قالی هنری فاخر و نادرستی استفادهٔ تفاخرآمیز از آن بهجای نمایش
خب این خیلى هنر واقعاً فوقالعاده فاخرى است. خیلى کار برجستهاى است این کار قالی. یقیناً بسیارى از مردم کشور ما از این ابعاد قالی مطّلع نیستند. مردم قالى را فقط یک فرش زیر پایشان دانستهاند و بعضى هم به تفاخر خواستهاند که این چیزى که زیر پایشان هست، گرانتر و فاخرتر و ریزبافتر باشد، غافل از اینکه این تفاخر غلطى است که ما بیاییم یک کار هنرى برجستهاى را که باید جلوى چشم باشد و چشم از آن، هم لذّت ببرد و هم بیاموزد، به عنوان یک وسیلهى اعیانى و اشرافى و مانند اینها به کار ببریم؛ اصل این کار، بنیاناً غلط است.
آفرینش شگفتانگیز نقش با نخ و گره در مقایسه با نقاشی
خب، ما وقتى که این کار را مقایسه میکنیم با انواع گوناگونِ این هنرهاى تصویرى و تجسّمى، مىبینیم واقعاً این یک چیز خیلى اعجابانگیزى است: چطور ممکن است با نخ و گره و پهلوى هم گذاشتن نخهاى گوناگون، یک نقشى آفرید که با قلممو و روى بوم معلوم نیست به این خوبی بشود زنده درآورد. یا حدّاکثر این است که بگوییم فقط آنجور میشود که یک نقّاش ماهر بتواند آن را روى بوم دربیاورد با قلممو، با رنگ و روغن. این را با نخ و با گره [درآوردن] واقعاً خیلی چیز مهمّی است؛ خب این کار را این آقایان دارند الان میکنند و این بسیار کار بااهمّیّتی است.
لزوم حفظ و توسعه و ارتقای کیفیت و ابتکار در هنر اصیل قالیبافی ایرانی
خب، اوّلاً این یک هنر است؛ هنر ایرانىِ اصیلِ بسیار ارزشمند و برجستهاى است؛ باید این را حفظ کنید، توسعه بدهید، هرچه میتوانید کیفیّت بدهید، روزبهروز ابتکارات بیشترى را در آن به وجود بیاورید، همچنانکه کارهاى شما غالباً ابتکارى است. این نکتهى اوّل. نکتهى دوّم این است که هنر اگرچه چیز برجستهاى است و محتاج تعریف نیست ــ هنر مثل زیبایى است؛ احتیاج نیست که کسى تعریف بکند از زیبایى؛ اگر تعریف هم بکنند یا نکنند، به هر حال زیبایى یعنى زیبایى؛ یعنى نقطهى مقابل زشتى؛ هنر اینجور است؛ لازم …
لزوم عرضهٔ دورهای قالیهای هنری در محافل هنری و نزد هنرمندان
… شما الان اگر بهترین و فاخرترین نقّاشىها را بیاورید در بازار ــ بازار غیر هنرمند ــ مردم معمولى مىآیند، یکى میگوید عجب رنگ قشنگى دارد، چند؟ اگر بگوید مثلاً فرض کنید ده هزار تومان، میگوید نه آقا، پنج هزار تومان. خب نمیفهمد که این چیست؛ خب، این هم همین است. شما کار هنریتان را به نظر من باید در محافل هنرى عرضه کنید؛ پیش هنرمندها عرضه کنید. باید بگوییم [نمایش] همین کارها را هر گاه یک بار ــ [مثلاً] به صورت فصلى ــ [برگزار] بکنند. واقعاً این کار، کار باارزشى است. ما باید قدر این آقایان را بدانیم و قدر کارشان را بدانیم. [باید] ترویج بشود از کار. انشاءالله موفّق و مؤیّد باشید.
قالی هنری آمیزهای ارجمند از هنر و تاریخ و نقد قدرنشناسی از آن
آنچه امروز در این نمایشگاه دیده شد، یکى از برترین جلوههاى هنر و برجستهترین تلاشهاى آفرینندگى است؛ بىشک ما قالى را به این چشم تاکنون ندیدهایم. قالى، فرش ما است و این موجب شده که قدرنشناسانه به آن بنگریم. آنچه شما در این قطعات هنرىِ فاخر نهادهاید، هم هنر است و هم تاریخ؛ و آمیزهى این دو، بس ارجمند است.
توصیه به گسترش قالیبافی هنری و پیوند آن با تاریخ و سنت و عقاید ملت
من بدرستى قادر نیستم احساسات خود را نسبت به این کارهاى زیبا و خیرهکننده بیان کنم؛ به همین اندازه شما را توصیه میکنم که دامنهى این کار را تا میتوانید توسعه دهید و آن را به چیزهایى که از نظر تاریخ و سنّت و عقاید ملّت ما ارزشمند است، بپیوندید و کار جاودانهى خود را بسى معنىدار و پُرمغز و داراى پیام سازید. از همهى شما به خاطر کارهاى برجستهتان متشکّرم.
تقدیم قالیچهٔ اهدایی به آستان قدس از سر احترام به هنر قالی
من هم خیلى تشکّر میکنم از اینکه این قالیچه را به من دادید.[2] منتها بنده از بس به فرش و کار قالى و مانند اینها احترام میگذارم، خودم در خانه [براى] زیر پا از قالى استفاده نمیکنم؛ خلاف رویّهى ما است. من یک فکر خوبى کردم. این فرش را من تقدیم میکنم به آستان قدس؛ آنجا، هم میماند در موزهى آستان قدس، هم براى شما خوب است، هم براى ما. من از شما قبول میکنم و خداوند انشاءالله قلب شما را شفا بدهد. و من هم هدیه میکنم و تقدیم میکنم به آستان قدس؛ انشاءالله برود آنجا، هم اسم شما در آنجا است، هم براى ما انشاءالله ثوابى …