رفتن به محتوای اصلی

غدیررویداد

نام‌های دیگر: غدیر خم

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نصب امیرالمؤمنین (ع) به ولایت در غدیر خم و پیام‌های این رویداد.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گزیده‌ای از بیانات درباره عید سعید غدیرخم— ۱۳۶۳/۰۶/۲۳

سیر زمانی

از ۱۳۶۳ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۳۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

ما معتقدیم که پیام غدیرخم و حادثه‌ى نصب علىّ‌بن‌ابى‌طالب دو پیام است: یک پیام همان چیزى است که از همان روز شیعیان و طرف‌داران امیرالمؤمنین علىّ‌بن‌ابى‌طالب آن پیام را گرفتند و آن عبارت است از حکومت علىّ‌بن‌ابى‌طالب. حالا واقعیّتهاى تاریخى البتّه جور دیگرى شد.
مسئله‌ى غدیر یعنى گزینش علم و تقوا و جهاد و ورع و فداکارى در راه خدا و سبقت در ایمان و اسلام و تکیه‌ى بر روى اینها در تشخیص و تعیین مدیریّت جامعه؛ قضیّه این است. مسئله‌ى غدیر، یک قضیّه‌ى ارزشى است؛ به این معنا غدیر نه براى شیعیان بلکه براى همه‌ى مسلمانان آموزنده است، حاوى درس است، میتواند مورد تجلیل و تکریم قرار بگیرد که حالا نمیخواهیم وارد بحثهاى فرقه‌اى و طایفه‌اى در این زمینه‌ها بشویم و نباید بشویم. عید غدیر حقیقتاً عید است براى مردم؛ چون به‌یادآورنده‌ى یک امر حسّاس و مهم است.
امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام در مقابله با خطرها آن‌چنان شجاعانه عمل میکند که میگوید کسی نمیتوانست با فتنه‌ای که من چشم آن را درآوردم - منظور، فتنه خوارج است - یا فتنه ناکثین درافتد. آن معنویّت و دین و اخلاق و فضیلت از یک طرف، آن بینش عمیق و شجاعت و فداکاری و عواطف رقیق انسانی در کنار صلابت و استحکام معنوی و روحی از طرف دیگر؛ همه اینها ناشی از عصمت است؛ چون خدای متعال او را به مقام عصمت برگزیده است و گناه و اشتباه در کار او وجود ندارد. اگر چنین کسی در رأس جامعه باشد، اوج مطلوب همه رسالتهاست. این معنای غدیر است. در غدیر، چنین کاری اتّفاق افتاد.

شاهدها (۱۴۲ پاراگراف)

پایه و ریشهٔ عقاید شیعه و لزوم پیروی حداکثری از آن

ما، بخصوص کسانی که پایبند به غدیریم، مسأله غدیر را اساس اعتقادات خود میدانیم. اصلاً شیعه، مسأله غدیر را پایه و ریشه عقایدِ شیعی خود میداند. ما باید از این قضیه حداکثرِ تبعیّت و استفاده و پیروی را بکنیم. در دوران طاغوت، که روز عید غدیر معمول بود، میخواندیم: «الحمدللَّه الذی جعلنا من المتمسّکین بولایة امیرالمؤمنین و الائمّة علیهم السّلام[2] .» این تمسّک به ولایت، آن روز در اعتقادات و عواطف بود؛ امّا در عمل که ولایتی نبود. در عمل، ولایتِ طاغوت بود؛ ولایتِ …

برتری عید غدیر به سبب تضمن مسئلهٔ ولایت الهی

بدون شک اهمّیّت و عظمت روز عید غدیر که در روایات ما وارد شده است که حتّى از روز عید فطر و روز عید قربان هم بیشتر است، نه به ‌خاطر این است که از اهمّیّت آن دو عید عظیم اسلامى چیزى کم بشود، بلکه به ‌خاطر اینکه این عید حاوى یک مضمون والاترى است. اهمّیّت این عیدى که طبق روایات ما برترین اعیاد است، در همین است که متضمّن مسئله‌ى «ولایت» است؛ مسئله‌ى ولایت ‌الله‌، ولایت خدا بر مردم. به یک معنا شاید بتوان گفت که هدف از همه‌ى زحماتى که پیغمبر اکرم و بزرگان دین و انبیای الهى (علیهم الصّلاة و السّلام) متحمّل شده‌اند، استقرار ولایت الهى بوده است. در یک روایتى گویا از امام صادق (علیه الصّلاة و السّلام) است که در مقام هدف جهاد فى‌سبیل‌الله‌ که …

