ریشهٔ انقلاب و ایستادگی و عزت و استقلال ملت در بقایای فرهنگ اسلامی
… به آنها توجّه نشده است. زیرا مدّتی حکومتهای استبدادی و سلاطین و به دنبال آنها، متولیّان دین و آخوندهای درباری و روحانیان وابستهای که طبق نظر آنها حرف میزدند و یا مثل خود آنها و طبق الگوی آنها عمل میکردند، پایههای خُلقیّات خوب را در مردم ما ضعیف کردند. هرچند این مقدارِ باقیمانده هم (یعنی این انقلاب، این جنگ تحمیلی، این ایستادگی در مقابل تهدیدهای غرب و این احساس عزّت و استقلال در برابر ابرقدرتهای عالم بسیار ارزشمند است) ناشی از آن بقایای فرهنگ اسلامی است که در این مردم رنگِ ثابت گرفته است. خدا را شکر که دشمنان دین، فرصت نیافتهاند که اینها را حذف، یا کمرنگ و یا نابود کنند و از بین ببرند. همین مقدار است که اینهمه عزّت، پیشرفت، حرکتهای عمومی، حضور مردم در صحنهها و استقلال در برابر خودکامگىِ مستبدّان را به بار آورده است و انشاءالله در آینده هم ثمرات دیگری به بار خواهد آورد.
ریشهٔ پیشرفت آغازین انسانها در فرهنگ اسلامی
اگر بتوانیم اخلاق را اسلامی کنیم، فرهنگ را اسلامی کنیم، مردم را با خُلقیّات اسلامی پرورش دهیم و صفاتی را که در صدر اسلام از یک جماعت کوچک، یک ملّت عظیم و مقتدر درست کرد، در ملّتمان زنده کنیم، همینها بزرگترین دستاوردها است. باید توجّه داشت که آنچه در آغاز، از پیشرفت و ترقّی برای انسانها به وجود آمد، ناشی از همین فرهنگ اسلامی بود: دنبال علم و کار رفتند، تلاش و سعی کردند، نوآوری کردند، به معرفت طبیعت، انسان، تاریخ و راههای زندگی پرداختند و تعامل خوب و برادرانه را پذیرفتند. اینها چیزهایی است که هیچ دستگاه قدرتمندی، بدون آنکه فرهنگ مردم و بینش آنها را اصلاح کند، نمیتواند در جامعهای ایجاد کند؛ مثلاً آن عدالت اجتماعیای که کمونیستها، بیتوجّه به اصلاح فرهنگ مردم و پذیرش اختیاری آنها بر آنها تحمیل کردند، همان چیز ناقصِ غلطِ معیوبی …
درستی و استواری فرهنگ برخاسته از وحی الهی
… نمیبندید؟» خوب؛ یک ملت دیگر، متقابلاً، از آنها سؤال میکند: «شما چرا میبندید؟» همانطور که شما آنگونه پسندیدید، آنگونه خواستید، آنگونه لباس میپوشید، آنگونه مُد دارید؛ هر ملتی هم برای خودش - فارغ از درستی و نادرستی - فرهنگ، آداب، عادات، عقاید و رسومی دارد. اگر بخواهیم حساب درست و نادرست را پیش بکشیم، بدیهی است که فرهنگ اسلامی و فرهنگی که از وحی الهی سرچشمه میگیرد - یعنی فرهنگ ملتهای اسلامی - درست و مُتقن است. بههرحال، با قطع نظر از اینکه کدام درست و کدام نادرست است، هر ملتی باید روی پای خود بایستد و فرهنگ، عقاید، آداب و عاداتش را خودش انتخاب کند. هیچ قدرتی حق ندارد به ملتها بگوید «شما چرا اینگونه رفتار میکنید، آنگونه رفتار نمیکنید؟» این غلط است.