف باشند با این کارهایی که دارند اینها می‌کنند.

فلج بودن فرهنگ و ناتوانی آن از ایفای نقش صحیح در ملت

دانشجوهای دانشگاهها نمی‌توانند به آن طوری که می‌خواهند به کارشان ادامه بدهند. همه دستگاهها باید دستگاه مداحی برای «آریامهر» باشد همه؛ همه باید یک کلامْ دستگاهی باشد که اداره ظلم را تقویت کند. ملت می‌بیند می‌رود سراغ فرهنگش، یک فرهنگ فلج؛ یک فرهنگی که از آن هیچ کار نمی‌آید و نمی‌تواند یک نقش صحیحی داشته باشد در ملت. می‌رود سراغ ارتشش، می‌بیند که یک ارتشی است که انگل است. شصت هزار نفر مستشار آمده‌اند! و عده کثیرشان اینهایی‌اند که آمدند و ارتش را به دست گرفته‌اند؛ مستشارهای امریکایی هستند که الآن ارتش ما را دارند اداره می‌کنند. ارتش تحت فرمان ما نیست، تحت فرمان ملت نیست، …

استعماری بودن فرهنگ در دوران رژیم گذشته

… را حمل کردند و به خارج بردند؛ و ایران را به طور شکست خورده، فقیر باقی گذاشتند. الآن به هر جهتی از جهاتِ کشور که ملاحظه بکنید می‌بینید که احتیاج به سالها، سالهای دراز فعالیت دارد تا به صورت قبل از دزدزدگی برگردد. در اقتصاد، بکلی اقتصاد اینجا شکست خورده است؛ فرهنگْ فرهنگ استعماری بوده‌ است؛ ارتشْ ارتشِ انگلی بوده است، دیگران او را هدایت می‌کردند؛ و همه چیزها به طور شکست خورده و منهدم باقی مانده است. شما وارث یک مملکت ویرانه هستید که باید به همت شما و سایر اقشار، این ویرانه دوباره از سر، سازندگی پیدا کند.

لزوم تحول در فرهنگ

امام: فرهنگ باید متحول شود. دادگستری باید متحول شود. رسیدگیهای سابق باید ملغی شود. در رسیدگی به امور قضایی مراتب [فعلی‌] غلط است. باید موازینِ شرعیه باشد و رسیدگی، یک مرحله‌ای و قطعی باشد. باید دقت شود. موازین اروپایی از بین برود. ایران باید ایران باشد نه اروپا.