درس غدیر برای مسئولان: نزدیک‌تر شدن به الگوی امیرالمؤمنین

… صریحاً با آن دشمنى میکنند؛ از روز اوّل هم [دشمنانى] داشت و مخصوص امروز نیست. علّت هم معلوم است که چرا دنیا با یک جامعه‌اى که میخواهد بر اساس قیمومت الهى و ولایت الهى و حکومت الهى اداره بشود مخالف است؛ در این ‌باره صحبت هم شده است و همه‌چیز تقریباً روشن است. طبیعتاً آن کسانى که پایه‌گذاران [این نظام] و خودْ پایه‌هاى چنین نظامى محسوب میشوند، باید سعى کنند که هر ساعتى از ساعات کار و تلاششان به آن الگوى اصلى نزدیک‌تر باشد تا ساعات قبل؛ این درسِ غدیر است براى ما در درجه‌ى اوّل.

حقایق نهفته در ماجرای غدیر و فایدهٔ توجه مسلمانان به آن

… معنای وسیعی که دارد - حل میکردند و در غدیر خم و در بازگشت از حج، امیرالمؤمنین علیه‌الصّلاةوالسّلام را به جانشینی خود نصب میفرمودند. خودِ همین ظاهر قضیه، البته بسیار مهم است و برای کسانی که در مسائل یک جامعه انقلابی، اهل تحقیق و تدبّر باشند، یک تدبیرالهی است. ولی ماورای این ظاهر، حقایق بزرگی وجود دارد که اگر امّت و جامعه اسلامی به آن نکات برجسته توجّه کند، خط و راه زندگی روشن خواهد شد. اساساً اگر در قضیه غدیر، عموم مسلمین - چه شیعیان که این قضیه را قضیه امامت و ولایت میدانند و چه غیرشیعیان که اصل قضیه را قبول دارند، اما برداشت آنها از این موضوع، امامت و ولایت نیست - بیشترِ توجّه خودشان را امروز متوجّه و متمرکز به نکاتی کنند که در قضیه غدیر است، برای مصالح مسلمین دستاوردهای زیادی خواهد داشت.

تعیین ولایت و حاکمیت پس از پیامبر (ص) بر اساس فضایل امیرالمؤمنین (ع)

در روز غدیر این حرکت عظیمى که به وسیله‌ى نبىّ ‌اکرم (صلّى ‌الله علیه و آله و سلّم) ــ طبق روایات متواتره ــ انجام شد، داراى ابعادى بود: یک بُعد، البتّه فضیلت امیرالمؤمنین بود. مردم هم میدانستند، میدیدند، مشاهده میکردند از نزدیک این فضایل را در آن بزرگوار؛ پیغمبر اکرم و در واقع اراده‌ى الهى هم همان فضایل و ارزشها را معتبر دانست و بر اساس آن ارزشها، ولایت را و حاکمیّت را بعد از پیغمبر تعیین کرد. معلوم شد که آن کسى میتواند در مرتبه‌ى حکومت بر مسلمین قرار بگیرد که داراى آن ارزشها باشد. لازم نبود که پیغمبر اکرم فضایل امیرالمؤمنین را در آن روز بیان کنند؛ مردم میدانستند. ابن‌ابى‌الحدید میگوید به طورى فضایل علىّ‌بن‌ابى‌طالب در آن ‌روز براى مردم واضح بود که بعد از رحلت پیغمبر، احدى از مهاجرین و اغلب انصار، شک نداشتند که مسئله‌ى خلافت بر على قرار …

فضیلت عید غدیر بر دیگر اعیاد به‌سبب مسئلهٔ ولایت

اوّلاً عید غدیر حقیقتاً یکى از عظیم‌ترین اعیاد اسلامى است و بنا بر بعضى از روایات، بزرگ‌تر از اعیاد دیگر است و در این باب که فضیلت عید غدیر نسبت به دیگر اعیاد چقدر افزون‌تر است، روایات معتبرى هم داریم. علّت اهمّیّت عید غدیر مسئله‌ى ولایت است و ما در ماه ذى‌حجّة‌الحرام، هم عید غدیر را داریم، هم بیست‌وچهارم ذى‌حجّه، روز مباهله را، که آن هم اشاره‌ى روشنى است به مسئله‌ى ولایت؛ و به ‌خاطر این دو خاطره که هر دو مربوط به ولایت است، بعضى از بزرگان این ماه را «شهرالولایه» و افضل ماه‌ها دانسته‌اند.

روز ولایت و روز تعیین‌کننده در سرنوشت جامعهٔ اسلامی

پس روز عید غدیر روز ولایت است، روز تعیین‌کننده‌اى در سرنوشت جامعه‌ى اسلامى است. اهمّیّتى که به این روز داده‌اند ــ چه خود نبىّ ‌اکرم (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) که بنا به وحى الهى یک موقعیّت استثنائى را، روز گرمى را، جایگاه سختى را انتخاب کرد تا اهمّیّت قضیّه را نشان بدهد و چه روایات ما و ائمّه‌ى اطهار (علیهم ‌السّلام) که این روز را این‌ قدر اهمّیّت دادند ــ به‌ خاطر این است که مسئله‌ى ولایت مهم است؛ مسئله‌ى حکومت در اسلام مسئله‌ى اساسى است. اگر اسلام که دین خدا است و زندگى مردم را بر اساس ارزشهاى الهى میخواهد اداره بکند، در امر حکومت دچار یک وضعیّت دنیایى شد، دچار همان چیزى شد که جوامع دیگر دچار آن هستند، بکلّى مصالحِ مترتّب بر نظام اسلامى از آن سلب …

درس صفا، معنویت و تقوا در مدیریت کشور

… است؛ وظیفه‌ى دینى در اینجا حاکم است. کوشش کنید این جامعه را، این نظام اسلامى را، این کشور اسلامى را، با وحدت، با یکپارچگى، با مدیریّتِ توأم با محبّت و عواطف و همراهى مردم، با وحدت کلمه، آن‌‌چنان بسازید و پیش ببرید که امیدهاى ملّتها با دیدن شما روزافزون بشود. این، آن چیزى است که اسلام از ما میخواهد و درسهاى غدیر خم ــ که درسهاى فراوان و فوق‌العاده‌ و بى‌نهایتى دارد براى کسانى که اهل معنا و معنویّت و درک حقایقند ــ برای ما درس صفا و معنویّت و تقوا در مدیریّت کشور و در همه‌ى بازوهاى گرداننده و مدیر اجرائى در کشور [است]. این درس را ما از غدیر باید بگیریم و مطمئنّاً در این راه، خدا پشتیبان ما و دست قدرت الهى کمک ما است. اراده‌ى الهى بر این است که در این بُرهه‌ى از زمان ان‌شاءالله‌ کلمه‌ى حق پیروز بشود و اسلام جایگاه برجسته‌ى خودش را در دنیا پیدا بکند و تلاشهاى دشمنان هم به جایى نخواهد رسید.

روز ولایت و اکمال دین و تعلق آن به همهٔ مسلمانان نه فقط شیعه

… نعمت الهى است. اوّل در نظر داشتم که بحثهاى جمعه‌ها را که درباره‌ى آزادى‌هاى جامعه‌ى اسلامى است دنبال کنم، ولى دریغم آمد که در روز عیدى به این عظمت و در خاطره‌اى به این شکوهمندى، خود و شما عزیزان و محفل نماز جمعه را از ذکر این حادثه و استنتاج از آن محروم کنم. حادثه‌ى غدیر خم یک حادثه‌ى بسیار مهم و تعیین‌کننده‌ى تاریخ اسلام است. به این حادثه از دو دیدگاه و از دو بُعد میشود نگاه کرد: یک بُعد مخصوص شیعه است، یک بُعد متعلّق به همه‌ى فِرق اسلامى است. با توجّه به بُعد دوّم این حادثه، باید این روحیه و این احساس در همه‌ى مسلمانهاى عالم به‌وجود بیاید که عید غدیر که یادآور این حادثه‌ى بزرگ است، فقط متعلّق به شیعه نیست. من امروز به اختصار به این دو بُعد اشاره میکنم و درباره‌ى بُعد دوّم قدرى مطلب را باز خواهم کرد.

نصب امیرالمؤمنین به خلافت از سوی خدا و رسول

بُعد اوّل حادثه همان‌طور که گفته شد مخصوص شیعیان است؛ زیرا در این حادثه امیرالمؤمنین به‌وسیله‌ى پیغمبر به خلافت منصوب شده است و در همان روز و در همان ماجرا کسانى از رسول خدا پرسیدند که اى رسول خدا! آیا این اعلام از طرف تو است یا از طرف خدا؟ فرمود: مِنَ اللهِ‌ وَ رَسولِه؛ یعنى هم امر الهى است و هم از سوى من است. شیعیان این حادثه را از این دید، بزرگ میدارند که اعتقاد شیعه، یعنى خلافت بلافصل امیرالمؤمنین بیشتر از همه‌ى دلایل، مستند به این حادثه است. و البتّه بحث در باب استنباط و استدلال به این حادثه در کتابهاى فراوان و متعدّد در طول تاریخ اسلام از روز اوّل تا امروز …

تثبیت پیوند عمیق مسلمانان با امیرالمؤمنین و عترت به‌عنوان بعد مشترک غدیر

آن بُعدى که مورد نظر من است، [یعنی] بُعد بین‌المللى اسلامى و بین‌الفرق اسلامى که مخصوص شیعه نیست، این است که اگر فرض کنیم که پیغمبر در این اعلان که حتماً این اعلان انجام گرفته و این جمله از زبان پیغمبر صادر شده، رسول خدا نمیخواست حکومت بلافصل امیرالمؤمنین را بیان کند، حدّاقل این بود که میخواست موالات و پیوند و رابطه‌ى عمیق مسلمین با امیرالمؤمنین و با عترت خود را در این بیان استقرار ببخشد و تثبیت کند. علّت اینکه پیغمبر عترت را در کنار قرآن میگذارد، هم در سخنرانى منىٰ و در حدیث ثقلین -که حدیث ثقلین ظاهراً بارها هم از پیغمبر صادر شده- و هم در حدیث غدیر و در واقعه‌ى غدیر، با تکیه‌ى روى امیرالمؤمنین و شخص او، و علّت اینکه این رابطه را برقرار میکند، از جمله این …

وابستگی تفسیر درست اسلام و بقای معنویت آن به اعتبار عترت نزد مسلمانان

… حق و مستفاد قطعى از این حدیث را خلافت بلافصل میداند و به آن معتقد و پایبند است. آنهایى هم که به این عقیده پایبند نیستند، یعنى برادران اهل سنّت، ارتباط و پیوند فکرى و عقلانى و اعتقادى و عاطفى خودشان را از خاندان پیغمبر و از امیرالمؤمنین باید قطع نکنند. لذا مسئله‌ى غدیر از این بُعد دوّم که بُعد ایجاد پیوند میان علىّ‌بن‌ابى‌طالب (علیه ‌السّلام) و عترت پیغمبر با آحاد مسلمانها است، مال همه‌ى مسلمانها است و برادران اهل سنّت هم بایستى این روز را عید بدانند و از آن استقبال کنند و حقیقتاً یک عید بزرگ است. چرا؟ براى خاطر اینکه تفسیر درست اسلام و بقاء معنویّت اسلام و ادامه‌ى راه اسلام به سمت آرمانها وابسته به این است که عترت پیغمبر اعتبار لازم را در چشم مسلمانان و متفکّرانشان و علمایشان و فقهایشان داشته باشد. من یادم مى‌آید مرحوم آیت‌الله‌ بروجردى (رضوان ‌الله ‌علیه) روى حدیث ثقلین تکیه میکردند و میگفتند آنچه امروز در دنیاى اسلام ملاک عمل شیعه و سنّى است، همین حدیث ثقلین است، که به اعتقاد من حدیث غدیر هم همین خصوصیّت را دارد. حدیث غدیر به نظر ما دلالت میکند بر نصب …

جمع کردن حجاج در غدیر خم و نشان دادن اهمیت مسئلهٔ ولایت

… زندگى پُربرکت خودش، مردم را نسبت به این قضیّه آگاه و روشن کند. لذا بود که در حجّة‌الوداع که در سال آخر عمر پیغمبر و در سال دهم از هجرت انجام گرفت، پیغمبر اکرم یک خطبه‌ى مفصّلى در خود حج، در منىٰ یا در مکّه ایراد کردند و وصیّتهایشان را براى مردم بیان کردند؛ بعد که از حج برمیگشتند، مابین مکّه و مدینه در نقطه‌اى به نام «غدیر خم» همه‌ى مردم را جمع کردند؛ که در روایت هست که پیغمبر اکرم این نقطه را انتخاب کرد براى اینکه در این نقطه کسانى که از یمن یا از جاهاى دیگر آمده بودند، از قبایل مختلف جدا میشدند؛ اینجا جایى بود که همه‌ى حجّاجى که از مکّه برمیگشتند، در اینجا مجتمع بودند. خود انتخاب این بیابان داغ و زمین سوزان و آفتاب جوشنده به‌ خاطر این بود که اهمّیّت این مسئله روشن بشود.

نصب امیرالمؤمنین (ع) به ولایت در گرمای سوزان غدیر خم

در روایت دارد که آن‌ قدر زمین در غدیرخم داغ بود که بسیارى از مردم مجبور شدند عباهایشان را از دوششان بردارند، به پایشان بپیچند که پایشان تاول نزند و ناراحت نشوند. [مردم] ایستادند. پیغمبر در میان این شرایط استثنائىِ جوّى و این شرایط دشوار روى بلندى قرار گرفت، امیرالمؤمنین را بلند کرد و به مردم نشان داد؛ براى خاطر اینکه هیچ اشتباهى هم نباشد، معرّفى کرد و گفت هر کسى که من سرپرست او هستم، ولایت او را به عهده دارم، حکومت من را قبول کرده، فَهَذا عَلىٌّ مَولاه؛ علىّ‌بن‌ابى‌طالب ــ این علىِ به ‌طور مشخّص ــ مولاى او است. این اعتقاد ما است.

ناامیدی کفار با روشن شدن مسئلهٔ حکومت

تا قبل از آنکه مسئله‌ى حکومت مشخّص و روشن بشود، هنوز امیدهایى در دل کفّار بود امّا امروز دیگر فهمیدند که مسئله‌ى اصلى و مسئله‌ى تمام‌کننده تمام شد؛ بنابراین هیچ‌گونه مشکلى دیگر وجود ندارد و کفّار مأیوسند. فَلاتَخشَوهُم؛ پس دیگر از کفّار نترسید، وَاخشَ‌ـون؛ از خداى خود بترسید؛ با حفظ وحدت در میان خود، با حفظ مقرّرات و احکام الهى، با حفظ آنچه خداى متعال به ‌عنوان فریضه و وظیفه‌اى بر همه‌ى مسلمانها معیّن کرد و معلوم کرد. اَلیَ‌ومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم؛ امروز …

دو بعد شیعی و فراگیر اسلامی حادثهٔ غدیر و تعلق عید غدیر به همهٔ مسلمانان

حادثۀ غدیر خم یک حادثۀ بسیار مهم و تعیین‌کنندۀ تاریخ اسلام است. به این حادثه از دو دیدگاه و از دو بُعد می‌شود نگاه کرد؛ یک بُعد مخصوص شیعه است، یک بُعد متعلق به همۀ فرق اسلامی است. با توجه به بُعد دومِ این حادثه، باید این روحیه و این احساس در همۀ مسلمان‌های عالَم به‌وجود بیاید که عید غدیر که یادآور این حادثۀ بزرگ است فقط متعلق به شیعه نیست. من به اختصار به این دو بُعد اشاره می‌کنم و دربارۀ بُعد دوم قدری مطلب را باز خواهم کرد.

بعد شیعی غدیر: نصب امیرالمؤمنین به خلافت به امر خدا و پیامبر

بُعد اولِ حادثه همان‌طورکه گفته شد مخصوص شیعیان است، زیرا در این حادثه امیرالمؤمنین به‌وسیلۀ پیغمبر به خلافت منصوب شده است و در همان روز و در همان ماجرا کسانی از رسول خدا پرسیدند، که ای رسول خدا آیا این اعلام ازطرف توست یا ازطرف خدا؟ فرمود: «مِنَ اللهِ وَ رَسولِهِ»[53] یعنی هم امر الهی است و هم از سوی من است. این حادثه را از این دید، شیعیان بزرگ می‌دارند که اعتقاد شیعه ـ یعنی خلافت بلافصل امیرالمؤمنین ـ بیشتر از همۀ دلایل، مستند به این حادثه است.

اعلام ولایت امیرالمؤمنین در غدیر خم و بالا بردن دست او در برابر همه

و مسئلۀ عترت را مطرح کردند و بعد از اینکه اعمال حج انجام گرفت بلافاصله راه افتادند طرف مدینه. در بین راه در سر یک سه‌راهی که باید قوافل مدینه از قوافل یمن از هم جدا می‌شدند، محلی به نام غدیر خم، حضرت ایستادند و درحالی‌که نقل می‌کنند شاهدان و حاضرانِ حادثه که هوا به‌قدری داغ بود که اگر گوشت را روی زمین می‌انداختند کباب می‌شد، در یک‌چنین وضعیتی حضرت می‌روند روی بلندی می‌ایستند تا مردم تدریجاً جمع می‌شوند. وقتی می‌بینند همه جمع شدند، بعد مسئلۀ ولایت را، «وَ مَن کُنتُ مَولاهُ فَهَذا عَلِیٌّ مَولاهُ»[57] را اعلان می‌کنند و دست امیرالمؤمنین را می‌گیرند بلند می‌کنند این‌طور که همه ببینند. و در روایات متعدد هست که زیر بغل پیغمبر و زیر بغل علی‌بن‌ابی‌طالب دیده شد وقتی‌که دست را بلند کردند، برای اینکه به همه نشان بدهند. این اجمالی از حادثه است.

استقرار پیوند عمیق مسلمانان با امیرالمؤمنین و عترت، کمترین مقصود غدیر

آن بُعدی که مورد نظر من است ـ بُعد بین‌المللی اسلامی و بَینَ‌الفِرق اسلامی که مخصوص شیعه نیست ـ این است که اگر فرض کنیم که پیغمبر در این اعلان ـ که حتماً این اعلان انجام گرفته و این جمله از زبان پیغمبر صادر شده ـ اگر فرض کنیم نمی‌خواست رسول خدا حکومت بلافصل امیرالمؤمنین را بیان کند، حداقل این بود که می‌خواست موالات و پیوند و رابطۀ عمیق مسلمین با امیرالمؤمنین و با عترت خود را در این بیان استقرار ببخشد و تثبیت کند. علت اینکه پیغمبر عترت را در کنار قرآن می‌گذارد، هم در سخنرانی مِنا و در حدیث ثِقْلَین ـ که حدیث ثِقْلَین ظاهراً بارها هم از پیغمبر صادر شده ـ و هم در حدیث غدیر و در واقعۀ غدیر، تکیۀ روی امیرالمؤمنین و شخص او، علت اینکه این رابطه را برقرار می‌کند، ازجمله این …

نشانهٔ جامعیت اسلام، نه صرفاً رویدادی تاریخی

مسئلۀ غدیر یک مسئلۀ تاریخی صرف نیست؛ یک نشانه‌ای از جامعیت اسلام است. نبی مکرم که در طول ده سال، یک جامعۀ بدوی آلودۀ به تعصبات و خرافات را تبدیل کرد به یک جامعۀ مترقی اسلامی با آن مجاهدت‌های عظیمی که آن بزرگوار انجام داد و اصحاب باوفایش، اگر برای بعد از این ده سال، نبی مکرم فکری نکرده بود، نقشه‌ای در اختیار امت نگذاشته بود، این …

تعیین نقشهٔ راه پس از پیامبر و کامل شدن نعمت اسلام با نصب امیرالمؤمنین

پاک‌کردن رسوبات جاهلی از اعماق این جامعه و مستقیم نگه‌داشتن خط هدایت اسلامی، این به یک تدبیری برای بعد از ده سالِ زمان پیغمبر، نیاز داشت. اگر این تدبیر انجام نمی‌شد، کار ناتمام بود. اینکه در آیۀ مبارکۀ سورۀ مائده می‌فرماید: «اَلیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی»[60]، این تصریحِ به همین معناست که این نعمت ـ نعمت اسلام، نعمت هدایت، نعمت نشان‌دادن صراط مستقیم به جامعۀ بشریت ـ این نعمت آن وقتی تمام می‌شد و کامل می‌شد که نقشۀ راه برای بعد از پیغمبر هم معیّن باشد؛ این یک امر طبیعی است. این کار را پیغمبر در غدیر انجام دادند، امیرالمؤمنین را که از لحاظ شخصیت ـ چه شخصیت ایمانی، چه شخصیت اخلاقی، چه شخصیت انقلابی و نظامی، چه شخصیت رفتاری با قشرهای مختلف افراد ـ یک فرد ممتاز و منحصربه‌فردی بود، این‌چنین انسانی را منصوب کردند و مردم را موظف کردند به تبعیت از او. این‌هم فکر پیغمبر نبود، این هدایت الهی بود، دستور الهی بود، نصب الهی بود؛ مثل بقیۀ سخنان و هدایت‌های نبی مکرم که همه الهام الهی بود. این دستور صریح پروردگار بود به پیغمبر اکرم، پیغمبر اکرم هم این دستور را عمل کردند.

نماد زعامت و رهبری اسلامی در طول زمان

… هدایت و زعامتِ[61] امت اسلامی شرط است. آن چیست؟ همان چیزهایی که شخصیت امیرالمؤمنین، مظهر آنهاست: یعنی تقوا، تدین، پایبندی مطلق به دین، ملاحظۀ غیر خدا و غیر راه حق را نکردن، بی‌پروا در راه خدا حرکت‌کردن، برخورداری از علم، از عقل و تدبیر، از قدرت عزم و اراده؛ اینها خصوصیاتی است که مشخص کردند، این یک عمل واقعی و درعین‌حال نمادین است. امیرالمؤمنین را نصب کردند با همین خصوصیات، درعین‌حال نماد زعامت امت اسلامی در طول عمر اسلام ـ هرچه که بشود ـ همین عمل هست؛ یعنی نماد زعامت و رهبری اسلامی در طول زمان همین است، همان چیزی که در انتخاب امیرالمؤمنین، انتخاب الهی امیرالمؤمنین تحقق پیدا کرد. غدیر، یک‌چنین حقیقتی است. (1385/10/18)

غدیر امتداد خط رسالت‌های الهی و اوج آن

غدیر امتداد خط همۀ رسالت‌های الهی و اوج این خط روشن و نورانی در طول تاریخ است. با نگاهی به مضمون رسالت‌های الهی، می‌بینیم که در طول تاریخِ نبوت‌ها و رسالت‌ها، این خطِ روشن دست‌به‌دست آمده تا رسیده است به نبی مکرّم خاتم. و در پایان حیات آن بزرگوار، تجسم و تبلور آن، به‌شکل حادثۀ غدیر خود را نشان می‌دهد...اگر نگاه کنید، همین خط روشن را در اولِ دعای ندبه ملاحظه می‌کنید: «اَللّهُمَّ لَكَ الحَمدُ عَلَى ما جَرَى بِهِ قَضائُكَ فى اَوليائِكَ»[1] یا «اَلْمُمَضّیٰ قَضائُهُ فی اَولیائِهِ». از اول تاریخِ رسالت‌ها، این خط روشن ادامه دارد تا دوران نبوت خاتم. و مضمون رسالت که عبارت است از دین خدا، درحقیقت شکل‌دادن و جهت‌دادن و قالب‌بخشیدن به همۀ تلاش‌های انسانی است. دین معنایش این است: صراط زندگی. شما به یک جامعۀ انسانی، به یک کشور که نگاه کنید، …

تبدیل ترکیب دین و سیاست به سنتی ماندگار در غدیر

..مسئله این است که از دوران حضرت آدم که رشتۀ نبوت‌ها و رسالت‌ها شروع شد، بارها و بارها حکومت‌های نبوی در طول تاریخ تشکیل شده است؛ مثل سلیمان و داوود و کسان دیگری از بنی‌اسرائیل تا زمان پیغمبرِ ما. [اما] آنجایی که این ترکیبِ بدیع و شیوای دین و سیاست، در اوج خود، به‌صورت یک سنت ماندگار درآید و هدایت جامعه را تضمین بکند، این، در قضیۀ غدیر اتفاق افتاد. لذا در دعای ندبه می‌خوانیم: «فَلَمَّا انقَضَت اَيّامُهُ اَقامَ وَلِيَّهُ عَلِيَّ بنَ اَبي طالِبٍ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِما وَ عَلي آلِهِما هادياً اِذ كانَ هُوَ المُنذِرَ وَ لِكُلِّ قَومٍ هادٍ»[4]. چقدر خوب است که ما به معارفی که به برکت هدایت اهل‌بیت …

غدیر شاخص و معیار تعیین مسیر امت، با وجود عمل‌نشدن به آن

… اسلام فقط نصیحت‌کردن، موعظه‌کردن، و دعوت‌کردن به زبان نیست. اسلام می‌خواهد حقایق احکام الهی در جامعه تحقق پیدا کند؛ و این جز با ایجاد قدرت الهی امکان‌پذیر نیست. بعد هم پیغمبر اکرم در پایان عمر مبارکش، به دستور الهی، به الهام الهی، نفر بعد را خودش معیّن کرد. (89/9/4) حرفی نیست که برطبق توصیۀ پیامبر اعظم در غدیر عمل نشد ـ پیغمبر هم طبق بعضی از روایت‌ها خبر داده بود که عمل نخواهد شد ـ اما مسئلۀ غدیر، مسئلۀ ایجاد یک شاخص است، یک معیار و میزان است. تا آخر دنیا، مسلمانان می‌توانند این شاخص را، این معیار را جلوی خودشان قرار بدهند، و تکلیف مسیر عمومی امت را معیّن کنند.

اعلام ولایت در حساس‌ترین زمان به انتخاب خدای متعال

اینی‌که پیغمبر اکرم حساس‌ترین زمان را برای اعلام مسئلۀ ولایت انتخاب کرد، این انتخابِ پیغمبر نبود، انتخابِ خدای متعال بود. ازطرف پروردگار وحی رسید: «بَلِّغ ما اُنزِلَ اِلَیكَ مِن رَبِّكَ». نه‌اینکه پیغمبر مسئلۀ امامت و ولایت را از سوی پروردگار قبلاً نمی‌دانست؛ چرا، از اولِ بعثت برای پیغمبر مسئله روشن بود. بعد هم حوادث گوناگونِ این بیست‌وسه سال، آن‌چنان این حقیقت را عریان کرد و آشکار کرد که جای تردیدی باقی نمی‌گذاشت؛ اما اعلان رسمی باید در …

مهر تأیید قرآن بر اهمیت ولایت با آیهٔ یأس کفار از دین

پیغمبر اکرم بعد از آنی‌که این مسئله را بیان کرد، مُهر و امضای قرآن کریم برای اهمیت این مسئله، پای این قضیه را ممهور و موشَّح[9] کرد که «اَلیَومَ یَئِسَ الَّذینَ كَفَروا مِن دینِكُم»[10] امروز دیگر، کسانی که کافر شدند، از دین شما مأیوس شدند.

یأس کفار با تعیین محور حفظ اسلام و اجتماع مسلمانان

تا قبل از آنی‌که مسئلۀ حکومت مشخص و روشن بشود، هنوز امیدهایی در دل کفار بود؛ اما امروز دیگر فهمیدند مسئلۀ اصلی و مسئلۀ تمام‌کننده، تمام شد. (63/6/23) فهمیدند آن محوری که می‌تواند اسلام را حفظ کند، می‌تواند اجتماع مسلمانان را حفظ کند، می‌تواند وحدت مسلمین را تضمین کند؛ آن محور به‌وسیلۀ پروردگار عالم در دین اسلام، گذارده شد. (62/7/4)

اکمال دین و تضمین بقا و استمرار دین در غدیر

… و کفار مأیوسند. «فَلا تخَشَوهُم» پس دیگر از کفار نترسید؛ «وَاخشَونِ» از خداى خود بترسید. (63/6/23) ترس از خدا یعنی چه؟ یعنی حالا مواظب خودتان، مواظب دل و جان و عمل خودتان، مواظب تقوای خودتان و ثبات و استقامتی که از هر انسانی در این راه، متوقع است، باشید. (78/1/16) «اَلیَومَ اَكمَلتُ لَكُم دینَكُم» امروز دین شما را کامل کردیم، «وَاَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی» و نعمتمان را بر شما تمام کردیم، «وَ رَضیتُ لَكُمُ الاِسلامَ دینًا» و اسلام را به‌عنوان دین و آیین، و شکل واقعیِ امت اسلامی، و جهت‌دهندۀ به تاریخ اسلامی، راضی شدیم که دین شما باشد. (63/6/23) یعنی بقا و استمرار این دین را، این انقلاب الهی را تضمین کردم. (62/7/4) که اهمیت و بزرگی این حادثه را به ما می‌رساند. (63/6/23) خودِ این، یک نکته است که مسئلۀ ادارۀ امور اجتماع و مسیر و سرنوشت، و آنچه که سازندۀ دنیای بشر است، چیزی است که به معدن ارادۀ الهی و نصب الهی ارتباط پیدا می‌کند. یک بُعد از این مضمون، این است.

خط روشن غدیر متعلق به همهٔ انسان‌ها در صورت توجه مسلمین

[بنابراین] ماورای آن ظاهر، حقایق بزرگی وجود دارد که اگر امت و جامعۀ اسلامی به آن نکات برجسته توجه کند، خط و راه زندگی روشن خواهد شد. اساساً اگر در قضیۀ غدیر، عموم مسلمین ـ چه شیعیان که این قضیه را قضیۀ امامت و ولایت می‌دانند و چه غیر شیعیان که اصل قضیه را قبول دارند، اما برداشت آنها از این موضوع، امامت و ولایت نیست ـ بیشتر توجه [کنند] (71/3/30) می‌فهمند که این خط روشن، خطی است که متعلق به همۀ انسان‌هاست؛ و جز این راهی وجود ندارد. اگر قدرت در اجتماعات انسانی دست شیطان‌صفتان باشد، دنیا به همان راهی می‌رود که شما مظاهر آن را در دنیای مدرن مشاهده می‌کنید. (89/9/4)